Dinsdag 27/09/2022

‘Dit zijn seculiere volksopstanden, maar iedereen geeft de godsdienst de schuld’

Moebarak beweerde dat de Egyptische revolutie het werk van islamisten was. Ben Ali zei hetzelfde in Tunesië. Koning Abdullah van Jordanië ziet duistere krachten - al Qaida, de Moslimbroederschap, islamisten - achter de revolte van de burgers in heel de Arabische wereld. Gisteren bespeurde de regering van Bahrein machinaties van Hezbollah achter de sjiitische opstand in haar land. Hezbollah betekent Iran. Hoe is het mogelijk dat ondemocratische maar toch hoog opgeleide mensen zich zo compleet vergissen? Ze worden geconfronteerd met een reeks seculiere explosies (ook al gaat dat voor Bahrein niet helemaal op) en geven de radicale islam de schuld. De Sjah maakte indertijd een identieke fout, maar dan omgekeerd. Hij had duidelijk met een islamitische opstand te maken, maar gaf de communisten de schuld.

Obama en Clinton maken nog gekkere sprongen. Eerst stonden ze achter de “stabiele” dictaturen van het Midden-Oosten - terwijl ze de democratische krachten hadden moeten helpen - en daarna besloten ze de roep van de burgers om democratie te steunen, in een Arabische wereld die de Amerikaanse schijnheiligheid zo beu was dat ze Amerikanen niet aan haar kant wilde. “Onder Moebarak hebben de Amerikanen zich dertig jaar lang met ons land bemoeid, ze hebben zijn regime gesteund en zijn soldaten bewapend”, zei een Egyptische student vorige week op het Tahrir-plein. “Nu moeten ze zich niet aan onze kant komen mengen.” Op het einde van de week hoorde ik identieke stemmen in Bahrein. “Door Amerikanen opgeleide Bahreinse soldaten met in Amerika gemaakte tanks schieten met Amerikaanse wapens op ons”, zei een ambulancier vrijdag. “En nu wil Obama ons helpen?”

Bloedige ironie

De gebeurtenissen van de twee voorbije maanden en de geest van de Arabische opstand - een strijd voor waardigheid en rechtvaardigheid, niet voor een islamitisch emiraat - zullen honderden jaren in onze geschiedenisboeken blijven. En de mislukking van de strengste volgelingen van de islam zal nog tientallen jaren besproken worden. Het is treffend dat de laatste boodschap van Al Qaida verklaarde dat de islam in Egypte moest triomferen, terwijl seculiere, nationalistische, eerbare Egyptenaren, moslims en christenen, mannen en vrouwen, de oude man zonder de minste hulp van Bin Laden en co. uit het zadel hebben gelicht. Nog vreemder was de reactie van Iran, waar de opperste leider zichzelf aanpraatte dat het succes van het Egyptische volk een triomf voor de islam was. Het is een ontnuchterende gedachte dat alleen Al Qaida en Iran, en hun meest gehate vijanden, de anti-islamistische Arabische dictators, dachten dat de massale opstand van de democratische betogers godsdienstig gemotiveerd was.

De bloedigste ironie van allemaal, die bij Obama maar langzaam doordrong, was dat de Islamitische Republiek Iran de Egyptische democraten prees en haar eigen democratische oppositieleiders dreigde terecht te stellen.

Het is dus geen geweldige week geweest voor het islamisme. Wat niet belet dat de miljoenen Arabische betogers die zich willen bevrijden van een autocratie die, met onze westerse hulp, hun leven in vernedering en angst gedompeld heeft, wel degelijk moslims zijn. En anders dan de “christenen” van het Westen hebben de moslims hun geloof niet verloren. Ondanks de stenen en de knuppels van de politiedoders van Moebarak gingen ze in de tegenaanval en riepen ze “Allahoe akbar”. Want voor hen was dit inderdaad een “jihad” - geen godsdienstoorlog maar een strijd voor rechtvaardigheid. “God is groot” en de eis om rechtvaardigheid zijn volledig consistent. De strijd tegen onrechtvaardigheid is immers de geest zelf van de koran.

