Maandag 08/08/2022

Decor van middelmaat

De tentoonstelling van Guillaume Bijl vult het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (S.M.A.K.) in Gent, onder meer met een levensgrote handelsbeurs, maar voegt weinig toe. Noch aan het oeuvre van de Antwerpse installatiekunstenaar, noch aan de verbeelding van de toeschouwer.

door Ward Daenen

Bij de carrière van Bijl (Antwerpen, 1946) kan een kleine lofzang aangeheven worden - laat daarover geen twijfel bestaan. Oeuvre en cv zijn gevuld zoals weinig andere oeuvres en cv's van kunstenaars hier te lande. Maar zijn tentoonstelling in Gent valt enigszins uit de toon.

De gelijkvloerse verdieping van het museum is getransformeerd in een Flanders Extra Fair die is samengesteld uit zowel vroegere installaties (Lusterstand, Huwelijksbureau, Leger Informatie Centrum...) als nieuwe componenten (beursstands van outdoor-, sanitair- en doe-het-zelfzaken, het decor voor de Miss Flandersverkiezingen). Omdat de wereld een markt is geworden en de kunst een handelsbeurs, transformeert Bijl de beurs tot kunst. Zo zou je de kritische inzet van de Flanders Extra Fair kunnen samenvatten. Maar het geheel is niet meer dan de som van de delen. Integendeel. De aandoenlijk ogende, ingenieus gemonteerde onderdelen zoals de lusterstand worden afgebot door de ruimtes die weinig meer doen dan vierkante meters vullen. Vooral de nieuwe, door Hubo en andere plaatselijke winkels gesponsorde stands lijken ongeïnspireerd in elkaar gezet. Grasmaaiers op kunstgras parkeren: Bijl zou het vroeger met meer liefde hebben gedaan. Met meer gevoel voor dosering ook. De Flanders Extra Fair is als een grap die de helft korter had gekund.

Terwijl op de gelijkvloerse verdieping de commerciële ruimte in het museum wordt binnengehaald in een poging ermee af te rekenen, introduceert de kunstenaar op de bovenste verdieping een zestal toeristische trekpleisters in het museum voor hedendaagse kunst. Het lederhosenmuseum (met leren broeken van beroemde Duitsers), het museum van de erotiek (met dildo's, handboeien en alles van De Sade), het stemhokkenmuseum (met exemplaren uit Finland, China, Japan, Marokko...) of het Bidetmuseum (met bidets van beroemde vrouwen): ze zijn te begrijpen als tragikomische persiflages op het cultureel toerisme. Een spiegel voor 'interessante mensen' die 'interessante museums' bezoeken, die finaal allemaal aan de mens zijn gewijd. Centraal staat het museum voor de geschiedenis van de prehistorische mens geënsceneerd, terwijl in het kabinet 'Souvenirs van de XXe eeuw' beroemdheden middels parfumfles en andere memorabilia in herinnering worden gebracht.

Bijl heeft met zijn levensgrote installaties altijd een realityeffect nagestreefd, zonder te vervallen in een maniëristische reproductie van die (soms verzonnen) werkelijkheid. Hij onttrekt geen complete decorstukken aan het dagelijkse leven, maar toont alleen de essentiële componenten ervan. Toeristische musea toont hij aan de hand van artefacten al of niet bijgestaan door wassen beelden, sokkels, naambordjes, gordijntjes voor de ingang, planten in de hoek. Voor de rest blijven de decors leeg. Om de leegte is het Bijl telkens opnieuw te doen. Omdat ze volgens de kunstenaar de essentie van het maatschappelijke bedrijf is.

Alleen: door zes keer op rij op plusminus dezelfde manier leegte te tonen, dreigt zijn kunst tot vondst te vervallen. In plaats van het ene na het andere museum te tonen, had Bijl kunnen volstaan met zijn Stemhokkenmuseum, waar politieke systemen tot gammele eenmans-constructies zijn herleid. Dit museum staat niet alleen inhoudelijk maar ook vormelijk sterk. En ook goed: je weet niet of de exemplaren zijn nagebouwd op basis van geëxposeerde krantenfoto's, zoals Bijl beweert, of dat de stemhokken echt zijn en de foto's vervalst.

Bijls 'tentoonstelling met retrospectief karakter' in het S.M.A.K. kent nog andere sterke momenten, zoals De stoel in de kunst, een geslaagde parodie op de thematentoonstelling, en de intrigerende want niet eenduidig te vatten Sorry-installatie met zwartgemaskerde figuren. Maar het aantal hoogtepunten is te schaars om het complete museum te claimen.

Guillaume Bijl hoort de middelmaat van zijn tijdperk te ensceneren, maar er niet in te vervallen. Dat gebeurt in Gent wél enkele keren. Het is allicht geen toeval dat het oorspronkelijke opzet voor deze expo compleet verschilde van het resultaat. In plaats van een halfslachtige retrospectieve te presenteren met nieuw werk en installaties van de voorbije tien jaar had de kunstenaar de Floraliënhal tot treinstation willen transformeren. Antwerpen-Centraal achter het S.M.A.K.: praktische bezwaren stonden tussen droom en daad.

Guillaume Bijl, tot 6 juli, Citadelpark, Gent. www.smak.be.

Grasmaaiers op kunstgras parkeren: Bijl zou het vroeger met meer liefde hebben gedaan

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234