Donderdag 07/07/2022

InterviewGina Cortes Valderrama

Dit is de Colombiaanse Anuna De Wever: ‘Klimaat en ongelijkheid bedreigen vrouwen’

De oorspronkelijke bewoners van het Colombiaanse Amazonewoud, een groep waar ecofeministe Valderrama zich sterk voor inzet.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
De oorspronkelijke bewoners van het Colombiaanse Amazonewoud, een groep waar ecofeministe Valderrama zich sterk voor inzet.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De wereld heeft Greta Thunberg, België heeft Anuna De Wever en Adélaïde Charlier ... en Colombia heeft Gina Cortes Valderrama, een ecofeministe die ook inheemse volkeren een stem wil geven in het klimaatdebat. ‘Indianen in het regenwoud lopen nu dubbel gevaar: niet alleen hun habitat, maar ook hun eigen leven staat op het spel.’

Ernesto Rogriguez

Gina Cortes is het evenbeeld van Greta Thunberg voor Colombia. Ze is jong, vrouw, afkomstig van inheemse bevolking en gelooft dat een systeemtransformatie gebaseerd op empathie, diversiteit en betrouwbaarheid ons de weg kan wijzen naar een waardig leven voor iedereen. Sinds haar aanwezigheid op de klimaattop in Glasgow, eind vorig jaar, reikt haar faam ook verder dan de grenzen van haar land. Daar houdt ze wel dubbele gevoelens aan over. “Glasgow was zogezegd de meest inclusieve klimaattop van de geschiedenis, maar er waren zoveel drempels waardoor studenten, sociale leiders en afgevaardigden van inheemse volkeren amper konden participeren”, vertelt ze. “Het was ontzettend moeilijk om de reis praktisch te organiseren. Voor een visum moest je met in Europa goedgekeurde vaccins ingeënt zijn, terwijl die in de meeste zuidelijke regio’s haast niet te krijgen waren.”

Ter plekke heeft u wel uw stem kunnen laten horen. Wat wou u vooral vertellen?

“Dat was niet vanzelfsprekend. Ik had de indruk dat lobbygroepen meer kans hadden om de akkoorden direct of indirect te beïnvloeden dan de leden van het sociale middenveld. Ik ben zelf naar Glasgow getrokken om de mensenrechten te verdedigen van al die mensen die in Colombia en elders ter wereld geen stem krijgen. Daarom dat ik zo ontgoocheld ben dat er bij de finale akkoorden geen rekening wordt gehouden met mensenrechten en de rechten van inheemse volkeren in de landen. Dit is bijzonder pijnlijk omdat in veel landen inheemse sociale leiders en mensenrechtenactivisten vermoord worden. Indianen die in het regenwoud wonen, lopen nu dubbel gevaar: niet alleen hun habitat, maar ook hun eigen leven staat op het spel.”

Net zoals vele wereldleiders belooft president Duque om tegen 2050 Colombia volledig CO2-neutraal te maken. Hoe kijkt u daarnaar?

“Mooie woorden, maar we geloven president Duque niet. We willen eerst daden zien. Zo lang democratie en ons ecosysteem niet gerespecteerd worden, zal er weinig veranderen. Het is schandalig dat Duitsland een akkoord met Duque heeft ondertekend waarbij de democratie zogenaamd versterkt wordt, terwijl er in werkelijkheid meer geïnvesteerd wordt in de Colombiaanse defensie. Noch de inwoners noch het klimaat zijn met zo’n investeringen gebaat. Op papier lijkt Colombia misschien een zeer milieuvriendelijke grondwet te hebben, maar in de praktijk worden de rechten van Indianen in Colombia niet gerespecteerd. Colombia is zelfs een van de gevaarlijkste landen ter wereld voor sociale leiders.”

Gina Cortés Valderrama Beeld Global Futurist Initiative
Gina Cortés ValderramaBeeld Global Futurist Initiative

U meent dat verandering kan gerealiseerd worden door lokale bevolking een stem te geven.

“Wij proberen inderdaad om via vreedzame acties de aandacht te richten op inheemse volkeren en meer bepaald de vrouwen. We trekken naar steden, maar ook naar bergdorpen en dorpen in het regenwoud waar we met de meest kwetsbare mensen gaan spreken. Bottom-upbeleid is beter dan top-downbeleid. De mensen uit deze regio’s zelf weten veel beter wat zijzelf en hun regio nodig hebben. Zij worden dagelijks geconfronteerd met milieuproblemen, racisme en discriminatie. Wanneer we bijvoorbeeld over waterbevoorrading spreken, moeten we weten of we in de regio nood hebben aan drinkbaar water dan wel water voor landbouw.

“Akkoorden op papier zijn niet genoeg. Je hebt een draagvlak nodig bij de lokale bevolking wil je verandering realiseren. Voor ons is het heel belangrijk om bij klimaatopwarming vrouwen centraal te zetten. Het is immers de vrouw die in de meerderheid van de gevallen zorg draagt voor de opvoeding van de kinderen en actief is binnen de gemeenschap. Recyclage, besparen van energie, produceren en eten van duurzaam voedsel, opvoeding en onderwijs zijn allemaal topics waar in veel samenlevingen in de praktijk vrouwen veel meer kennis over hebben dan mannen.

