Woensdag 05/10/2022

Democraten verliezen Huis maar behouden Senaat

John Boehner volgt wellicht Nancy Pelosi op als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. Beeld REUTERS
John Boehner volgt wellicht Nancy Pelosi op als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden.Beeld REUTERS

In de VS boeken de Republikeinen een historische zetelwinst. De Grand Old Party neemt de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Ze wint volgens de laatste prognoses zeker zestig nieuwe zitjes, een pak meer dan de 39 die de partij nodig had om de macht in het halfrond over te nemen en de grootste machtsverschuiving sinds 1948. In de Senaat slaagt de partij er evenwel niet in om de Democratische meerderheid te breken.

Lotte Beckers en Tom Vandyck

De Democratische Nancy Pelosi zal haar voorzitterschap moeten afstaan aan de Republikein John Boehner, die al liet weten dat de Amerikaanse kiezers duidelijk maken dat ze een nieuwe koers willen. Volgens de laatste resultaten mogen de Republikeinen al 234 zitjes op hun conto schrijven, tegenover 180 voor de Democraten. Obama belde Boehner al op met de mededeling dat hij naar overeenkomsten wil zoeken.

In de Senaat houden de Democraten dan weer stand. Ze verliezen zetels maar behouden een nipte meerderheid en slagen erin enkele sleutelstaten in hun portefeuille te houden. Opsteker is ook de herverkiezing van fractieleider Harry Reid uit Nevada, een felbevochten strijd. Toch krijgen de Democraten ook in de Senaat enkele rake klappen. Ondanks zijn inspanningen kon Obama Ohio niet overtuigen, en vooral het zetelverlies in Illinois, de thuisstaat van Obama, zal danig pikken. Overigens haalde geen enkele Afro-Amerikaanse kandidaat de Senaat, waardoor het halfrond zeker de komende twee jaar bijzonder blank zal ogen.

Prominente Tea Party-leden Marco Rubio en Rand Paul kaapten de belangrijke senaatszetels in respectievelijk Florida en Kentucky. De resultaten lijken alvast het succes te bewijzen van de oerconservatieve beweging die sinds vorig jaar furore maakt met harde standpunten tegen de "uitdijende greep van de overheid" en het begrotingstekort.

Ex-presidentskandidaat John McCain scoorde dan weer in Arizona. Wel moest Tea Party-gezicht Christine O'Donnell, vooral bekend om haar strijd tegen masturbatie, de duimen leggen voor haar Democratisch rivaal in Delaware. Afwachten ook hoe Lisa Murkowski, de Republikeinse kandidaat in Alaska, scoort. De eerste resultaten duiden op een goed resultaat, en een overwinning zou een regelrechte blamage betekenen voor Sarah Palin, die haar steun uitspraak voor Tea Party-man, Joe Miller. In Washington lopen de twee partijen nog met elkaar op.

Voorts lopen vooral kandidaten die een uitgesproken 'Obamastempel' dragen schade op. Onder meer Suzanne Kosmas zag haar herverkiezing in Florida aan haar neus voorbij gaan. Haar openlijke steun aan de gezondheidshervormingen, economische maatregelen en klimaatpolitiek van Obama zorgde ervoor dat conservatieve kiezers massaal geld pompten in de campagne van haar Republikeinse rivaal Sandy Adams.

Een gelijkaardig scenario deed zich voor in Winsconsin en South Carolina, waar de Republikeinen met de buit gingen lopen. Ook in Clintonbastion Arkansas moeten de Democraten de duimen leggen voor hun opponenten. Hun partijgenoot Joe Manchin uit West-Virginia distantieerde zich dan weer van zijn president, en haalt zo een Senaatszetel binnen in een belangrijke swingstate. Manchin is als uittredend gouverneur van zijn steenkoolstaat fel tegen de klimaatwet van het Witte Huis gekant.

Opsteker voor de Democraten is dan wel de overwinning van oudgediende Barney Frank, een van de meest liberale Amerikaanse wetgevers en co-auteur van de controversiële wet die de financiële wereld moet reguleren. Ook in California doen de Democratische kandidaten het goed, en redden ze meerderheid in de senaat.

Tientallen miljoenen Amerikanen - volgens de eerste cijfers bracht 42 procent van de stemgerechtigde bevolking haar stem uit, 1,2 procent meer dan in 2006 - begaven zich gisteren naar de stembus om 37 senatoren en een nieuw Huis van Afgevaardigden te verkiezen. Dat deden ze na een bittere campagne, waarin beide kanten met modder gooiden, campagnekassen gespijsd werden met honderden miljoenen aan anonieme dollars van bedrijven en een aantal kandidaten van de rechts-populistische Tea Party-beweging zich opmaakten om parlementszetels te veroveren.

