Dinsdag 27/09/2022

De zaak Peter R. de Vries

Peter R. de Vries slaagde er de afgelopen weken opnieuw in om alle spots op hem te krijgen. Oorzaak: een vonnis dat hem verbood een undercoverreportage over een kindermoordenaar uit te zenden. Voor de tegenstanders een zoveelste bewijs dat hij alleen uit is op sensatie. Voor zijn verdedigers een nieuw voorbeeld van hoe de misdaadverslaggever alleen maar wil dat recht geschiedt. Wie is nu die man die Nederland regelmatig op zijn kop zet? Door Jan Debackere

Nederlands meest beruchte misdaadverslaggever: sensatiejournalist of bestrijder van het kwade?

Doet ie het of doet ie het niet? Bijna twee miljoen Nederlanders stemden zondagavond vol spanning af op de commerciële zender SBS6. Zou het programma Peter R. de Vries, misdaadverslaggever de verboden beelden van de kindermoordenaar Koos H. uitzenden? Een rechter had De Vries dat eerder op de week verboden op straffe van 500.000 euro, omdat de heimelijk opgenomen beelden de privacy van Koos H. zou schenden. De week daarvoor had De Vries een soortgelijk vonnis genegeerd, maar toen bedroeg de dwangsom slechts 15.000 euro. Zou hij nu hetzelfde durven en het maatschappelijke belang hoger achten dan het vonnis van een rechter? Nee. De dreiging een half miljoen euro te moeten ophoesten, bleek net iets van het goede teveel. Misdaadverslaggever Peter R. de Vries gebruikte dus maar een lookalike van Koos H. en citaten van de moordenaar werden door een voice-over uitgesproken of in tekst weergegeven.

“15.000 euro was nog te doen, maar 500.000 euro was echt te veel”, zegt Kees van der Spek, sinds jaar en dag de rechterhand van Peter R. de Vries. “Bovendien moet je het ook in perspectief zien. Als er aan de andere kant van de wereld mensen zitten te creperen, kunnen wij het niet verantwoorden om zo’n bedrag te betalen voor een tv-reportage.” Maar het was wel zonde, vindt Van der Spek, want nu ging een flink stuk van de kracht van de reportage teloor. “De lichaamstaal van Koos H., de manier waarop hij dingen zegt, de pauzes die hij liet... Dat zegt veel over de man, maar dat hebben we dus niet kunnen laten zien.” Vooral omdat het vonnis volgens Van der Spek niet geheel in lijn is met de wat veranderende moraal over privacy in Nederland. “De politieman die onlangs zijn buurmeisje vermoordde, werd wel afgebeeld. In consumentenprogramma’s brengen ze louche wasmachineverkopers in beeld. Maar een seriemoordenaar mag je niet tonen? Deze reportage had nochtans een maatschappelijk belang. Koos H. is zo’n beetje onze Marc Dutroux. Hij is veroordeeld voor drie kindermoorden en heeft alleen in de gevangenis bekentenissen afgelegd. Bovendien was er altijd al een zweem van verdachte omstandigheden en bescherming door justitie. Op al die vragen hebben we nu een inzicht kunnen geven.”

Larie, vindt Quirijn Meijnen, een advocaat gespecialiseerd in mediarecht en als verdediger van Pim Fortuyn-moordenaar Volkert Van der Graaf vertrouwd met mediatieke justitiezaken. “Als hij echt die beelden had willen laten zien, doe je dat zonder op voorhand stennis te maken en zo de tegenpartij wakker te schudden. Als hij het gewoon had uitgezonden, had de rechter achteraf moeten oordelen en zou de schadevergoeding een flink pak lager liggen. Zijn maatschappelijk belang is geveinsd.”

“Hij had geen enkele rechtvaardiging voor de middelen die hij hier inzette”, vindt ook Henk Blanken, adjunct-hoofdredacteur bij Dagblad van het Noorden en auteur van een blog en verschillende boeken over de Nederlandse media. “Er kunnen bijzondere omstandigheden zijn om een vonnis naast je neer te leggen, zoals bijvoorbeeld het bronnengeheim, maar hier woog de privacy zwaarder door. De Vries had geen argumenten om het eerste vonnis (met een dwangsom van 15.000 euro, JDB) te negeren.”

