Vrijdag 12/08/2022

Dimitri Verhulst: 'Mevrouw Verona daalt de heuvel af'

'De Morgen' wikt, weegt en waagt zich aan een voorspelling

Clash der giganten op de AKO-literatuurprijs

Maandag wordt de AKO-literatuurprijs uitgereikt, goed voor 50.000 euro en een sculptuur. Arnon Grunberg kan geschiedenis schrijven door na de Gouden Uil en de Libris Literatuurprijs in een en hetzelfde jaar de drie topprijzen te vergaren, maar A.F.Th. van der Heijden is een geduchte concurrent. Beide giganten zijn al een poos in een partijtje moddergooien betrokken (DM 19/10). En de andere vier genomineerden, zijn die dan slechts decor? Door Dirk Leyman

Dimitri Verhulst wist als enige Vlaamse auteur met zijn statige maar intimistische liefdesvertelling Mevrouw Verona daalt de heuvel af de laatste schifting van de AKO-jury te overleven. Ook vorig jaar haalde hij con brio de toplijst met De helaasheid der dingen, zijn burleske Reetveerdegemse chronique scandaleuse met hoog alcoholpromillage. In ieder geval beleeft Verhulst, in maart nog dolgelukkig met de Gouden Uil Lezersprijs, vette jaren.

Het AKO-juryverslag schrijft over Mevrouw Verona daalt de heuvel af: "Een afgemeten vertelling" en "een sprookjesachtig verhaal over hondentrouw en de zinloosheid van een bestaan zonder liefde." De krant Trouw noemde Verhulsts stijloefening dan weer "te opzichtig".

Verhulst houdt maandagavond het best de voeten op de grond. Zijn novelle met krullerige sierzinnen is allicht iets te fijngeweven om een grote literaire prijs te rechtvaardigen. Bovendien kon nog maar één Vlaamse auteur al de AKO-pluim op haar hoed steken: in 1989 triomfeerde Brigitte Raskin met Het koekoeksjong.

Frank Westerman: 'Ararat'

De Nederlandse non-fictieschrijver Frank Westerman is een habitué op shortlists: met Ingenieurs van de ziel en El Negro en ik miste hij al op een haar na de AKO-prijs, maar voor dat laatste boek kreeg hij in 2005 wel de Gouden Uil toebedeeld. Zijn handelsmerk is de literaire reportage gekoppeld aan een historisch inzicht en een wetenschappelijke fond.

In Ararat staat "de pelgrimage van een ongelovige" centraal. Westerman gaat na waar het geloof uit zijn jeugd is weggedeemsterd en koppelt dat aan een tocht naar de mythische bijbelse berg Ararat.

Vrij Nederland bejubelde "de denkkracht, nieuwsgierigheid en precisie van de wetenschap met de vrijheid en de kunst van de literator". Iets wat het NRC Handelsblad niet kon beamen: "Het duurt niet lang voor je gaat letten op het kokette leentjebuur spelen bij de literaire bibliotheek, op de overbodige persoonlijke informatie en op de mooischrijverij." Het juryverslag is nochtans ondubbelzinnig: "Indrukwekkend, grensoverschrijdend en geloofwaardig." De winstkansen van Westerman zijn niet te onderschatten, zoveel is zeker.

Willem G. Van Maanen: 'Heb lief en zie niet om'

Met zijn 87 jaar is Willem G. Van Maanen zowel de ouderdomsdeken als de outsider onder het puikje AKO-pretendenten. Op de pen van Van Maanen, gedebuteerd in 1953 en voor zijn gehele oeuvre al vereerd met de Constantijn Huygensprijs, komt kennelijk geen sleet. Toch is Van Maanen, "een vos die de werkelijkheid naar zijn hol meesleept om ermee te spelen", in Nederland altijd een geheimtip gebleven, ondanks een AKO-shortlist in 2001 met Een huis van lief en leed.

Leugen, bedrog en waarheid zijn vaste prik in zijn boeken. In Heb lief en zie niet om is dat niet anders. Het tweeluik speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog, met de monoloog van een toneelspeler die tijdens de Duitse bezetting trouwt met een Joodse actrice, maar zich intussen ook aanmeldt bij de Kulturkammer.