Het virus van Bahrein

Bahrein is een geval apart. Hier wordt een sjiitische meerderheid geregeerd door een koningsgezinde soennitische minderheid. Vandaar dat het “virus” van Bahrein zou kunnen overwaaien naar Syrië, waar een soennitische meerderheid door een (sjiitische) minderheid van Alawieten wordt geregeerd. Het Westen, dat begint te weifelen in zijn steun aan koning Hamad van Bahrein, kan er in elk geval op wijzen dat Bahrein net als Koeweit een parlement heeft. Het is een triest oud beestje, dat van 1973 tot 1975 bestond, toen in strijd met de grondwet werd ontbonden, en in 2001 in het kader van een reeks ‘hervormingen’ weer in het leven werd geroepen. Maar het nieuwe parlement bleek nog minder representatief dan het eerste. Politici van de oppositie werden door de staatsveiligheid lastiggevallen en men knoeide met de regels van het parlementaire spel om ervoor te zorgen dat de soennitische minderheid de baas bleef. Zo veroverde de grootste sjiitische partij in Bahrein in 2006 en 2010 slechts 18 van de 40 zetels. De houding van de soennieten in Bahrein doet trouwens sterk aan Noord-Ierland denken. Veel soennieten hebben me verteld dat ze voor hun leven vrezen, dat sjiitische meuten hun huizen in brand zullen steken en hen zullen doden.

In Bahrein is de strijd duidelijk even sektarisch als seculier. De kroonprins heeft dat ongewild toegegeven, toen hij eerst zei dat de ordestrijdkrachten de protesten moesten onderdrukken om sektarisch geweld te voorkomen. Die visie wordt maar al te krachtdadig gedeeld door Saoedi-Arabië, dat veel belang heeft bij de onderdrukking van de revolte in Bahrein. De sjiieten van Saoedi-Arabië zouden wel eens op ideeën kunnen komen als hun geloofsgenoten in Bahrein de staat in hun macht krijgen. Dan zullen we de leiders van de sjiitische Islamitische Republiek Iran pas echt horen juichen.

Maar we mogen deze onderling met elkaar verbonden opstanden niet in een simplistisch kader van “het Midden-Oosten roert zich” zien. De opstand in Jemen tegen president Saleh (32 jaar aan de macht) is democratisch maar ook tribaal, en het zal niet lang duren voor de oppositie naar de wapens grijpt. Jemen is een tot de tanden gewapende samenleving, stammen met vlaggen, veel nationalisme.

De Libische gek

En dan is er Libië. Khadafi is een zo bizarre figuur, de theorieën van zijn Groene Boekje (de betogers in Benghazi toonden vorige week wat ze ervan vonden toen ze er een betonnen versie van neerhaalden) zijn zo belachelijk, zijn bewind is zo wreed (en hij is al 42 jaar aan de macht), dat hij als een hoogmoedige koning op zijn val wacht. Zijn flirt met Berlusconi, en nog erger zijn weeë liefdesaffaire met Tony Blair - wiens minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw niets dan lof had voor het “staatsmanschap” van de Libische gek - zouden hem nooit kunnen redden. Deze ellendeling, behangen met meer medailles dan generaal Eisenhower, wanhopig op zoek naar een dokter om zijn hangende kaken te liften, bedreigt zijn eigen volk met een “vreselijke” straf omdat het zijn heerschappij afwijst. We moeten ons twee dingen over Libië herinneren: het is net als Jemen een land van stammen, en toen het zich tegen zijn Italiaanse fascistische heersers keerde, begon het een brutale bevrijdingsoorlog, met dappere leiders die onverschrokken de galg tegemoet gingen. Khadafi is gestoord, maar zijn volk is niet gek.

Dit is dus een omwenteling in de politieke, sociale en culturele wereld van het Midden-Oosten. Ze zal veel tragedies veroorzaken, veel hoop wekken en veel te veel bloed doen vloeien. Misschien luisteren we beter niet naar de analisten en “experts” van de denktanks die de satellietkanalen domineren. Als de Tsjechen hun vrijheid konden krijgen, waarom de Egyptenaren dan niet? Als men in Europa dictators kan verdrijven - eerst de fascisten, daarna de communisten - waarom dan niet in de geweldige Arabische wereld? Laten we de godsdienst erbuiten houden. Al was het maar voor even.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234