Maandag 26/09/2022

Dit is zonder meer een prachtige deal

Schrijver en boekhandelaar Maarten Asscher omschreef de plek waar Koen Clement zit ooit “als een van de drie meest betekenisvolle in de uitgeverswereld”. En nu wint die statige plek in het epicentrum van de Grachtengordel nog aan belang. De deal over de voormalige PCM-uitgeverijen, die WPG zij aan zij met Lannoo kon verzilveren, maakt het bedrijf helemaal incontournable, terwijl het met paradepaardjes als De Bezige Bij, De Arbeiderspers en Querido al zoveel literaire grandeur in huis had. Koen Clement, die eerder bijna twintig jaar lang actief was bij De Persgroep, laat De Morgen in zijn Amsterdamse hoofdkwartier in zijn uitgeverskaarten kijken. “Schoonheid en inzicht brengen, daar gaat het om. Maar wél op een zakelijk succesvolle manier.”

Mag ik zeggen dat hier een gelukkige uitgeefdirecteur voor mij zit? U hebt zojuist uw bedrijf uitgebreid met Standaard Uitgeverij en A.W. Bruna. Dat betekent dat u onrechtstreeks ook auteurs als Pieter Aspe, Jef Geeraerts en goudhaantjes als Stieg Larsson en Carlos Ruiz Zafón onder de vleugels krijgt.

Koen Clement: “Jazeker. Dit is zonder meer een prachtige deal. Onlangs heeft WPG Uitgevers zijn prioriteiten voor de komende jaren op een rijtje gezet. Uitbreiding zoeken naar België stond voorop. Verder wilden we groeien in domeinen waar we vandaag minder sterk in staan, zoals het thrillergenre. En kijk, dan komen die PCM-uitgeverijen in de aanbieding en kunnen we in één klap meteen die twee doelstellingen realiseren. Zo’n unieke kans dient zich zelden aan.“Met Standaard Uitgeverij krijgen we een prachthuis in handen. Door het verwerven van A.W. Bruna kunnen we dan weer aan de slag met kwalitatief commercieel werk én thrillers. Bruna voegt daar niet enkel een stevige marktpositie, maar ook een zeer goed gerund bedrijf aan toe, met professionals als de zestigjarige legendarische uitgever Joop Boezeman. En met een flinke traditie: denk maar aan de Zwarte Beertjes.”

Opmerkelijk aan de deal is dat Lannoo, waarmee jullie samen opereerden, net het omgekeerde leek te willen van WPG. Zij zochten een forse voet aan de grond in Nederland, wat hen via de overname van Meulenhoff, Unieboek/Het Spectrum en De Boekerij ook lukte. Hoe hebben jullie elkaar toch gevonden?

“Toen bekend werd dat dit PCM-dossier eind deze zomer op de markt zou komen, heb ik vrij snel contact opgenomen met Matthias Lannoo, de CEO van Lannoo. We hadden al eerder zitten fantaseren over hoe de uitgeversmarkt zou evolueren. ‘Onze droom is om weer literair actief te worden en onze blik naar het Noorden te richten’, had Matthias Lannoo me toen toevertrouwd. Onze verzuchtingen en ambities bleken elkaar wonderwel aan te vullen. Twee uitgevershuizen kwamen op natuurlijke wijze bij elkaar. Al wisten we wel dat er pittige concurrentie zou zijn bij het biedproces.”

Zorgde dat soms niet voor spanningen? Jullie moesten het toch eens worden over de verdeling van de buit, nadat de laatste concurrent, private equity-investeerder Gilde, was afgehaakt?

“Eerlijk gezegd paste die puzzel met Lannoo snel in elkaar. Natuurlijk zijn er en cours de route weleens stevige gesprekken geweest. Maar voor de duur van dit proces trokken we zij aan zij op.”