De pers boog diep voor de stokoude meester, maar de AKO-prijs zelve is ongetwijfeld een trap te hoog voor dit her en der ook als "cryptisch" omschreven boek. Nogal wat waarnemers hadden liever de nog oudere lady Hella S. Haasse en haar bundel Het tuinhuis op de 'toplijst' gehesen.

Joost Zwagerman: 'Transito'

Ook Joost Zwagerman heeft met zijn nominatie voor Transito allicht zijn limiet bereikt, zeker als je weet dat een essaybundel nog nooit de AKO-prijs mocht opstrijken.

Transito is "een wereldreis in essays, een grand tour in portretten, poëzie en polemieken". Zwagerman, die al geruime tijd zijn romanwerk op een laag pitje heeft gezet, toont zich in Transito een mateloos nieuwsgierige chroniqueur van de letteren en de kunsten. Hij put rijkelijk uit zijn dagbladstukken over Gerhard Richter, Nan Goldin, Bernard Henri-Lévy, Charles Bukowski, Jay McInerney of Philip Roth.

"In Transito is naar mijn mening het kortetermijnwerk vaak beter geslaagd dan de essays", aldus de Volkskrant. De jury is vooral van slag door de prikkelende drive: "Zwagerman is een evangelist die zijn enthousiasme voor andermans werk wil overdragen en daar met glans in slaagt." Zeer zeker, maar de bundel blijft te uitdrukkelijk de bijna jaarlijkse Zwagermanbloemlezing uit eigen werk. Eenheid is daarbij niet zijn grootste zorg. Bij het finale beraad zal Transito daarom snel terzijde worden gelegd.

A.F.Th. van der Heijden: 'Het schervengericht'

Cyclusbouwer A.F.Th. van der Heijden kraakte vorig jaar bijna onder het gewicht van zijn eigen creaturen. Maar toen begin 2007 Het schervengericht, het nieuwe deel van de Homo duplex-cyclus, het daglicht zag, kreeg hij unanieme lof. Het Algemeen Dagblad gewaagde zelfs van "een evenaring van Truman Capotes In Cold Blood".

Voor Het schervengericht baseerde Van der Heijden zich op de moord van Charles Manson op Sharon Tate, de vrouw van regisseur Roman Polanski. De regisseur, die een minderjarige heeft aangerand, belandt in de roman samen met de moordenaar van zijn vrouw in een staatsgevangenis, zonder dat ze elkaar kennen.

A.F.Th. van der Heijden, die in 1997 de AKO pakte voor Onder het plaveisel het moeras, heeft in de jury ongetwijfeld pleitbezorgers. Standaardrecensent Jeroen Overstijns draagt zijn oeuvre op handen: "Geen enkele lezer kan het enorme talent loochenen dat hem door dit boek leidt", schreef hij. Ook jurylid Johan De Haes nam het woord "meesterlijk" in de mond. Van der Heijden bereidt het best een overwinningsspeech voor.

Arnon Grunberg: 'Tirza'

Of zou de balans toch naar Arnon Grunberg overhellen? Grunberg, die A.F.Th. van der Heijden al in 2004 zwaar door de mangel haalde en hem onlangs weer verbaal degradeerde, beleeft met Tirza een uitzonderlijke periode. Het boek lijkt wel een levensverzekering: de verkoopcijfers springen uit de band na de Gouden Uil en Libris Literatuurprijs, samen goed voor 75.000 euro.

De roman, waarin hoofdpersonage Jürgen Hofmeester ten onder gaat aan de dochterliefde voor zijn 'zonnekoningin' Tirza, is ook door de schaduwjury van Recensieweb als uitgesproken winnaar naar voren geschoven.

Over Tirza is de echte AKO-jury eerder sibillijns. "Grunberg weet een grondige twijfel aan de beschaafde staat van de moderne mens op indringende wijze aan de man te brengen." Wat het vermoeden nogmaals versterkt dat de jury Grunberg de derde prijzenkrans op rij niet zal gunnen. Voor A.F.Th. van der Heijden zou de wraak op wat hij onlangs het "vuil soort hooliganisme" van Grunberg noemde wel eens heel zoet kunnen smaken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234