Zaterdag 01/10/2022

De waarheid kwetst

De parlementszitting waarin Verhofstadt de scheiding der machten negeerde en opriep Jahjah te arresteren, blijft hét dieptepunt van 8 jaar paars

Geert Buelens betreurt het afscheid van Dyab Abou Jahjah

Hoe is het te verklaren dat aan het einde van de linkse, revolutionaire jaren zestig de Verenigde Staten de gevaarlijk reactionaire Nixon tot president verkozen? Volgens sommige geschiedkundigen was de op zich begrijpelijke radicalisering van de zwarte burgerrechtenbeweging in dat opzicht geen detail. De rellen na de moord op Martin Luther King in april 1968 markeerden het begin van die radicalisering waarvan de Black Panthers de meest zichtbare exponent waren. Voor gematigde zwarten moet het van een gruwelijke ironie zijn geweest: met zijn door rouwend rumoer omgeven lijkkist werd ook het integratie-ideaal van King begraven en vervangen door het uitgesproken nationalistische en volgens critici zelfs sektarische discours van de Black Powerbeweging die zich beriep op Malcolm X.

Voor het zelfbeeld, het zelfbewustzijn en het sociale weefsel in de getto's was die beweging ongetwijfeld waardevol, maar de relatie met veel blanken werd er niet makkelijker door. Dat in 1968 ook het Witte Huis tegen zwarte militanten moest worden beschermd, schokte nogal wat blanke burgers uit de middenklasse die tot dan veeleer positief hadden gestaan tegenover de burgerrechtenbeweging. Nixon speelde handig in op hun angsten en verlangens en werd president.

Voor Dyab Abou Jahjah is Malcolm X altijd een voorbeeld geweest. Beiden verwerpen het assimilatiediscours dat door de blanke goegemeente als vanzelfsprekend wordt beschouwd. Een zelden geziene haatcampagne werd vervolgens hun deel. De parlementszitting in november 2002 waarin premier Verhofstadt de scheiding der machten negeerde en opriep Jahjah te arresteren omdat er, na een racistische moord, op de Turnhoutsebaan in Borgerhout enkele ruiten waren gesneuveld - het blijft hét dieptepunt van acht jaar paars. Een emancipatoire beweging werd op opportunistische wijze afgeschilderd als een terroristische privémilitie. De grote popperiaan Verhofstadt bleek toen een vulgair machiavellistische Nixon.

Afgelopen zondag besprak Jahjah tijdens het Passa Portafestival vlijmscherp de westerse houding ten opzichte van de toestand in Libanon, Palestina en Israël. Je hoeft het niet altijd helemaal met hem eens te zijn om ontzag te kunnen hebben voor zijn scherpzinnige, consequente en genadeloze analyse. Ook ter linkerzijde vinden velen Jahjahs houding onproductief en zelfs gevaarlijk: in een immer verrechtsend klimaat zou de Vlaming door zijn Malcolm X-confrontatietechniek alleen maar meer in de klauwen van VB-achtigen worden gedreven. Helemaal uitsluiten durf ik dat helaas niet. Het is echter een schandelijke nederlaag voor onze democratie wanneer de waarheid niet langer gezegd mag worden omdat ze ons te zeer kwetst of omdat ze onze wereld op zijn kop zet.

Zoals Rachida Lamrabet ontnuchterend vaststelde tijdens een ander panelgesprek zondag: de positief gestemde zwarte (Wouter Van Bellingen) wordt doodgeknuffeld door media en politiek; wie scherp uit de hoek komt, wordt gedemoniseerd. Ook dat is een vorm van onderhuids racisme en betutteling. Het blanke discours bepaalt zo hoe de 'andere' zich hoort uit te drukken. De 'lachende neger' mag meedoen, de boze Arabier wordt gestigmatiseerd.

Jahjah vertrekt eind deze week opnieuw naar Libanon. De strijd daar is nog lang niet gestreden. Maar die hier evenmin. Wie zal nu de onwelkome waarheden uitspreken?

Geert Buelens is schrijver en hoogleraar moderne Nederlandse literatuur aan de Universiteit van Utrecht. Voor De Gedachte schrijft hij om de twee weken een opiniestuk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234