Nu de deal is afgerond, heeft zowel WPG Uitgevers als Lannoo een paar uitgeverijen die toch in elkaars vaarwater komen. En Lannoo kan jullie met J.M. Meulenhoff op het literaire front beconcurreren in Nederland.

“Natuurlijk zullen we weer concurrenten worden na deze deal. Maar dan wel op een beschaafde manier. Zo zitten wij in elkaar en zo ziet ook Matthias Lannoo het. Ik ben vooral ook blij dat het proces nu afgerond is. Vergeet ook niet dat de onzekerheid in die ondernemingen stilaan op het personeel begon te wegen. Zij weten nu ook waar ze aan toe zijn. En ik kan zeggen dat onze ondernemingsraad het project zeer kritisch heeft gevolgd, maar uiteindelijk heel enthousiast is meegestapt. Nu moeten we het ook nog waarmaken.”

Waarom wilde WPG Uitgevers met Standaard Uitgeverij per se een stevig Vlaams ankerpunt? Jullie hebben in diverse segmenten toch al heel wat Vlaamse auteurs onder de pannen. En was WPG eerst niet van plan om Ludion als Vlaams bruggenhoofd uit te bouwen?

“We hebben weliswaar een goed draaiend verkoopkantoor in Antwerpen, maar dat is toch nog bescheidener dan ter plekke een uitgeefactiviteit te ontwikkelen. Onze analyse is dat Nederland en Vlaanderen economisch en cultureel weer verder uit elkaar zijn gegroeid. Van een grote gemeenschappelijke markt is niet echt sprake. Daarom moet uitgeven toch vooral weer ingebed zijn in de lokale markt. De tijd dat je vanuit Amsterdam alles kon sturen, ligt ver achter ons. Er zijn trouwens in Vlaanderen de voorbije jaren grotere en kleinere uitgeversinitiatieven geweest die op een vrij levendige markt wijzen. We willen daar wel ons stekje tussen veroveren. En we gaan bekijken hoe Ludion in de nieuwe situatie ingepast kan worden.”

Het is ironisch dat jullie via de Standaard Uitgeverij nu ook Meulenhoff/Manteau verwerven. Zo komt bijvoorbeeld een auteur als Thomas Claus, die in maart bij Meulenhoff/Manteau debuteert, nu toch bij WPG Uitgevers terecht. Zijn debuut werd nochtans niet zo lang geleden afgewezen bij De Bezige Bij.

“In een klein taalgebied als het onze kom je elkaar al gauw weer tegen (lacht). Maar verder vind ik daar geen graten in. Onze filosofie geeft elk WPG-bedrijf commercieel en inhoudelijk zoveel mogelijk autonomie. Als Standaard Uitgeverij en Meulenhoff/Manteau beslissen om Thomas Claus uit te geven, dan is dat voor hun rekening. Ik geloof niet in een portfoliobeleid waarbij je vanuit deze kamer op de Herengracht als een spin in een web bepaalt wie wat moet uitgeven. Dat is demotiverend en centralistisch. Zo zorg je ervoor dat talentvolle mensen eerder bij je weglopen dan dat ze aan boord blijven. Ik zal nooit aan De Bezige Bij-uitgever Robbert Ammerlaan of Joop Boezeman van Bruna zeggen: die auteur moet in jouw fonds zitten. De prijs voor die autonomie is dat je soms wel interne concurrentie veroorzaakt. Cargo is een van onze uitermate succesrijke fondsen met bijvoorbeeld Karin Slaughter. Onherroepelijk zullen zij in dezelfde vijver vissen als onze aanwinst A.W. Bruna.”

Zult u dan toch niet met imprints of auteurs moeten schuiven?

“Dat is nu niet aan de orde en ligt evenmin in het verschiet. Het is ook de boodschap die we vanaf volgende week naar onze auteurs zullen brengen: we doen dit helemaal niet om een reshuffle van schrijvers en imprints op gang te brengen. Dat zou heel dom zijn. Het komt er wel op aan als uitgever de juiste ondersteuning te geven.”

