Maandag 26/09/2022

'Deze film was er niet geweest zonder Juliette'

Een film over de schoonheid van wolken en actrices. En over de nevelen van het verleden. Dat is Clouds of Sils Maria van Olivier Assayas. Juliette Binoche zelf gaf de aanzet voor deze film, waarin feit en fictie elkaar spiegelen via het verhaal van een beroemde actrice die de onverbiddelijke demon van de tijd moet confronteren.

"Juliette en ik kennen elkaar sinds Rendez-vous van André Téchiné, uit 1985", vertelt regisseur Olivier Assayas. "Voor Juliette was het haar eerste grote rol. Voor mij was het mijn eerste scenario dat verfilmd werd. Een belangrijke etappe voor allebei, want een jaar later kon ik zelf mijn eerste film regisseren. Daarna zijn we elk onze eigen weg gegaan. In 2008 hebben we wel opnieuw samengewerkt voor L'heure d'été, maar dat was meer een ensemblefilm.

"Het klopt inderdaad dat Juliette aan de basis ligt van dit project, in die zin dat ze mij gebeld heeft met het voorstel om samen een film te maken. Een film als een dialoog. Een film die er eigenlijk al hadden moeten zijn, maar die we nooit gemaakt hebben. Het was een soort hypotheek die gelicht moest worden. In een interview heeft Juliette ooit heel mooi gezegd dat ze van zichzelf de indruk had 'de faire ma filmographie dans le désordre'. Ik denk dat dit eigenlijk ook voor mij geldt."

Het gebeurt blijkbaar wel vaker dat Juliette Binoche de eerste stap zet als ze met een bepaalde regisseur wil werken.

Olivier Assayas: "Ja. En niet met de minsten, zoals Hou Hsiao-hsien (voor 'Le voyage du ballon rouge' uit 2007, JT) en Abbas Kiarostami (voor 'Copie conforme' uit 2010, JT). Maar er is dit verschil: zij hebben geen film 'rond' Juliette Binoche gemaakt. Zij hebben haar een rol, een personage aangeboden. Maar omdat ik Juliette al zo lang ken, kon ik gebruik maken van de realiteit van ons gemeenschappelijk verleden. Ik kon voor het scenario vertrekken van de persoon Juliette. En natuurlijk ook van de actrice Juliette. En daar dan de fictie rond construeren."

En dus 'speelt' zij hier de rol van een internationaal beroemde en gevierde actrice.

"Ja, maar het interessante is wat zij daarmee doet. Het personage van Maria Enders, dat is Juliette en dat is Juliette niet. Zij construeert haar personage op die ambiguïteit. En ze doet dat met veel gevoel voor humor. Er zit trouwens wel meer humor in de film, zoals dat stukje parodie op de Amerikaanse sf-blockbusters vol speciale effecten. Ik vind namelijk dat ernstige en zelfs pijnlijke zaken zoals die hier aan bod komen, beter met een zekere lichtheid behandeld worden. Hier en daar een grapje is in zo'n serieuze context altijd welkom."

Ernstige en pijnlijke zaken zoals de tijd die onverbiddelijk verstrijkt. Ook en misschien vooral voor een ouder wordende ster als Maria Enders. En voor Juliette Binoche?

"Natuurlijk. In dat opzicht is deze film voor haar een vorm van exorcisme. Voor Juliette is het een manier om die vaststelling te confronteren. En te overwinnen. Een filmmaker krijgt veel van zijn acteurs, maar hij moet ook iets in ruil geven. Ik denk dat ik Juliette met deze film de mogelijkheid heb gegeven om die demon uit te drijven. Om op een gracieuze manier die bocht te nemen, wat niet makkelijk is voor een actrice.

"Ik ben sinds Rendez-vous natuurlijk ook een stuk ouder geworden, maar een scenarist kan zich wegsteken achter een blad papier en een regisseur kan zich verbergen achter de camera. Ons gelaat wordt niet op een reusachtig scherm geprojecteerd. Wij hebben ook het privilege van de artistieke creatie. Wij kunnen alle personages tegelijk zijn: de oude en de jonge, de mannen en de vrouwen. Er zit evenveel van mij in Maria als in haar jonge assistente Valentine (gespeeld door Kristen 'Twilight' Stewart, JT), misschien nog meer in Valentine. (lacht) Op artistiek vlak zorgt het verstrijken van de tijd voor groei en uitdieping, voor ervaring en begrip. Ik gebruik niet graag het woord maturiteit, want dat klinkt zo verantwoordelijk. En als kunst niet een beetje onverantwoordelijk is, dan is het helemaal niets.

"Een film maken impliceert telkens het nemen van onwaarschijnlijke risico's. Maar hoe meer risico's je neemt, hoe meer je je op avontuurlijk terrein begeeft en hoe meer je vooruit gaat. De tijd verrijkt onze blik op de mens en voedt onze visie op de wereld. Maar dat neemt niets weg van de wreedheid van het effect van de tijd op een actrice."

De confrontatie tussen de generaties, zoals die tussen de actrice en haar assistente enerzijds en die tussen de beroemde ster en de aanstormende starlet anderzijds, weerspiegelt zich in de tekst van het toneelstuk dat Maria aan het instuderen is.

"Ik ben op zoek gegaan naar een moderne theatertekst, waarin die thematiek aan bod kwam, zoals in Die bitteren Tränen der Petra von Kant van Rainer Werner Fassbinder. Maar het gebruik van die tekst zorgde voor te veel beperkingen en dreigde onverteerbaar te worden. Daarom heb ik zelf een meer compacte, zeer brutale versie geschreven. Minder literair en meer spontaan, wat de overgang tussen de dialogen van Maria en Valentine ook vloeiender zou maken. En zo het spiegeleffect kon vergroten."

U hebt die theaterdialogen dus zelf geschreven. Maar in de film heet dat toneelstuk Maloja Snake en zou het geschreven zijn door de Duitse auteur en cineast Wilhelm Melchior (1935-2010) uit Hamburg. In de persmap vinden we een heuse biografie van die man, die zelfs kandidaat geweest was voor de Nobelprijs en van wie de films onlangs heruitgebracht zijn op dvd. Allemaal verzonnen?

"(glimlacht betrapt) Ja, ik heb die perstekst over Wilhelm Melchior zelf geschreven. De foto, die trouwens ook in de film gebruikt wordt, is van een oude Russische acteur. Of misschien was het een Duitser. Ik vond het prettig om het spiegeleffect dat in de film zit, die confrontatie tussen feit en fictie, op deze manier te verlengen. Misschien dat sommigen nu op zoek zijn naar de dvd's met films van Wilhelm Melchior, maar - gelukkig of helaas - in deze tijden van Google zal men snel merken dat die man nooit bestaan heeft."

Lees de recensie van Clouds of Sils Maria in DM.City

Binoche is overal

Juliette Binoche, die dit jaar vijftig is geworden, heeft geen tijd te verliezen. Begin dit jaar was ze te zien in de titelrol van Camille Claudel 1915, en vorige maand kwam A Thousand Times Good Night in roulatie, waarin ze een oorlogsfotografe vertolkt. Vanaf deze week schittert ze in Clouds of Sils Maria, die ze in september persoonlijk op het Festival van Toronto gaat voorstellen.

Samen met de Belgische regisseur Ivo van Hove werkt de ster aan een enscenering van de Griekse tragedie Antigone van Sophocles - nog zo'n samenwerking waar ze uit eigen beweging op aanstuurde. De voorstelling gaat volgend jaar in première en zal naast onder meer Londen en Parijs ook te zien zijn in Antwerpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234