Donderdag 29/09/2022

De Zola van Washington DC

George Pelecanos op de lijst van beste, nog levende Amerikaanse schrijvers

Dat de ogen van de hele wereld op zijn stad zijn gericht, laat hem volstrekt koud, want Capitol Hill is echt niet wat George Pelecanos op het oog had toen hij Washington het hart maakte van zijn fictiewereld. Kort portret van de 'poet laureate of DC crime', die zegt gewoon boeken te schrijven over werkmensen in de grootstad.

"Wat is het laatste boek of de laatste film die je deed huilen?" Dit was een van de twintig vragen die het onlinetijdschrift PopMatters in augustus aan Pelecanos voorlegde. Het antwoord spreekt boekdelen over een schrijver die in vijftien jaar vijftien titels bijeentikte en onlangs met The Turnaround (Geen weg terug) op de lijst van beste, nog levende Amerikaanse schrijvers kwam te staan: "Flags of Our Fathers. Mijn pa was marinier in de Tweede Wereldoorlog, hij vocht in de Stille Oceaan. De film verkocht me een behoorlijke dreun. De laatste scène, een lange opname van jonge soldaten die in de branding van het eiland springen terwijl het prachtige thema (gecomponeerd door regisseur Clint Eastwood) over de aftiteling speelt, is verpletterend, als je weet dat we al getuige zijn geweest van hun lot."

Vader Pelecanos werd geboren in Griekenland en was net één jaar toen hij met zijn ouders naar de VS uitweek. Moeder Pelecanos had eveneens Griekse ouders, maar kwam op Amerikaanse bodem ter wereld. Hun zoon staat vandaag - eenenvijftig jaar oud, gehuwd en vader van drie geadopteerde ex-straatkinderen uit Brazilië en Guatemala - met één been in de Grieks-Amerikaanse gemeenschap, waar religie, traditie en familie het sociale leven bepalen (The Big Blowdown, het eerste boek in het zogenaamde D.C. Quartet, waartoe ook King Suckerman, The Sweet Forever en Shame the Devil behoren, vertelt over een Griekse immigrant). Met het andere staat hij stevig geplant in pure Americana: fast cars (hij rijdt met een kopie van de Ford Mustang waarmee Steve Mcqueen in Bullitt reed), football (hij is abonnee bij de Washington Redskins), westerns (en niet alleen in filmvorm: True Grit, Charles Portis' klassieker, die in 1969 door Henry Hathaway werd verfilmd met John Wayne in de hoofdrol, is het boek dat hij zelf had willen schrijven).

George was amper tien toen hij in zijn vaders broodjeszaak begon te werken. Hij had al snel door wat de multiculturele samenleving van Washington inhield: sociale en raciale ongelijkheid, rijke blanke buurten tegenover arme zwarte getto's. Als puber was hij gek op film en hield hij er een dubbel leven op na: thuis wou hij voortdurend zijn vader behagen, een modelzoon zijn; op school liet hij zijn gedrag bepalen door de wet van de straat en de sterkste. Niets leek hem onderuit te kunnen halen om filmmaker te worden. Tot het noodlot tweemaal toesloeg: hij was zeventien toen hij per ongeluk een vriend in het gezicht schoot met de revolver van zijn vader; hij was negentien toen zijn vader ten prooi viel aan een hartaanval en kanker, waardoor hij de zaak moest overnemen en zijn filmstudies moest stopzetten. Later kon hij terug naar de universiteit, waar een prof hem de noirfictie van Elmore Leonard, Cornell Woolrich, David Goodis e.a. leerde kennen. Maar voor zijn schrijvershart echt goed begon te kloppen, bleef hij nog een tijd streetwise. Hij was vooral voortdurend high en teut, en verdiende als kok, vaatwasser, barman, vrouwenschoenenverkoper en manager van een electronicazaak de kost.

"Zola? Iemand zinspeelde daar ooit op. Dat ik de Zola van Washington DC was. Man, ik moest het opzoeken. Paul Muni, Zola. Dat is wat ik ervan weet."

Cinema is Pelecanos' eerste grote liefde, zoveel is duidelijk. Zijn werk is doordrongen van westernmotieven: eenzame individualiteit versus gemeenschap, queestes naar wraak en verlossing, acties van geweld en opoffering, verraad en trouw. Van grote invloed waren, uit de jaren zestig: The Magnificent Seven en The Great Escape van John Sturges, The Dirty Dozen van Robert Aldrich, de westerns van Sergio Leone en The Wild Bunch van Sam Peckinpah. De jaren zeventig - het decennium dat hem vormde en voortdurend in zijn literair werk terugkeert - brachten new wave, exploitation, blaxploitation, kungfu en punk.

