Dinsdag 27/09/2022

AnalyseMoreel dilemma

‘De zekere dood van Djalali weegt zwaarder dan de risico’s van het vrijlaten van een terrorist’

'Wij vragen u de inspanningen voor mijn vader te blijven voortzetten', zei Vida Mehrannia, de vrouw van de Zweeds-Iraanse Ahmadreza Djalali, namens hun twee kinderen. Beeld Wouter Van Vooren
'Wij vragen u de inspanningen voor mijn vader te blijven voortzetten', zei Vida Mehrannia, de vrouw van de Zweeds-Iraanse Ahmadreza Djalali, namens hun twee kinderen.Beeld Wouter Van Vooren

Geven we een veroordeelde terrorist terug aan Iran om het leven van VUB-gastprofessor Ahmadreza Djalali te redden? In de Kamercommissie Buitenlandse Zaken krijgen de parlementsleden een onmogelijk moreel dilemma voorgeschoteld.

Barbara Debusschere en Bruno Struys

“Beeld u voor één seconde in wat voor nachtmerrie het is om zes jaar lang geconfronteerd te worden met de martelingen die je vader ondergaat. Wij vragen u de inspanningen voor mijn vader te blijven voortzetten.” Dat zegt Vida Mehrannia, de vrouw van de Zweeds-Iraanse Ahmadreza Djalali (50), namens hun twee kinderen nu België met Iran een gevangenenruil uitwerkt waardoor hun vader kan vrijkomen. Djalali is gastprofessor rampengeneeskunde aan de VUB en is in 2017 in Iran ter dood veroordeeld voor spionage.

In het verdrag dat dinsdag in de Kamercommissie wordt gestemd staat niets over Djalali, wel dat de overeenkomst met Iran mikt op “de breedst mogelijke samenwerking met betrekking tot de overdracht van veroordeelde personen” en dat “elke partij gratie, amnestie of omzetting van vonnissen kan verlenen”.

Eerder liet minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open Vld) weten dat er “geen enkele koppeling wordt gemaakt” tussen het verdrag en individuele dossiers. Maar alles wijst erop dat de parlementsleden het lot van Djalali in handen hebben.

Zo laat het artikel over amnestie in het verdrag volgens advocaat Rik Vanreusel “overduidelijk” zien dat dit gaat over een nakende gevangenenruil tussen Djalali en nog een andere prominente gevangene: de Iraniër Asadollah Assadi (50).

Die werkte voor Iran als diplomaat in Europa en rekruteerde in 2018 een koppel uit Wilrijk om een bomaanslag te plegen op een congres van de Iraanse oppositie nabij Parijs. Assadi is voor die verijdelde aanslag in ons land veroordeeld tot twintig jaar cel. Vanreusel verdedigde Iraanse oppositieleden tijdens het proces tegen Assadi en drie andere leden van de Iraans-Belgische terreurcel.

Controversieel

Terwijl België Iran om de vrijlating van Djalali vraagt, doet Iran dat aan ons adres voor Assadi. Hoewel Djalali geen Belg is, is het voor insiders duidelijk dat de uitlevering van Assadi onder dit verdrag de kans vergroot dat Iran de medicus vrijlaat. De reactie van Djalali’s vrouw en kinderen illustreert dat ook.

“Elke hulp is welkom”, reageert Mehrannia. “Sinds mei (toen Assadi in ons land is veroordeeld, red.) is de situatie van mijn man zeer zorgwekkend. Hij is geen Belg maar wel een Europeaan, die bovendien werkte in België. Ik weet niet wat de beste manier is, maar ik verwacht wel van de EU om een deur te openen om mijn man te redden.”

Mensen protesteren aan de ambassade van Iran in Brussel met het portret van Djalali. Beeld ZUMA Press
Mensen protesteren aan de ambassade van Iran in Brussel met het portret van Djalali.Beeld ZUMA Press

Er klinkt evenwel ook protest, zowel bij enkele Belgische politici als bij leden van de Iraanse oppositie. Een deal met de Islamitische Republiek Iran is altijd controversieel, het gaat om een autoritair regime. In dit geval zou het ook betekenen dat een veroordeelde terrorist al na vier jaar kan vrijkomen: zodra hij terug op Iraanse bodem staat, kan Iran hem op basis van dit verdrag vrijlaten. Het regime krijgt er bovendien het signaal mee dat chantage met valselijk terechtgestelde Europeanen kan werken.

Realpolitik?

Maar hoe zwaar wegen die argumenten?

“De vraag of je al dan niet onderhandelt onder druk en realpolitik bedrijft versus op principes blijft staan ongeacht de gevolgen wordt hier nog moeilijker, met implicaties zoals straffeloosheid van terrorisme”, zegt voormalig topdiplomaat Herman Portocarero. “Niettemin denk ik dat een mogelijke executie voorkomen een hoger doel is dan abstracte principes.”

Midden-Oosten-expert Koert Debeuf noemt de zaak redelijk eenvoudig. “Natuurlijk is Iran geen onschuldig land, zien we een misdadiger liever in de cel en wil je Iran liever geen signaal geven dat deze methode werkt”, zegt hij. “Maar wat is het alternatief? Dat is dat Djalali wordt opgehangen. Kiezen voor dit verdrag is niet eens realpolitik, waarbij je ethische principes opzijzet. Het is net de meest ethische keuze. Iran is ook een land waarmee we als Europa sowieso onderhandelen over de nucleaire deal en waar we ambassades hebben. En zo’n gevangenenruil is niet zo uitzonderlijk. Die zijn er tussen de VS en de taliban, Oekraïne en Rusland, Israël en Hamas en Hezbollah, Noord- en Zuid-Korea.”

Dat Assadi in Europa opnieuw aanslagen zou kunnen beramen, vindt Debeuf geen afdoende argument. “Alsof die man nog makkelijk een visum zal krijgen om Europa binnen te kunnen.”

‘Verzoenbaar’

Moraalfilosoof Stijn Bruers ziet een parallel met een belangrijk rechtsprincipe. “Ons recht acht een onschuldige die vastzit erger dan een schuldige die vrij is. In dat licht is kiezen om het leven van een onschuldige te proberen redden door een schuldige vrij te laten niet onlogisch”, zegt hij. “Het klopt wel dat je Iran hiermee de boodschap geeft dat dit soort chantage werkt. Maar alleen als de hele wereld afsprak nooit nog met dit soort regimes te onderhandelen, zou dit niet meer gebeuren.”

Bovendien is niet zeker dat er door de vrijlating van Assadi misschien meerdere levens op het spel staan. Bruers verwijst hier naar onze ‘onzekerheidsaversie’. “Wij hebben de neiging om wat zeker is meer te laten meespelen. De dood van Djalali is zeker als we geen toegiften doen, terwijl Assadi misschien nooit slachtoffers zal maken. Toegegeven, dit is een heel complexe kwestie, maar de keuze om Djalali’s leven op deze manier te proberen redden is zeker niet onredelijk of onverantwoord, en ze is wel verzoenbaar met onze rechtsprincipes.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234