Maandag 24/01/2022

Opinie

De zaak Optima: hebben we het dan nog niet geleerd?

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Ivan Van de Cloot is hoofdeconoom Itinera Institute en auteur van het boek Roekeloos, over banken en politiek bij LannooCampus

Ivan Van de Cloot

Kwatongen beweren dat in de financiële crisis een deal werd gesloten tussen twee belangrijke politieke groepen. In ruil voor steun aan de bevriende financiële instelling van de een (Arco) kreeg de ander steun ook steun bij zijn implosie (Ethias). Optima Bank lijkt een uitvloeisel daarvan geworden vanaf de dag dat het de bankactiviteiten van Ethias overnam. Deze laatste waren bezweken onder wanbeheer waarvan toenmalig voorzitter Steve Stevaert zich vrijpleitte met de woorden dat hem niets verweten kon worden omdat hij nu eenmaal geen verstand had van verzekeren en bankieren.

De grote bancaire incidenten in België hebben een prominente politieke connectie. Dexia is het schoolvoorbeeld, als meest gepolitiseerde bank van het land met talloze coryfeeën in zijn raden van bestuur onder wie Elio di Rupo en Karel de Gucht. Verantwoordelijken bij de Gemeentelijke Holding en Arco konden na de crisis probleemloos ontsnappen. Mede doordat de eisen van strafvervolging, aanbevolen door experts in de Dexiacommissie, de finale versie van het parlementair verslag niet haalden: de nodige politieke meerderheid ontbrak.

Ivan Van de Cloot. Beeld Franky Verdickt
Ivan Van de Cloot.Beeld Franky Verdickt

Een en ander doet denken aan 'bezzle', een concept dat econoom JK Galbraith lanceerde in zijn boek De grote crash, over de beurscrisis van de jaren dertig. Hij bedoelde daarmee de tijd dat de grote geldverduistering nog niet tot de bevolking was doorgedrongen. De geschiedenis is geneigd zich te herhalen: medeplichtigen ontspringen vaak de dans. Pas achteraf, veel later, wordt de omvang van een financieel schandaal duidelijk. Toch ruiken sommige zaakjes van ver. Instellingen waar toplui louter worden benoemd vanwege de dikte van hun adresboekje zijn een veeg teken. Mogen we eraan herinneren dat Luc Van den Bossche, uittredend voorzitter van Optima, zelf ontslag nam bij onze luchthavenoperator BIAC en desondanks unverfroren een opzegvergoeding van 700.000 euro opeiste?

Sommige zaken zijn misschien wel legaal maar vormen voor de opmerkzame burger belangrijke informatie. Zichzelf exuberant laten vergoeden voor al dan niet reële consultancyopdrachten; verlieslatende activiteiten combineren met het 'investeren' in geldverslindende zaken als een prestigieus tennistoernooi, zoals we allemaal lezen over Optima, kan daar ook bij horen.

In Nederland vraagt men zich ook af hoe het komt dat zo weinig verantwoordelijken strafrechtelijk vervolgd zijn. Opmerkelijk was de uitspraak van voormalig officier van justitie Aldo Verbruggen dat na de aanpak van enkele topmensen uit de financiele wereld begin jaren tachtig de politiek in Nederland besloten had in zo'n zaken zoveel mogelijk vervolging te vermijden. Een verklaring - in een artikel van Nederlandse stichting voor onderzoek "Follow the money" - die kan tellen. Het kan nochtans ook anders. In het VK kreeg vorig jaar voor het eerst een bankier een zware gevangenisstraf voor zijn rol in de Libor-fraude. Hij vormde de spil in een netwerk van traders die jarenlang een van de belangrijkste rentetarieven manipuleerden. Maar het zijn uitzonderingen.

Kortom: de rol van het gerecht is cruciaal. Hoe komt het dat zo weinig verantwoordelijken in de financiële wereld vervolgd worden? Omdat veel burgers - defaitistisch? - de schouders ophalen. Politici weten dat, en reageren meestal pas als het schandaal in 't lang en breed in de media wordt uitgerold. Critici die volharden in het aankaarten van mistoestanden voelen zich roepers in de woestijn of worden weggezet als nestbevuilers. Hun pleidooien voor meer ethiek in de internationale financiêle wereld kunnen meer steun gebruiken.

Terwijl in België het orthodoxe bankieren een zekere comeback heeft gemaakt, toont Optima Bank dat we niet op onze lauweren kunnen rusten. Mensen vergeten snel. De strijd voor meer discipline en ethiek in de financiële wereld is cruciaal omdat deze net op vertrouwen moet gestoeld zijn.

Het is dan ook cruciaal dat verantwoordelijken hun afschuw uitspreken over halve crooks. Zij maken een publiek goed kapot waaraan zoveel anderen gebouwd hebben.

Zij die werken met het geld van iedereen moeten bij de les worden gehouden. Dit zijn naast de bankiers ook de politici. En dit soort dossiers toont dat als ze samen komen het gevaar nog groter is en dat elke weerstand wordt weggeblazen. De klokkenluiders van de wantoestanden van 2008 liggen vandaag nog uitgeteld door de arrogantie van de verantwoordelijken. Verantwoordelijken die vaak nooit aansprakelijk gesteld zijn. Als diegenen die toestanden terecht hebben aangeklaagd hun gedrag meer moeten beklagen dan de verantwoordelijken zelf, dan zitten we als maatschappij met een probleem.

Hoe het allemaal zo ver is kunnen komen en hoe verantwoordelijken het in de toekomst anders zullen aanpakken? Hopelijk gaan daar ernstigere antwoorden op komen dan bij gelijkaardige dossiers in het erg verse verleden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234