Maandag 26/09/2022

De Stille Oceaan heeft HOGE KOORTS

Een chaotische maritieme snelkookpan die heel veel in de war stuurt en onder andere zorgt voor meer sneeuw, droogte, sterkere orkanen en tropische vissen voor de kusten van Alaska. 'Als dit een blik op de toekomst is, dan ziet het er echt niet goed uit', concluderen onthutste wetenschappers over de toestand van de Stille Oceaan.

De Stille Oceaan is niet alleen 's werelds grootste reservoir aan voedsel, hij herbergt ook stromingen en maritieme systemen die een wereldwijde impact hebben op het weer. Maar stil is hij vandaag allesbehalve. Een hele reeks fenomenen en dynamieken die op elkaar inwerken, hebben ervoor gezorgd dat de wijdse zee een onvoorspelbare kookpot is met erg uiteenlopende vernielende gevolgen.

Het meest recente voorbeeld is de orkaan Patricia, die met een explosieve kracht aan land dreigde te gaan in de Golf van Mexico. Die kracht overschreed de voorspellingen zeer ver. De monsterstorm, die wel weer snel aan kracht verloor voor hij tegen de kust sloeg, is maar een voorbeeld van hoe steeds meer stormen die zich boven de Stille Oceaan vormen, krachtiger zijn dan ooit.

De 'kookpot' zorgt ook voor het zeer ongebruikelijke warme en droge weer in de VS, waar Californië totaal uitgedroogd raakt. Een ander nieuw en verontrustend fenomeen zijn soorten die volledig in de war zijn omdat er steeds minder voedsel in de zee zit en op plekken belanden waar ze helemaal niet thuishoren, zoals tropische zonnevissen voor de kusten van Alaska; een nooit eerder gezien aantal uitgemergelde zeeleeuwenpups en Guadalupe-pelsrobben die op de kusten van Californië stranden; verwoeste koraalriffen die cruciaal zijn voor de voedselketen en nooit eerder vastgestelde en schadelijke bloei van algen langs de kusten, waardoor schelvissen giftig worden en visserijen in Oregon, Washington en Californië moeten sluiten: één vis kan ondertussen voldoende gif bevatten om iemand mee te doden.

"Als dit eenmalig zou zijn kunnen we er nog mee om, maar als dit een blik op de toekomst is dan ziet het er erg zorgwekkend uit", zegt biologe Vera Trainer van de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) daarover tegen The New York Times.

Nog andere gevolgen van de oververhitting in de oceaan zijn zware regenval in zuidelijk Californië, droger en kouder weer in de zuidelijke VS in de winter, maar mogelijk zelfs ook droogte in Australië en enorme turfbranden in Indonesië.

The Blob

Over de oorzaken krabben oceanografen zich in het haar. Het verband tussen de opwarming van het water en de opwarming van de aarde lijkt evident, maar het antwoord op de vraag waarom de Stille Oceaan een kookpot wordt, is complexer. De stormen en het rare weer kunnen volgens de experts ook nooit worden herleid tot één oorzaak. "Er zijn verschillende verdachten en vandaag zijn ze allemaal actief", zegt Gabriel Vecchi van NOAA. "Bovendien kunnen ze samenwerken en elkaar versterken, waardoor er zeer onvoorspelbare dingen kunnen gebeuren."

De belangrijkste bekende verdachten zijn de uitzonderlijk warme zone in zee voor de Noord-Amerikaanse kust, bijgenaamd 'the Blob', de sterke El Niño rond de evenaar en de cyclus van opwarming en afkoeling op langere termijn die de Pacifische Decadale Oscillatie (PDO) heet. Daarbovenop komt de opwarming van de aarde, die al die dynamieken op een erg onvoorspelbare manier kan verwerken. Bovendien lijkt het erop dat al die processen momenteel synchroon sterker worden, waardoor het gezamenlijke effect heel erg sterk kan zijn.

Onderzoek toont dat the Blob onder andere het ongewoon droge en warme weer in de westelijke VS veroorzaakt. Het warme water bevat weinig voedingsstoffen, waardoor de voedselketens worden verstoord. Het sterke El Niño-patroon betekent dat de oppervlakte van de oceaan opwarmt en enorme hoeveelheden hitte in de atmosfeer brengt. Op dit moment is het patroon heel sterk en gelinkt aan verstoord weer over de hele planeet.