De kritiek dat bij Peter R. de Vries de sensatie de bovenhand neemt op de deontologie, steekt de laatste jaren wel vaker de kop op. Nochtans was het ooit anders. Als broekventje van nauwelijks 21 jaar realiseerde hij zijn kinderdroom om als journalist aan de slag te kunnen - op de afscheidsavond van de lagere school speelde hij al verslaggever, volgens het clichébeeld uitgedost met regenjas en deukhoed. De Telegraaf werft Peter Rudolf de Vries in 1978 aan voor de redactie in Den Haag en hij stelde er zelf voor om de dagelijkse persconferenties van de politie te volgen. Voor hij het goed en wel besefte, groeide hij uit tot dé misdaadjournalist van Nederlands meest gelezen krant. Zijn naam deed al snel bij vele Nederlanders een belletje rinkelen, mede dankzij een lumineuze ingeving. In zijn drang om zich te onderscheiden, had hij beslist de R van Rudolf als tussenletter te gebruiken tussen zijn voor- en achternaam. Tegen de zin van de krant, zei hij in een interview met Vrij Nederland, maar wel “de goedkoopste en beste marketingvondst die ik ooit heb kunnen doen. Wie je ook ontmoet, van de vuilnisman op straat tot de politicus in Den Haag, iedereen zegt die R erbij.”

Zijn eerste grote moment de gloire komt er met de ontvoering van biermagnaat Freddy Heineken in 1983. De Vries beet zich in de zaak vast en bestudeerde het hele dossier van naaldje tot draadje. Door zijn hardnekkigheid slaagde hij er ook in het vertrouwen te winnen van de ontvoerders van Heineken. Dankzij die goede verstandhouding kon hij lange interviews afnemen met hen en schreef hij de bestseller De ontvoering van Alfred Heineken vanuit het standpunt van Cor van Hout, een van de ontvoerders. “Voor zijn werk in onder meer de zaak-Heineken valt hij niet genoeg te prijzen,” zegt Henk Blanken. “Hij heeft die zaak beter dan wie ook gevolgd, en ik kan het weten, want ik zat er toen ook op. Daar toonde hij dat hij echt een geweldig misdaadverslaggever was.”

Verschillende collega’s van De Vries dachten er toen al wat anders over. Zijn nauwe banden met bijvoorbeeld Van Hout vonden ze niet koosjer en een bewijs dat hij niet meer onafhankelijk kon werken. De Vries, die na een jachtpartij met zijn grootvader al twintig jaar met een kogel in het hoofd zit, verheerlijkt de misdaadwereld, luidt de kritiek. Onzin, weerlegde De Vries steeds de kritiek, eraan toevoegend dat hij steeds besefte vanwaar de informatie kwam en dat hij de misdadigers hard aanpakte in zijn berichtgeving. “Als je alleen naar de kerk gaat, hoor je louter het verhaal van de pastoor”, verdedigt ook Bert Voskuil de aanpak van De Vries. Voskuil is eveneens misdaadverslaggever en werkte meer dan twee jaar samen met De Vries bij de start van zijn tv-programma midden jaren negentig. “Als journalist moet je wel eens de grens opzoeken. Als je braaf blijft, mis je de primeurs. Als misdaadverslaggever is het dus onvermijdelijk dat je een paar stappen doet in de criminele wereld. Je moet er gewoon voor zorgen dat je op tijd een paar stappen terugneemt, en dat doet Peter ook. Ik heb niet de indruk dat hij een criminele carrière nastreeft.”

Peter R. de Vries deed het met Heineken, maar zou er de jaren nadien nog ettelijke keren in slagen om Nederland te verstommen met zijn onderzoeken. Eerst bij De Telegraaf, later bij het weekblad Aktueel en vanaf de jaren negentig ook op televisie. Met Jaap Jongbloed maakt hij in 1991 Crime Time, het eerste misdaadprogramma op de Nederlandse televisie. Vier jaar later maakt hij de overstap naar de commerciële zender RTL4 om zijn eigen programma te maken, Peter R. de Vries, misdaadverslaggever. In 1998 verhuist hij naar SBS6. In zijn tv-reportages toont hij onder meer aan dat bij een moord op een 23-jarige stewardess in Putten twee mannen onterecht veroordeeld zijn en spoort hij een ontvoerder van Heineken op in Paraguay. Ook onthult hij dat Mabel Wisse Smit, de verloofde van prins Friso, een relatie had met drugsbaron Klaas Bruinsma. Peter R. de Vries gaat er zelf prat op een sleutelrol te hebben gespeeld bij de oplossing van meer dan tien moorden en verdwijningen en de ontmaskering van nog meer oplichters, fraudeurs en afpersers. Aan zijn onthullende reportages lijkt maar geen einde te komen.