Maar: "Een roman mag niet als een scenario of blauwdruk voor een film lezen." Pelecanos weet waarover hij het heeft. Hij is het die, met Ed Burns, Dennis Lehane, Richard Price en David Simon van The Wire de meest perfecte crossover tussen film, televisie, literatuur en werkelijkheid maakte die de recente Amerikaanse populaire cultuur voortbracht. Laatst schreef hij nog voor Spielberg aan In The Pacific, een televisiereeks over de Tweede Wereldoorlog in de stijl van Band of Brothers. En naar eigen zeggen heeft hij de financiering rond voor zijn regiedebuut, een adaptatie van zijn eigen boek Shoedog!

Pelecanos' waarmerk is urban social noir, een mix van beenhard reportagerealisme en impliciet sociaal commentaar in een weergaloos portret van de geteisterde grootstad Washington. DC is Drama City (zoals een van de meest recente boeken heet), getekend door drugs, raciale spanning, kansarmoede. Gevuld met de precaire hoop van hardwerkende mensen die veilige straten en scholen voor hun kinderen willen en hun leven willen kunnen leven. In 'zijn' stad is volgens Pelecanos een informele apartheid van kracht. De ideologie van de meritocratie verdoezelt de kloof tussen blank en zwart, rijk en arm, brave burger en criminele gettobewoner. Misdaad is een door en door sociaal gestructureerd fenomeen. In zijn fictie vormt het dan ook steeds het dramatische element bij uitstek, nooit een reden op zich. Authenticiteit is daarbij cruciaal: hij wil elk historisch detail juist hebben, de straattaal dodelijk precies vatten en een tijdperk laten zinderen door alomwezige popsongs. Nadat hij in een eerste trilogie (A Firing Offense, Nick's Trip, Down By the River Where the Dead Men Go) met het personage van barman/detective Nick Stefanos vooral zichzelf opvoerde, creëerde hij als blanke auteur in 2001 de figuur van Derek Strange, een zwarte private eye en gewezen flik die vier boeken zou beheersen: Right As Rain, Hell To Pay, Soul Circus en Hard Revolution. Pelecanos: "Washington is 60-80 procent zwart. Als je misdaadromans schrijft die in DC spelen, moet je hoofdzakelijk zwarte personages hebben." Terwijl zijn stijl aan puurheid wint, zijn vertelling aan dwingende kracht (zie The Night Gardener, een hallucinante cops and serial killer novel), levert zijn sociale betrokkenheid hem de roepnaam 'Zola van Washington DC' op. Zijn ego heeft dit niet gestreeld, want zelf kende hij Zola alleen in de gedaante van acteur Paul 'Scarface' Muni, die de schrijver speelde in The Life of Emile Zola uit 1937.

Pelecanos' fictie heeft niks meer te maken met de traditionele detective- of misdaadroman, die start met een moord en eindigt met oplossing en herstel van de goede orde. Alle boeken zijn onderdelen van één grote romanwereld, waarin personages komen en gaan, spanning oploopt en geweld uitbarst, maar nauwelijks iets wordt opgelost. "Een moord kun je niet oplossen", zegt hij. "Niet voordat de doden uit hun graf opstaan. Als iemand wordt gedood, geldt dat levenslang voor geliefden, naasten, familie, buurt." Het voorlopige hoogtepunt van deze 'antimisdaadfictie', The Turnaround, neemt een racistisch geïnspireerde, in dood en verminking eindigende confrontatie tussen zes tieners in 1972 als premisse voor een vlijmend actuele parabel over leven en overleven, over vaders en zonen, over oorlog (Afghanistan, Irak) en vrede. Spaarzame stijl, serene toon, des te sterker drama. Of:"Je vertelt een verhaal of je doet dat niet. Wil je dat iedereen naar je opkijkt, klaarkomt van je schrijven en je mooie stijl? Of wil je onzichtbaar zijn? Wat er in een verhaal wordt geïnjecteerd met misdaad zijn conflicten. En er is geen groter conflict dan leven versus dood. Zo, daar heb je het: ik ben nauwelijks geïnteresseerd in het misdaadaspect van mijn boeken."

Jo Smets

Ambo/Anthos, 310 p., 19,95 euro.

In 'zijn' stad is volgens Pelecanos een informele apartheid van kracht

George Pelecanos

Geen weg terug

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234