Dinsdag 16/08/2022

AnalyseRussische dreiging

Dit gemoedelijke stadje in Litouwen is het eerste doelwit als Poetin de NAVO aanvalt

Het Litouwse kuuroord Druskininkai en soldaten die er de grens beveiligen. Beeld Kurortuasociacija/Reuters
Het Litouwse kuuroord Druskininkai en soldaten die er de grens beveiligen.Beeld Kurortuasociacija/Reuters

‘De gevaarlijkste plek op aarde.’ Zo wordt het Litouwse stadje Druskininkai genoemd. Het ligt op de grensovergang die de Russen zullen gebruiken als ze een doorgang naar Kaliningrad willen forceren. Volledig uitgesloten is dat niet, al gaat het om een NAVO-land.

Guy Van Vlierden

Twaalfduizend zielen telt Druskininkai, zoiets als Veurne hier bij ons. Maar het stadje lokt bezoekers van heinde en verre sinds de mineralen die er in het water zitten helende krachten toegedicht kregen en tsaar Nikolaj I het in 1837 tot kuuroord uitriep. Toen behoorde het tot Rusland, later tot Polen en het is ook eventjes Wit-Russisch geweest. In 1940 besloot niemand minder dan Josef Stalin om het aan Litouwen toe te kennen, toen nog deel van de Sovjet-Unie. Zo kwam het op de grens met Wit-Rusland te liggen, langs een spoorweg die Sint-Petersburg met Warschau verbond.

Die spoorlijn is nu al lang onderbroken. Maar Druskininkai ligt nog wel aan het begin van de Suwalki-corridor. Dat is een doorgang die de Russen bepleiten sinds hun regio Kaliningrad in de jaren negentig van Rusland werd gescheiden door de onafhankelijkheid van de Baltische staten. Maar Polen en Litouwen, die hun 100 kilometer lange grens dan zouden moeten afstaan, hebben zich daar altijd tegen verzet. Net zoals de EU, want het smalle stukje land is ook de enige verbinding tussen de Baltische Staten en de rest van Europa, waar sinds kort een hoogst strategische aardgasleiding loopt.

Toeristische beelden van Druskininkai. Beeld Druskininkai Municipality
Toeristische beelden van Druskininkai.Beeld Druskininkai Municipality

Illegale blokkade

Om de Russen toch niet helemaal af te sluiten van Kaliningrad kwam de Europese Unie in 2002 tot een akkoord met Moskou. Dat garandeerde vrij verkeer van personen en goederen via de spoorlijn die door Litouwen van Moskou naar Kaliningrad loopt. Maar daar is nu ruzie over. Waar die transporten aanvankelijk nog vrijgesteld waren van de Europese sancties tegen Moskou, heeft Litouwen nu gemeld dat het geen verboden goederen meer zal laten passeren. Daarbij gaat het onder meer over bouwmaterialen, machineonderdelen en luxeproducten.

Het honderdtal treinen dat per maand van Moskou naar Kaliningrad rijdt, zou daar 40 tot 50 procent van zijn vracht mee verliezen. Die kan dan alleen nog over zee of door de lucht worden aangevoerd. Ook dat laatste ligt moeilijk, want Polen en Litouwen hebben eerder al hun luchtruim gesloten voor Russische vliegtuigen, wat een aanzienlijke omweg betekent.

Dat maakt Moskou ziedend van woede. Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov had het over “een illegale blokkade”, terwijl Vladimir Poetins gevreesde veiligheidschef Nikolaj Patroesjev al dreigde met acties die de Litouwse bevolking pijn zullen doen.

Goederentreinen staan klaar in de Russische enclave Kaliningrad om doorheen Litouwen naar Moskou te rijden. Beeld AP
Goederentreinen staan klaar in de Russische enclave Kaliningrad om doorheen Litouwen naar Moskou te rijden.Beeld AP

Kansloos met 20.000 soldaten

De Litouwers vrezen Rusland al veel langer dan vandaag. Ze hebben zich al twee keer onafhankelijk moeten verklaren van Moskou: in 1918 van het Russisch keizerrijk en in 1990 van de Sovjet-Unie, die het op het einde van de Tweede Wereldoorlog opnieuw had bezet.

In 2015, kort na het begin van het Oekraïense conflict, voerden ze alvast de dienstplicht weer in. Ze staan nu in de top vijf van militaire steungevers aan Oekraïne, in verhouding tot de rijkdom per land. Vorige week zei de Litouwse tv-presentator Andrius Tapinas nog in Het Laatste Nieuws dat het “goedkoper is geld aan Oekraïne te geven dan onszelf te moeten verdedigen”. Mocht Litouwen geen NAVO-lid zijn, dan was het al zeker kansloos met zijn 20.000 soldaten.

Litouwse soldaten aan de grens in Druskininkai, die ze vorig jaar versterkten toen Wit-Rusland een vluchtelingenstroom opwekte. Beeld REUTERS
Litouwse soldaten aan de grens in Druskininkai, die ze vorig jaar versterkten toen Wit-Rusland een vluchtelingenstroom opwekte.Beeld REUTERS

Het Russische leger heeft al meermaals geoefend op een verovering van de Suwalki-corridor. Dat gebeurde vorig jaar nog, tijdens manoeuvres in Wit-Rusland. Reden genoeg voor de nieuwssite Politico om het stadje Druskininkai deze week tot “de gevaarlijkste plek op aarde” uit te roepen.

Rusland zou dan wel een NAVO-lidstaat moeten aanvallen - en daarmee het hele bondgenootschap. Dat risico wordt klein geacht. Maar onbestaande is het niet. Want waarom zouden westerse leiders als de Franse president Emmanuel Macron er anders voor waarschuwen om Poetin niet te veel te koeioneren?

Derde Wereldoorlog

Volgens Michail Chodorkovski, een oligarch die uit de gratie viel bij Poetin en nu een hevig criticus is, valt Rusland Litouwen nog niet meteen binnen. Maar Moskou zou het vliegverbod boven dat land wel kunnen trotseren door burgervliegtuigen weer rechtstreeks naar Kaliningrad te sturen, opperde hij in de Financial Times. Dan is de keuze aan de NAVO: dat laten gebeuren of proberen de toestellen tegen te houden. Eén incident tussen zo’n Russisch burgervliegtuig en westerse straaljagers zou volstaan om Moskou ‘uit zelfverdediging’ aan een Derde Wereldoorlog te laten beginnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234