Maandag 03/10/2022

De wereld gaat aan vlijt ten onder

De krantenredactie en de verhoudingen daar tussen mannen en vrouwen vormen Bengtzons microkosmos

Liza Marklund

Springstof

Vertaald uit het Zweeds door Ina Sassen

De Geus, Breda, 416 p., 998 frank.

Liza Marklund

Studio Zes

Vertaald uit het Zweeds door Ina Sassen De Geus, Breda, 430 p., 910 frank.

Achter de razende reporterin Annika Bengtzon staat de Zweedse schrijfster Liza Marklund (38). Ze schreef twee thrillers, waarvan al zowat een miljoen exemplaren zijn verkocht, inclusief de vertalingen in onder meer het Duits, Spaans en Japans. Met haar kritische misdaadromans treedt ze in de voetsporen van Maj Sjöwall en Per Wahlöö.

Annika Bengtzon is even in de dertig en werkt voor een avondkrant in Stockholm, de Kvällspressen. Avondbladen moeten het in tegenstelling tot de ochtendkranten van de losse verkoop hebben. Lezers kopen de krant dus een beetje impulsief en worden aangemoedigd door nieuwsposters met wervende koppen. Vanwege de concurrentie moet het er nu en dan spectaculair toegaan. En snel, want er zijn ook nog altijd de radio- en tv-stations.

Bengtzon houdt daar rekening mee, want ze is chef misdaad van de (fictieve) Kvällspressen. Althans in haar eerste avontuur, Springstof. In Studio Zes is ze acht jaar jonger en moet ze het vak nog leren. De twee misdaadverhalen samen tellen meer dan 800 bladzijden, vandaar ook dat diepe ademhalen van mij. Maar meer nog omdat Bengtzon er een wel heel hoge kruissnelheid op nahoudt. Al neemt ze dan in Stockholm meestal het openbaar vervoer.

Achter de razende reporter Annika Bengtzon staat de Zweedse schrijfster Liza Marklund. In Zweden een fenomeen dat al zowat een miljoen boeken moet hebben verkocht, inclusief de vertalingen in onder meer het Duits, Spaans en Japans. Marklund beleefde rustige kinderjaren in het noorden van haar land en ging van haar vijftiende af zes jaar zwerven en klussen, vooral in de Verenigde Staten. Ze werkte met haar eerste man in een circus, reed auto's van onduidelijke herkomst van kust naar kust, deed de bediening in restaurants. Terug in Stockholm volgde ze een cursus journalistiek en ging zowel voor de televisie als voor diverse kranten werken, onder meer als chef nieuwsdienst en als redactiechef. Marklund heeft drie kinderen, is nu columniste en publiceerde twee thrillers.

In een land waar meer dan dertig jaar geleden het duo Maj Sjöwall en Per Wahlöö de misdaadroman fatsoen gaf en tegelijk meteen een vernietigende analyse van de welvaartsstaat maakte, verwacht je niet anders of de thrillers die er geschreven worden zijn kritisch. Dat is zowel Springstof als Studio Zes inderdaad. Beide romans zijn overigens bijna tweelingen, op het verhaal na. Marklund laat haar alter ego Annika Bengtzon evolueren van jonge misdaadverslaggeefster die stage loopt bij de avondkrant tot doorgewinterde chef. Als die evolutie je interesseert, lees dan eerst Studio Zes, het is Marklunds tweede thriller maar vormt een soort prequel op Springstof. Als je het meer voor spanning hebt, doe het dan andersom.

De twee romans draaien om het begrip macht. De krantenredactie en de verhoudingen daar tussen mannen en vrouwen vormen Bengtzons microkosmos. In Springstof is ze de baas geworden van een klein mannenwereldje dat haar niet aanvaardt. Bengtzon is ook ambitieus en dreigt aan vlijt ten onder te gaan. Springstof speelt rond Kerstmis in Stockholm. Een gedeelte van het Olympisch Stadion wordt opgeblazen en de bazin van het Zweeds Olympisch Comité vliegt mee de lucht in. Bengtzon vermoedt dat het een aanslag is op de vrouw, niet op het stadion. De andere avondbladen en een paar mannen van haar redactie denken aan terrorisme. Op het thuisfront heeft ze het ook niet gemakkelijk. Haar man is vol begrip, maar hij kan toch niet altijd de kinderen naar de crèche brengen en ze daar gaan halen? Ook hij heeft tenslotte een baan. De problematiek van de dynamische jonge carrièrevrouw dus, maar dan verheven boven de invalshoek van veel damesbladen.

In Studio Zes krijgt Bengtzon met haar eerste moordzaak te maken. De titel van de roman slaat zowel op een actualiteitenprogramma van de televisie als op een seksclub. Op een ochtend wordt op het kleine joodse kerkhof van de Zweedse hoofdstad het naakte dode lichaam van een stripteasedanseres gevonden. Het meisje, pas van school, is gewurgd en vermoedelijk ook nog verkracht. De eerste verdachte is de eigenaar van de nachtclub waar ze werkte, maar ook een minister zou de dader kunnen zijn. Bengtzon stort zich onbesuisd op de zaak. Meer dan in Springstof maakt Marklund ruimte voor beschouwingen over de journalistieke deontologie, over de bescherming van bronnen bijvoorbeeld. Soms lijkt het wel op een cursus voor beginnende verslaggevers met terloops ook nog lessen in familiekunde en tarot. En je komt veel te weten over hoe een goede croupier het balletje van de roulette aan het rollen brengt. Het maakt Studio Zes minder spannend maar niet minder interessant dan Marklunds debuut.

Of ze een opvolgster wordt van Sjöwall en Wahlöö? Moeilijk om dat nu al te zeggen. Marklund blijft voorlopig nog te veel aan de oppervlakte met haar sociale kritiek, de plot staat de personages soms in de weg, de research is al te opvallend. Maar Marklund heeft een perfecte oplossing als het verhaal wat stokt. Dan moet Annika Bengtzon plassen. Vaak zelfs. Bij Raymond Chandler opende er dan iemand met een pistool in de hand de deur of werd er whisky geschonken. Marklund is toch realistischer.

Fred Braeckman

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234