Dinsdag 27/09/2022

Dichtbij is ideaal

► Zou jij tien kilometer fietsen om een boek uit te lenen?

Reëel gevaar

Dat het allemaal zo'n vaart niet zal lopen, zeggen believers. Maar waar velen voor vrezen is eigenlijk al een tijd aan de gang: het aantal plekken waar je boeken kunt uitlenen, is al enige tijd aan het afkalven. In 2013 werden er 311 hoofdbibliotheken geteld, drie meer dan in 2008. Maar het aantal 'bedieningspunten', de kleine wijkfilialen zeg maar, is in diezelfde periode drastisch afgenomen, van 425 naar 330.

"De cijfers bewijzen tegelijk dat het gevaar voor sluitingen zeer reëel is", zegt Bruno Vermeeren van de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD).

Wat met de jeugd van het Kiel?

Twee jaar geleden worstelde Houthulst met een gelijkaardige vraag. Besparingen drongen zich op en twee kleine uitleenposten in Klerken en Merkem leken een goede plek om daarmee te beginnen. Die waren nauwelijks vier uur per week open, in een goede week kwamen er vier tot zes mensen langs om een boek te halen.

Maar op het laatste moment besloot het lokale bestuur toch 25.000 euro te investeren in de bibs. De post in Klerken verhuisde van een gehuurd gebouw naar een leegstaand opgeknapt lijkenhuisje. Die intrigerende en goedkopere locatie lokte meteen volk. Het bezoekersaantal steeg van vier naar dertig man per week. Eén ruimte werd speciaal ook voor de jeugd ingericht.

"Scholen die vroeger niet kwamen, komen nu wel. En als ze eenmaal zijn geweest, komen ze terug", zegt cultuurschepen Jeroen Vandromme (CD&V). "Het is makkelijk om te zeggen dat de bewoners uit Klerken en Merkem voortaan maar naar de centrale bib in Houthulst moeten. Maar als je weet dat er vanuit Merkem maar één bus 's ochtends en één 's avonds rijdt, is dat haast onmogelijk voor mensen die minder mobiel zijn. Dertig bezoekers per week is nog geen massa volk, geeft hij toe, maar wie er komt is belangrijker.

"Ouders die zelf niet in boeken geïnteresseerd zijn, zullen hun kinderen minder snel uit zichzelf naar de centrale bib brengen. Hier kunnen die kinderen op eigen houtje naartoe komen."

Een argument dat niet even goed geldt voor de stad."Als de jongeren van Linkeroever of het Kiel naar de hoofdbibliotheek in de stad zouden moeten afzakken, dan komen ze gewoon niet", zegt Marleen Maes, districtsbibliothecaris van Antwerpen. "En daar wordt niet altijd goed over nagedacht", betreurtVermeeren. Overigens: de sector is trouwens niet per se tegen samenwerking of schaalvergroting, zolang iedereen nog vlot naar de bib kan. Zo zijn er gemeenten die besparen door hun administratieve krachten te bundelen.

Meer dan uitlenen

Een goede bibliotheek is tegenwoordig ook meer dan een fraaie collectie boeken en een behulpzame bibliothecaris. Vermeeren: "Een bib moet kunnen inspelen op wat leeft bij de gemeenschap: wat willen de jongeren, hoeveel ouderen zijn er, wat hebben de scholen nodig, leven er migranten in de buurt, hoe kunnen we samenwerken met lokale verenigingen? Zoiets kun je niet regelen vanuit Brussel of een provinciehoofdstad. Evenmin kun je verwachten dat gemeenten de kar alleen trekken."

In Permeke, de Antwerpse hoofdbibliotheek aan de rand van de multiculturele noordwijk, is die sociale functie heel duidelijk.Op goede dagen komen zo'n 3.000 mensen langs. De helft daarvan neemt effectief een boek, cd of dvd mee naar huis, de rest komt er informatie opzoeken, surfen op internet, studeren of werken aan een groepstaak. "De bib is laagdrempelig, je loopt er vrij binnen en buiten en iedereen weet waarvoor ze dient", zegt Maes. "De filialen zijn dan weer ideaal om direct contact te leggen met de bezoekers. Een wijkfiliaal in Berchem heeft zich volledig toegelegd op kinderen en jongeren. Zoiets kun je niet maken in een grote bibliotheek."

Populaire bib

Steeds minder mensen gebruiken regelmatig hun bibkaart. In 2008 leende 23,8 procent van de Vlamingen wel eens iets uit bij de bibliotheek. In 2013 was dat gezakt tot 21,6 procent. Ondertussen loopt het aantal bezoeken wel fors op, tot wel 18,4 miljoen per jaar. Zowat elke bib organiseert tegenwoordig lezingen, cursussen en tentoonstellingen tussen de boekenrekken. "Iedereen beseft wel dat je er met uitlenen alleen niet meer komt", zegt Vermeeren.

Wat met de oudjes?

E-boeken worden ook wel eens verkocht als een ideale manier om mensen die ver van de bib wonen toch toegang te bieden tot de collectie. In Stekene, waar een paar wijkfilialen de deuren sloten, konden online boeken besteld worden, die vervolgens werden geleverd. Maar zonder succes: er werd nauwelijks gebruik van gemaakt. Vraag is dan ook of oudere mensen die niet meer zo vlot in de bib geraken, daarop zitten te wachten. Online is dus ook niet zaligmakend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234