Ondanks al die ambitieuze toekomstplannen hamert u vaak op het belang van de geschiedenis van een bedrijf. ‘Als je bij WPG komt werken, moet je weten waar je vandaan komt. (...) Veel jongeren weten niet dat er mensen gestorven zijn voor Vrij Nederland’, zei u ooit in een interview met Source.

“WPG is sowieso het buitenbeentje van de Nederlandse grote uitgeversgroepen door zijn aparte geschiedenis (zie kader, DL), die haar wortels heeft in het verzet en in de socialistische zuil. Medezeggenschap en overlegstructuren zijn een grote rol blijven spelen. Ik ben geen voorstander van misplaatste nostalgie, maar je moet wel je kernwaarden kennen, iets wat mijn vader, die geschiedenisleraar was, me steeds heeft voorgehouden. Voor WPG gaat het erom “schoonheid en inzicht” te verschaffen. Alleen moet je dat nu wel doen op een zakelijk succesvolle manier. Creativiteit en discipline kun je wel degelijk met elkaar verzoenen. Dat vond ik ook zo mooi aan mijn tijd als algemeen directeur van De Morgen. De Morgen is nog steeds een relevante krant in het maatschappelijk debat. Maar dat ontslaat je niet van de plicht om ze op een rendabele manier te exploiteren. Anders stopt elk verhaal. De meest succesrijke mensen binnen WPG, zoals Johan Derksen van Voetbal International en Robbert Ammerlaan van De Bezige Bij hebben dezelfde spirit: ze zijn zowel enorm gedreven door inhoud als door kwaliteit. Ze willen het spelletje winnen.”

De Bezige Bij is een van de vlaggenschepen van de WPG Groep. Opvallend is hoe inventief er wordt omgesprongen met backlists. Hoe belangrijk is marketing geworden in het boekenvak?

“Een uitgever wordt steeds meer een partner van de auteur, die op een slimme en kwaliteitsvolle manier het gehele oeuvre van de schrijver moet exploiteren. Er zijn het luisterboek, het lezingencircuit en de afgeleide rechten als het e-book. Als moderne uitgever kun je niet langer eendimensionaal blijven geloven in de kracht van het papieren boek, al blijft dat hopelijk nog lang bestaan.”

Hoe heeft WPG Uitgevers zich voorbereid op het e-book?

“We hebben een jaar geleden een programma opgestart om in sneltempo onze boeken op een deskundige en leesvriendelijke manier te digitaliseren. We hebben nu een 1.000-tal boeken klaar en dat ritme wordt opgevoerd.”

Gelooft u zelf in de doorbraak van de e-reader of blijft het een hype voor een nichepubliek?

“Aanvankelijk was ik er nogal kritisch over. Intussen heb ik de Kindle goed leren kennen. Ik geloof dat de e-reader eerder een uitbreiding van de markt zal betekenen dan een vervanging van het papieren boek. Het is afwachten wat Apple volgende week zal presenteren met zijn Tablet, maar voorlopig bieden de e-readers nog iets te weinig leescomfort. Ik heb via de Kindle een abonnement op Le Monde, El País en de Daily Mail. Het leesplezier is nog totaal inferieur aan die oude papieren krant. De look & feel, de typografie en de links moeten nog veel beter kunnen. Als dat het geval is, kan het tipping point bereikt zijn, zeker als het businessmodel tussen auteur, uitgever en koper is uitgeklaard. Dan zal de hardcorelezer beginnen pendelen tussen de diverse leesformaten. Maar het genot van een papieren boek en krant blijft voorlopig onovertroffen.”

WPG heeft ook een rijke tijdschriftenportefeuille, met een aantal succesnummers als Voetbal International, Psychologie Magazine en het recente mindstyleblad Happinez, waarvan jullie 180.000 nummers per maand verkopen. Hoe houden jullie de vinger aan de pols?