“Hij heeft een enorme dossierkennis,” getuigt ex-medewerker Bert Voskuil. “Hij weet perfect waar hij over praat en hij heeft een neus voor nieuws. Heel veel zaken laat hij rusten omdat hij voelt dat hij er niets mee aankan. Maar als hij denkt dat er nog iets mee kan, is hij een terriër. Hij zet z’n tanden erin en laat niet meer los.” Met als ultieme voorbeeld de Puttense moordzaak: Peter R. de Vries was er acht jaar mee bezig en spendeerde er veertig uitzendingen aan. Maar die hardnekkigheid betekent niet dat hij verblind wordt en per se zijn eigen grote gelijk wil bewijzen, zegt Kees van der Spek, die al meer dan veertien jaar samenwerkt met De Vries. “Het moet allemaal precies kloppen wat in de reportages gezegd en getoond wordt. Hij is een pietje-precies die wil dat we alles driedubbel checken. Hij beseft immers dat als je zo hoog zit, je ook diep kan vallen.”

Toch is net dat wat er al enkele jaren met Peter R. de Vries gebeurd is, menen zijn critici. Na zijn puike werk in bijvoorbeeld de zaak-Heineken en de Puttense moordzaak, waren zijn reportages de laatste jaren andere koek: die over Koos. H bijvoorbeeld, maar ook die waar hij Joran van der Sloot met een verborgen camera filmt terwijl hij vrijuit praat over de verdwijning van de Amerikaanse tiener Natalee Holloway in Aruba. Een brug te ver, oordelen ze. “Hij heeft een bijzondere verantwoordelijkheid omdat hij hamert op recht”, vindt advocaat Quirijn Meijnen. “Alleen neemt hij regelmatig een loopje met zijn eigen principes. Hij denkt alleen aan de kijkcijfers. Hij heeft een soort sensatiebelang. Als mens vind ik het leuk om te kijken naar iets dat eigenlijk niet mag - dat zijn de lagere emoties die spelen - maar recht is er om dat niet goed te vinden, om de privacy te beschermen.” “Hij heeft elk journalistiek beginsel losgelaten,” is ook Henk Blanken scherp voor zijn collega-journalist. “Dat is slecht voor z’n programma, maar vooral voor de journalistiek. Alleen wordt hij jammer genoeg steeds bevestigd in wat hij doet. Die Joranreportage was journalistiek gezien absolute flauwekul en de waarheid is er geen stap dichter door gekomen, maar er keken wel zeven miljoen mensen naar én hij kreeg er een Emmy-award voor. Daardoor voelt hij zich oppermachtig en laat hij zich niet bekritiseren. Hij is in zijn eigen roem gaan geloven.”

Harde kritiek die aankomt, geeft Kees van der Spek toe. “De meeste mensen vinden hem wel goed en bij een programma als Pauw & Witteman blijft hij toch een behoorlijk podium krijgen, maar de kritiek raakt hem wel. Want dat we ons alleen door kijkcijfers zouden laten leiden, is echt gelul. We willen gewoon goed presteren en we willen dat mensen naar ons werk kijken. Jij wil als journalist toch ook dat je stukken gelezen worden? Maar ja, je hebt altijd azijnpissers die achteraf kritiek geven.” Ook Bert Voskuil getuigt dat kijkcijfers lang niet de eerste bezorgdheid van De Vries waren toen ze samenwerkten. “Dan blijf je je niet zo vastbijten in bijvoorbeeld de Puttense moordzaak. Als redactie vroegen we of het wel nodig was om daar nog een aflevering over te maken, maar hij hield vol. Zijn drijfveer is puur om zaken tot op de bodem uit te spitten.” Een ander bewijs voor de oprechtheid van Peter R. de Vries ziet Voskuil in de nazorg die hij had voor de slachtoffers uit zijn reportages. “Hij had daar echt compassie mee en na de reportage belde hij ze nog vaak op of ging er eens langs. Zo’n dingen doet hij gewoon uit menselijkheid. Hij lijkt een koele kikker, maar hij is echt de duivel niet.”

Voor- en tegenstanders mogen het dan oneens zijn over de kwaliteit van zijn journalistiek werk, feit blijft dat hij de misdaadverslaggever nummer één is in Nederland. Peter R. de Vries is een merknaam, en ook de commotie rond Koos H. zal daar weinig aan veranderen. “Zijn status is bijna zo groot als justitie zelf”, zegt Quirijn Meijnen. “Als een zaak niet opgelost raakt, is er nog steeds Peter R. de Vries, redeneren de mensen.” Al is hij een Bekende Nederlander tegen wil en dank, getuigt Kees van der Spek. “Het is een beetje een noodzakelijke bijkomstigheid. Mensen weten ons nu wel spontaan te vinden, maar dat constant nageroepen worden of handtekeningen moeten uitdelen vindt hij niet echt leuk. Hij zou het liefst gewoon anoniem naar Ajax gaan kijken met zijn zoon.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234