Woensdag 17/08/2022

Dode despoten: opgeruimd staat zelden netjes

Verborgen in klooster

De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini werd na zijn dood samen met zijn getrouwen ondersteboven opgehangen aan een Esso-benzinestation in de buitenwijken van Milaan.

Toen het woedende publiek de lichamen bestormde, werd het stoffelijke overschot van Mussolini overgebracht naar een anoniem graf op een lokaal kerkhof, kwestie van geen bedevaartsoord te creëren. Een jaar later ontdekten drie aanhangers waar hun held begraven was. Ze haalden de kist boven, borstelden de restanten van il Duce bij elkaar en brachten hem in een kleiner kistje onder in een klooster in Padua. Daar ontdekte de lokale politie het graf tien jaar later. Mussolini's lichaam werd aan zijn weduwe gegeven en kreeg een tombe in zijn geboortedorp Predappio in Emilia Romagna in 1957. Sindsdien is het een (toeristische) trekpleister.

In Russisch staatsarchief

Na de zelfmoord van Adolf Hitler in april 1945 moest alles snel gaan. Enkele SS'ers overgoten de lichamen van de Führer en zijn Eva Braun met benzine en staken ze in brand. Het was prutswerk: toen de Russen enkele dagen later arriveerden, vonden ze twee half verkoolde lichamen.

De Russische contraspionagedienst legde beslag op de lichamen, deed een autopsie en begroef de lichamen doorheen de jaren op verschillende plekken. Uiteindelijk kregen ze een anoniem graf, ergens op het plein voor het gebouw van de spionagedienst in Magdeburg. Toen dat gebouw in 1970 in Oost-Duitse handen kwam, werden Hitler en Braun opnieuw opgegraven en werden hun lijken gecremeerd en in de Elbe gestrooid. Een stuk schedel en een kaakbeen werden achtergehouden en zitten nog steeds in het Russische staatsarchief in Moskou. Sommige onderzoekers twijfelen aan de authenticiteit van de beenderen.

Graf onder valse naam

Roemenië wou geen grafschenners maar nog minder bewonderaars aan het graf van Nicolae en Elena Ceausescu. Na de executie op kerstdag 1989 kreeg het echtpaar een graf op het Ghencea kerkhof van Boekarest. Op de houten kruisen kwamen valse namen, maar dat weerhield aanhangers niet om massaal bloemen neer te leggen.

Zes jaar geleden stapte de familie van Ceausescu naar de rechtbank: zij wilde weten of het wel degelijk Nicolae en Elena waren in de graven. Vorig jaar werden de lichamen opgegraven voor DNA-onderzoek. Over Elena konden geen sluitende uitspraken gedaan worden, maar het was wel degelijk Nicolae die in de kist lag. Beide lichamen werden teruggeplaatst, maar liggen inmiddels niet meer in een anoniem graf. Dochter Zoia had nog de hoop om haar ouders over te brengen naar een echt mausoleum, maar op die vraag gaan de autoriteiten niet in.

Onder het toilet

In 1974 kwam er een einde aan het rijk van Ethiopisch keizer Haile Selassie, de man die zichzelf onder meer de titel 'Erfzoon uit het zaad van Salomon' gaf. Zijn bewind ging ten onder aan een marxistische coup.

De omstandigheden rond zijn dood zijn nooit helemaal opgeklaard. Selassie zou nog een jaar in gevangenschap in het paleis geleefd hebben voor hij aan zijn einde kwam. De locatie van zijn lichaam bleef onbekend tot het in 1992 werd teruggevonden, begraven onder een wc-pot in het paleis. Uiteindelijk kreeg Selassie in november 2000, 25 jaar na zijn dood, een keizerlijke begrafenis in de kathedraal van de hoofdstad Addis Abeba. Zijn lichaam ligt tegenwoordig nog steeds in een tombe in die kerk.

Zeemansgraf

Na tien jaar opgejaagd wild geweest te zijn, werd Al Qaidaleider Osama Bin Laden in mei van dit jaar doodgeschoten in het Pakistaanse Abbotabad. Nog diezelfde dag werd zijn lichaam overgebracht naar Afghanistan en het kreeg daar in allerijl een zeemansgraf. De Amerikanen wilden kost wat kost vermijden dat Bin Laden een martelaarsgraf zou krijgen. Details over de begrafenis werden niet bekend gemaakt. Het is enkel geweten dat het schip USS Carl Vinson de laatste reis van Bin Laden voltrok. Sinds deze zomer is de Amerikaan Bill Warren met gespecialiseerde apparatuur op zoek naar het lichaam van Osama. De man heeft 200.000 dollar uitgetrokken om de zoektocht tot een goed einde te brengen, maar de kans op succes is klein.

Bedevaartsoord

Twee dagen nadat Saddam Hoessein eind december 2006 opgeknoopt werd, werd zijn lichaam door een Amerikaanse helikopter overgevlogen naar zijn geboorteplaats Tikrit. Het was de keuze van de Iraki's om Saddam een echt graf te geven: de voormalige leider heeft zelfs een grafkamer met marmeren vloer en op zijn graf ligt de Iraakse vlag.

Vorig jaar moest de overheid ingrijpen: het graf van Saddam en zijn zonen was uitgegroeid tot een standaard schoolreisje. Dat vond de nieuwe regering overdreven en legde restricties op, al kunnen die niet voorkomen dat, zeker op de geboorte- en sterfdag van Saddam, de belangstelling voor zijn laatste rustplaats groot is.

Pol Pot: Het merendeel van de as van de Cambodjaanse alleenheerser is uitgestrooid. Een deel ligt echter nog steeds op de plek waar hij in 1998 gecremeerd werd bovenop enkele autobanden. Die plek is inmiddels uitgegroeid tot een schrijn. Een Thaise zakenman liet er zelfs een altaartje bouwen nadat hij de lotto won.

Stalin:Hij lag een tijd naast Lenin op het Rode Plein, maar werd uiteindelijk onder het bewind van Chroesjtsjov gecremeerd. Zijn urne is bijgezet in een muur van het Kremlin

Idi Amin: De Oegandese alleenheerser die fan was van Hitler en tegenstanders aan de krokodillen voerde, stierf in ballingschap in Saoedi Arabië in 2003 en rust op de begraafplaats van Jeddah.

Mobutu: De Congolese president stierf in Rabat in Marokko en werd ook daar begraven. Hij kreeg een wit, marmeren praalgraf dat duidelijk herkenbaar is.

Er is op zijn minst één persoon die weet waar Kadhafi begraven ligt en dat is niet goed, zo meent militair historicus professor Luc De Vos. "De keuze om het lijk in zee te gooien, zoals bij Osama Bin Laden, was veel verstandiger geweest", zegt hij. "In feite is verbranden het allerbeste, maar men houdt toch altijd rekening met de religieuze gevoeligheden en in het geval van een moslim kan crematie niet. Na de processen van Neurenberg is dat wel gebeurd: iedereen die daar veroordeeld werd, werd gecremeerd en hun as is uitgestrooid.

Met een bekend graf riskeer je altijd dat het een bedevaartsoord wordt voor mensen die een extreem gedachtegoed aanhangen", zegt De Vos. "Denk aan Le Tombeau du Géant nabij Bouillon waar de as van Léon Degrelle is uitgestrooid of het graf van Mussolini. Aan dit soort figuren blijft altijd een zekere mythologie kleven, maar je kunt de heldencultus gevoelig verminderen door geen laatste rustplaats te voorzien." (KH)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234