“De uitdaging voor de weekbladensector is minder afhankelijk te worden van de klassieke geldstromen: de lezers en de adverteerders. En met Happinez, dat we een paar jaar geleden hebben overgenomen, zie je hoe dat kan. Vrijwel intuïtief heeft het blad een erg geloofwaardige webshop en community ontwikkeld rond zijn inhoud. Bij Voetbal International zie je dat mechanisme ook: de band van de lezer met dat blad is intens en met bijvoorbeeld iPhone-applicaties en T-shirts speel je in op dat gevoel. Met Psychologie Magazine merk je dat je een ongelooflijk succes in handen hebt als een nicheblad de stap zet naar een breder publiek zonder zijn eigenheid te verloochenen. We hopen ook via de Standaard Uitgeverij onze Nederlandse tijdschriften beter te kunnen positioneren in Vlaanderen.”

Vrij Nederland is het zorgenkind van de WPG-tijdschriften. Onlangs onderging het blad een zoveelste metamorfose. Jullie blijven geloven in het al zo vaak ten dode opgeschreven magazine?

“Het blijft onze bedoeling om met het spraakmakende Vrij Nederland van destijds aan te knopen. We zijn ervan overtuigd dat er voor dit type blad nog altijd een markt is. De nieuwe hoofdredacteur Frits van Exter heeft goed begrepen hoe je toegankelijkheid kunt koppelen aan inhoud. Bovendien zit VN weer dichter op de hielen van de actualiteit. De lezer krijgt meer waar voor zijn geld. En voorlopig is de respons goed. We hebben een 20.000-tal nieuwe proefabonnees. Ook de reacties uit lezersonderzoek en bij oude getrouwen van het blad zijn veelbelovend. Maar je moet je natuurlijk wel schikken naar de realiteit: VN kan zich geen grote redactie à la The Economist veroorloven.”

U werkt nu bijna twee jaar als Vlaming in een topfunctie in het Nederlandse uitgeverslandschap. Intussen kreeg Christian Van Thillo met De Persgroep de Nederlandse krantenwereld aan zijn voeten. Stuit u soms op weerstand over de Vlaamse intocht in de Nederlandse cultuurindustrie?

“Wat ik doe, is natuurlijk niet te vergelijken met wat Van Thillo heeft gerealiseerd met de overname van de PCM-kranten. Maar ik heb zeker niet de ervaring dat Nederlanders je hier spaken in de wielen steken omdat je Belg bent. Misschien ligt dat voor mij ook anders: ik keek heel erg op naar Nederland, ik behoor nog tot de laatste generatie die is opgegroeid met de Nederlandse televisie. Als bij Adriaan van Dis een auteur in de bloemen werd gezet, holden we de dag nadien naar de boekhandel.”

Maar het was vast wel wennen aan de andere bedrijfscultuur?

“Hier wordt veel meer overleg gepleegd. Het kost meer energie om alle neuzen in dezelfde richting te krijgen. Maar eens dat gebeurd is, zijn mensen heel loyaal. Wij Vlamingen hebben er soms een handje van weg om ja te zeggen en neen te doen. Na een vergadering gaat iedereen weer zijn eigen weg. Ik ben het in Nederland wel heel erg gaan waarderen dat men zich aan zijn woord houdt.”

U komt oorspronkelijk uit de Vlaamse krantenwereld. Hoe kijkt u naar het huidige Nederlandse dagbladlandschap?

“Iemand wees me erop dat de kranten in Nederland langzaam uit het straatbeeld aan het verdwijnen zijn. Terwijl je in Vlaanderen nog de stapels De Morgen en De Standaard broederlijk in de kiosk ziet liggen, wat een urgentie aan het medium geeft. In Nederland is de drive om elke dag de best mogelijke krant te maken enigszins verloren gegaan. Als De Persgroep die spirit hier kan terugbrengen, dan gaan we nog boeiende tijden tegemoet.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234