Samen met de PDO kan El Niño voor nog meer verstoring zorgen. Die evolutie tekent zich af nu de PDO in een opwarmende fase belandt. Deze specifieke afwisseling van koude en warme periodes van soms decennia lang zit sinds 2000 in een koelere fase, wat er volgens veel klimaatwetenschappers voor heeft gezorgd dat de effecten van de opwarming van de aarde tijdelijk zijn gemaskeerd. Door het koelere water hebben de oceanen namelijk nog meer hitte uit de atmosfeer kunnen absorberen, wat de temperatuur minder snel heeft doen stijgen dan normaal het geval zou zijn geweest.

Maar ondertussen stevent de PDO weer af op een opwarmende fase. En een sterke El Niño versterkt dat ook weer, wat betekent dat hier twee handlangers aan het werk zijn die het kookpoteffect versterken zonder dat te voorzien is hoe precies. Volgens sommigen zullen de twee fenomenen de opwarming fiks aandrijven. De warmste jaren sinds men die begon te meten, waren jaren uit het vorige decennium. Maar toen was er dus nog een verkoelend PDO-effect.

Wat zeker is is dat al die warmte in de oceaan leidt tot sterkere stormen. Welke van de belangrijkste ingrediënten in de kookpot precies welke orkaan aanvuren is moeilijk te zeggen, maar dat er onderling versterkende krachten aan het werk zijn in de Stille Oceaan, is overduidelijk.

Eilanden

Wat de precieze gevolgen op langere termijn zijn is met andere woorden onmogelijk te zeggen, maar afkoelen zal de kookpot voorlopig niet, wel integendeel. En dit zijn uiteraard systemen waarin de mens niet kan ingrijpen. Dat is pijnlijk duidelijk op de bewoonde delen van de Stille Oceaan, namelijk de vele eilanden die nu overstromen. In de aanloop naar de VN-klimaattop in Parijs volgende maand hebben mensen uit Fiji, Nauru en Tuvalu voor wereldleiders nog eens in felle bewoordingen opgelijst wat er allemaal aan het mislopen is op de ooit idyllische eilanden.

Ratu Inoke Kubuabola, buitenlandminister van Fiji, zegt dat zijn land onder andere de terugkeer van door het klimaat aangezwengelde ziektes ondergaat, waaronder tyfus, knokkelkoorts, leptospirose en diarreeziektes. Vorig jaar raakten op Fiji 20.000 mensen besmet met de gevaarlijke knokkelkoorts.

"Klimaatproblemen zijn een dagelijks thema hier", zegt Karen Allen, UNICEF-verantwoordelijke voor de veertien Pacifische landen. "Kinderen hier praten over de opwarming zoals kinderen het elders over school of tv hebben. Voor hen is het routine." Zo domineerde recent een verhaal de krantenpagina's over een zevenjarige die verdronk in ongezien hoge golven op Fiji. Er is een nieuwe zeemuur van zo'n 617.000 euro besteld, maar de autoriteiten geven toe dat dat symptoombestrijding is en dat het veel beter zou zijn om het hele dorp te verhuizen, wat uiteraard nog veel duurder is.

Ook het verhaal van een man op Fiji over hoe zijn huis door zeewater werd overspoeld terwijl datzelfde water vroeger twintig meter verder van zijn huis bleef haalde de kranten. Nog een voorbeeld is de cycloon Pam, die in maart het eiland Tuvalu in puin legde. Doden werden uit hun graven gelicht, oogsten vernield en het eiland helemaal hertekend.

De leiders van de eilanden zijn dan ook razend op de leiders van industrielanden die dralen met scherpe klimaatbeloftes. Of de top in Parijs die nu wel brengt is hoogst onzeker. De eilandstaten zijn van plan hun punt luider en scherper dan ooit te maken. Ze noemen het nabijgelegen Australië egoïstisch en eisen dat er geen nieuwe steenkoolmijnen bijkomen.

Doorgaans zijn afgevaardigden van de eilanden een energieke en uitbundig uitgedoste bende op de VN-klimaattop, maar de premier van Fiji, Frank Bainimarama, waarschuwt dat de wereld dit keer niet moet rekenen op "de vriendelijke, kalme glimlach uit de Stille Oceaan. Wij gaan niet met die ontspannen houding naar Parijs, want we zien dat onze belangen worden opgeofferd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234