Deze verkiezing zal de machtsverhoudingen in de Amerikaanse politiek grondig hertekenen. Nu de Republikeinen de meerderheid halen in het Huis van Afgevaardigden, zal Obama het nog moeilijker dan voorheen krijgen om zijn agenda uit te voeren. De Republikeinen zullen bezuinigingen eisen om het begrotingstekort aan te zuiveren. Ze willen ook de begin dit jaar goedgekeurde ziektehervorming herroepen. Zo goed als geen enkele Republikein gelooft in klimaatverandering. Dat wil zeggen dat Obama's klimaatwet er met een Republikeinse meerderheid zo goed als zeker niet zou komen.

Op veel Republikeinse compromisbereidheid moet Obama waarschijnlijk niet rekenen. Hun fractieleider de Senaat, Mitch MConnell, liet vorige week al weten dat het de eerste prioriteit van zijn partij zal zijn om ervoor te zorgen dat Obama in 2012 niet herverkozen wordt.

President Obama, die de voorbije weken het hele land rondvloog om campagne te voeren, gaf dinsdagochtend een ultieme ronde radio-interviews om Democratische kandidaten te steunen. Onder hen: Senaatsvoorzitter Harry Reid, die in Nevada zijn zetel dreigde te verliezen aan Tea Party-kandidate Sharon Angle. "Ons vermogen om voor middenklassefamilies te werken, zal verminderen als ik geen mensen in het Congres heb die willen samenwerken", zei de president.

Duurste verkiezingen ooit
Voor de uitslag hangt veel af van de opkomst. Tussen beide partijen bestond er een zogenaamde 'enthousiasmekloof'. De Republikeinen moesten hun sterker gemotiveerde kiezers daadwerkelijk naar de stembus krijgen. De Democraten maakten zich publiekelijk sterk dat ze alsnog konden winnen als ze hun hoge opkomstcijfers van 2008 konden benaderen.

Beide partijen hadden massieve 'Get out the vote'-offensieven opgezet om hun kiezers naar de kiesbureaus te krijgen (De VS heeft geen stemplicht). Kiezers werden tot op het laatste moment bestookt met e-mails, sms'jes, telefoons en televisiespots.

De voorbije campagne was de duurste ooit voor een tussentijdse parlementsverkiezing. Volgens het Center for Responsive Politics in Washington DC kostte ze vier miljard dollar (2,85 miljard euro). Dat had te maken met het grote aantal competitieve races in het hele land en de uitspraak van het Hooggerechtshof eerder dit jaar die bedrijven toeliet om ongelimiteerde bedragen uit te geven aan politieke campagnes. Dat laatste kwam vooral - maar niet alleen - Republikeinen ten goede.

Gouverneurs
In 37 staten stonden er gouverneursverkiezingen op het programma. Ook daar hoopten de Republikeinen op gevoelige winst. Tot vandaag hadden de Democraten 26 van de 50 gouverneurszetels in handen. Tot nu toe verloren al tien Democraten hun gouverneurschap aan de Republikeinen. California krijgt na Arnold Schwarzenegger wel opnieuw een Democratische gouverneur, Jerry Brown.

Die gouverneursverkiezingen hebben gevolgen voor de nationale politiek in de VS. De gouverneurs hebben samen met hun deelstaatsparlementen de bevoegdheid om op basis van de volkstelling van dit jaar de kiesdistricten in hun staten te hertekenen. Vaak bevoordelen ze daarbij hun eigen partij, wat overigens niet illegaal is. Dat kan de politieke machtsverhoudingen in de VS het volgende decennium beïnvloeden.

De verkiezingen bleken in eerste instantie ook de Amerikaanse beurs de hoogte in te stuwen, dankzij de belofte van een meer bedrijfsvriendelijke politiek. Ook vandaag werd die trend voortgezet, waarbij sectoren die veel te winnen hebben bij een machtsoverdracht, zoals de verzekeringsbedrijven die zich specialiseren in gezondheid. Die tendens keerde dan weer toen bleek dat de Democraten alsnog de Senaat in handen houden.

Alexi Giannoulias, Democratisch senaatskandidaat voor Illinois, wacht in Chicago op verkiezingsresultaten. Beeld UNKNOWN
Alexi Giannoulias, Democratisch senaatskandidaat voor Illinois, wacht in Chicago op verkiezingsresultaten.Beeld UNKNOWN
Aanhangers van Marco Rubio, de zegevierende kandidaat voor Florida, wachten tot hij opdaagt voor het overwinningsfeest. Beeld UNKNOWN
Aanhangers van Marco Rubio, de zegevierende kandidaat voor Florida, wachten tot hij opdaagt voor het overwinningsfeest.Beeld UNKNOWN
De voorzitter van de Republikeinse partij Michael Steele. Beeld UNKNOWN
De voorzitter van de Republikeinse partij Michael Steele.Beeld UNKNOWN
Nancy Pelosi. Beeld UNKNOWN
Nancy Pelosi.Beeld UNKNOWN
Rand Paul. Beeld AFP
Rand Paul.Beeld AFP
null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Kelly Ayotte. Beeld AP
Kelly Ayotte.Beeld AP
Christine O'Donnell. Beeld EPA
Christine O'Donnell.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234