Zaterdag 01/10/2022

Nederland

Den Haag heeft nieuwe torens ter ere van recht en vrede

Het nieuwe Strafhof is als een reusachtig kristal: een langgerekte sokkel van glas, waaruit vijf kantoortorens oprijzen. Beeld © Belgaimage
Het nieuwe Strafhof is als een reusachtig kristal: een langgerekte sokkel van glas, waaruit vijf kantoortorens oprijzen.Beeld © Belgaimage

In aanwezigheid van VN-baas Ban Ki-moon gaat morgen de nieuwbouw open van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Een gebouw waar lang over gediscussieerd werd: het moest namelijk hyperneutraal zijn, opdat alle 123 deelnemende landen zich erin zouden kunnen vinden.

BART DIRKS EN KIRSTEN HANNEMA

De ontwerpopdracht voor het Internationaal Strafhof in Den Haag was even prestigieus als delicaat. Prestigieus, want het Strafhof, opgericht in 2002, is de moderne evenknie van het wereldberoemde Vredespaleis. Delicaat, juist vanwege het internationale karakter van het gebouw. Want hoe moet je de 123 deelnemende staten in één architectuur verenigen?

Het Deense bureau Schmidt Hammer Lassen haalde de opdracht binnen en ontwierp een gebouw als een reusachtig kristal: een langgerekte sokkel van glas, waaruit vijf kantoortorens oprijzen, met in het hart de rechtszalen: een reusachtig blok, waarvan de betonnen gevels mettertijd worden bedekt door klimplanten.

Drukke agenda

Voor het Internationaal Strafhof bleek de generieke architectuur van de Denen toch nog te uitgesproken. Wat er nu staat, is een 'politiek gecorrigeerde' versie van het ontwerp waarmee ze in 2010 de internationale prijsvraag wonnen. Daarin was het beeldbepalende volume met de rechtszalen bedacht als een imposante black box. Die zou, zo vreesde de opdrachtgever, associaties kunnen oproepen met de Kaäba in Mekka, het centrale heiligdom van de islam. Daarom is het een 'groene' doos geworden.

Wie zich afvraagt waar het Internationaal Strafhof zich de komende jaren mee bezig zou kunnen houden, hoeft de krant maar open te slaan. "Dat geeft een idee van de agenda van de aanklager", zegt Herman von Hebel. "De wereld wordt er niet mooier op en de druk op het Strafhof wordt dus alleen maar groter."

Als griffier leidt de 54-jarige Nederlander Von Hebel samen met de Gambiaanse aanklager Fatou Bensouda en de Argentijnse rechter Silvia Fernández de Gurmendi het Internationaal Strafhof. Op deze plek moet het recht zegevieren over staatshoofden, militaire bevelhebbers en andere verdachten van gruwelijke misdrijven als genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden.

De International Criminal Court (ICC) is een aanvulling op de nationale strafrechtsystemen, geen vervanging daarvan. Ze komt pas in beeld als landen zelf niet kunnen of willen berechten. Omdat Den Haag eerder al onderdak bood aan het Joegoslavië-tribunaal en het Speciaal Tribunaal voor Libanon, bleek het de logische vestigingsplek voor het Internationaal Strafhof. De nieuwbouw is een opsteker voor Den Haag, dat zich afficheert als 'internationale stad van vrede en recht' en 'juridische hoofdstad van de wereld'.

Ellenlange vonnissen

Het belang van het Strafhof staat buiten kijf, maar er is ook kritiek. Sinds 2002 zijn nog maar twee veroordelingen geweest, waaronder die van de Congolese oud-politicus en rebellenleider Tomas Lubanga, voor oorlogsmisdaden en het ronselen van kindsoldaten.

"We hebben geen eigen politiemacht, dus we zijn afhankelijk van anderen", zegt Von Hebel. "Er staan wereldwijd een stuk of 25 arrestatiebevelen uit. Zaken duren hier al snel vijf tot tien jaar. Je hebt het niet over één moord, maar over complexe campagnes. De aantijgingen zijn zwaar, het aantal getuigen en bewijsstukken enorm. Vonnissen zijn vaak honderden pagina's lang."

Het gaat volgens de griffier niet over de hoeveelheid zaken, maar wel over het effect. "Machthebbers realiseren zich: pas op, je kunt in Den Haag terechtkomen." Dat zaken een lange adem vergen, is niet erg. "We zijn immers permanent."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234