Greta Thunberg verwijt politici dat ze te veel ‘blabla’ verkopen.

“Wat Thunberg eigenlijk bedoelt, is dat er veel beloftes zijn, maar weinig resultaten. Er zijn landen die spreken over het einde van hun olie-industrie, maar tegelijkertijd steenkoolcentrales oprichten. Er worden steeds maar achterpoortjes gezocht waardoor landen hetzelfde gedrag kunnen blijven stellen en soms zelfs nog meer schade aanrichten. Ik kan echt niet vatten dat zo veel landen tegen 2030 hun CO2-productie zullen halveren. Dat is een narratief dat totaal niet realistisch lijkt. Tegelijk wil dit ook zeggen dat vele bedrijven tot 2030 nog carte blanche zullen krijgen om bijvoorbeeld naar het regenwoud te trekken, olie op te pompen en ondertussen gigantische schade aan fauna en flora te veroorzaken. Het gevolg is dat de mensen die daar wonen naar andere plaatsen zullen moeten migreren, wat op zijn beurt verdere ontbossing zal veroorzaken. Het feit dat er zoveel lobbyisten van de olie-industrie aanwezig waren op de COP26 bevestigt mijn vermoeden.”

Hoe komt het dat sociale leiders zo kwetsbaar zijn in Colombia?

“In Colombia bestaat er nog een gevaarlijker virus dan corona: corruptie. Het zit op alle niveaus van de maatschappij en is aanwezig in alle instituties. Het Colombiaanse economische model is gebaseerd op grondstoffen zoals olie en hout. Het economische model bevordert mensen met veel economisch kapitaal. Zij worden alleen maar rijker. De sociale ongelijkheid is ontzettend groot. De elite is een kleine groep, maar bezit het merendeel van de grond. Meer en meer mensen uit het regenwoud migreren naar de steden. Ze belanden daar in armoede. In Colombia is er immers geen sociaal beleid om zoveel mensen op te vangen. Voor politici, politie en justitie is het leven van al deze arme mensen niets waard in vergelijking met wie tot de elite behoort. Ze beschouwen hen als getallen en niet langer als mensen. Geld is macht en dat leidt tot corruptie. Helaas overtreft de realiteit in Colombia het magisch realisme van Gabriel García Márquez.

Latijns-Amerika kent een patriarchale structuur. Hoe plan je om in zo’n maatschappij ongelijkheid en opwarming van de aarde aan te pakken via vrouwen?

“Vrouwen hebben in alle lagen van de maatschappij, van arm tot elite, een belangrijke rol te spelen als het over de gevolgen van klimaatopwarming gaat. Neem nu de waterputten die door droogte leeg komen te staan, waardoor de dichtstbijzijnde bron van water geen 5 maar 10 kilometer wordt. Dan zijn het de vrouwen en kinderen die tot daar moeten lopen. Dat is in Latijns-Amerika zo, maar ook in Afrika en Azië. Een ander voorbeeld is dat vrouwen in de meeste gevallen verantwoordelijk zijn voor het planten en oogsten van gewassen. Vrouwen zullen als eersten geconfronteerd worden met de gevolgen van klimaatopwarming en geringe oogsten. Zij staan ook in om eten op tafel te brengen voor hun kroost. Dat is de reden waarom vrouwen nu wel bereid zijn om deel te nemen aan de gesprekken en voor hun rechten op te komen.

“Een ander voorbeeld is het beschermen van het regenwoud. Lokale gemeenschappen krijgen geen wettelijke rechten om hun territorium, waaronder nationale parken, te beschermen tegen ontbossing en multinationals. Mochten wetten de inheemse bevolking eigenaar maken van deze regio’s, dan zouden ze wel ontbossing kunnen tegenhouden.”

Zijn vrouwen ook kwetsbaarder voor de gevolgen van klimaatopwarming?

“De klimaatopwarming treft in de eerste plaats net die mensen met de meeste noden. Zij hebben vaak ook maar weinig kennis over hun rechten en amper mogelijkheden of middelen om hun rechten op te eisen. Uit statistieken blijkt dat vrouwen wederom harder getroffen worden dan mannen. Zo zouden zwarte Colombiaanse vrouwen of indiaanse vrouwen minder toegang hebben tot gsm’s, smartphones of internet dan mannen.

“Vrouwen betalen deze ongelijkheid met hun leven. Bij noodweer zijn ze niet op de hoogte en ze hebben geen middelen om een noodnummer te bellen als ze in nood zijn. Vrouwen hebben minder kans om rampen te overleven. Dat is voor mij de essentie van de zaak. Opwarming van de aarde stoppen kan niet alleen door multinationals te vragen te stoppen met grondstoffen uit ontwikkelingslanden te ontginnen, maar ook door vrouwen kennis, rechten en kansen te geven waardoor ze hun eigen territorium en gemeenschap kunnen beschermen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234