Vrijdag 12/08/2022

Door het kwaad naar het geweten

De door Keith Warner geënsceneerde productie van Benjamin Brittens The Turn of the Screw in de Munt was een van die weinige operaopvoeringen die je de stuipen op het lijf jagen. Eerst een wee gevoel in de maag, dan angst, dan paniek. The Turn of the Screw is een duister stuk en Warner maakte er een reis van naar de donkerste hoeken van de menselijke psyche. In Macbeth van Verdi, dat morgen in de Munt in première gaat, zal dat niet anders zijn.

Bologna / Van onze medewerker

Stephan Moens

Warner: "Niets is angstaanjagender dan menselijke relaties. Als je van iets schrik moet hebben, is het van de mensen. Ik houd ook wel van een goede thriller of een horrorfilm af en toe, maar het jaagt me geen angst aan, die mensen met messen en zo. Veel minder althans dan de mogelijkheid die in elk van ons schuilt om slechte dingen te doen. Ik geloof niet echt in het Kwaad, wél in het slechte in de mens."

Dat laatste is in Macbeth wel erg prominent aanwezig. "Ja, op een manier die vergelijkbaar is met The Turn of the Screw. Het zijn allebei donkere, spookachtige stukken, althans op psychologisch vlak. De politieke connotaties zijn uiteraard verschillend; waar het in The Turn of the Screw gaat om een gesloten groep mensen, is dat in Macbeth een hele natie. Mijn interpretatie van Macbeth heeft twee uitgangspunten. Susan Sontag heeft eens geschreven: elke oorlog begint in een slaapkamer. Bij Macbeth is dat duidelijk. Het tweede uitgangspunt is de functie van het koor. Bij Verdi is dat het personage dat zich bewust is van de ruimere politieke implicaties van wat er gebeurt; politiek met een kleine p uiteraard, ik ga geen fascisten op het podium zetten. Vanuit die twee hoeken, een private en een publieke, vertrekt mijn enscenering. De Macbeths doen mij denken aan een stel seriemoordenaars, zoals Fred en Rosemary West uit Gloucester. Macbeth moet telkens het slechte doen om uiteindelijk zijn geweten te vinden. Dat is een queeste naar de morele bewustwording door het kwaad heen, zoals we die ook bij Dostojevski kennen. Net als bij seriemoordenaars neemt de zucht om ontdekt te worden en zo verlost te worden van de dwang tot misdaad toe met elk lijk. Henry James heeft op de vraag wat er in dat huis uit The Turn of the Screw nu eigenlijk gaande was, eens geantwoord: 'U moet zich het ergste voorstellen'. Zo is het ook in Macbeth."

En u gelooft niet in het Kwaad? Wat u vertelt is toch ongeveer de definitie ervan? "Bij Shakespeare is het Kwaad, of de Boze, wel aanwezig, in Macbeth maar ook in Othello: Jago heeft geen andere bestaansreden dan het Kwaad. Maar ik heb niet de indruk dat Verdi gelooft in het bovennatuurlijke. Voor hem zit het kwaad in de mens."

Geldt dat ook voor de heksen? "Ja, Verdi vermenselijkt ze. Het is een bende oude huisvrouwen, bijna vrolijk en leuk, helemaal geen vertegenwoordigers van de duivel. Zij suggereren gewoon de mogelijkheden, zij halen onbewuste gedachten naar boven. Ook de Macbeths lijken bij Verdi niet echt koninklijk. Het zijn veeleer mensen uit de middenklasse. Verdi is niet, zoals Wagner, een componist van goden; hij is de grote componist van het proletariaat."

Na een zo duister stuk verrast het enigszins moraliserende einde. Stoort dat u niet? "In de muziek daarvan, en vooral in de mars, schuilt toch ook iets sinisters. Het lijkt wel dat de cyclus voortduurt en dat de nieuwe koning Malcolm de volgende noodlottige schakel is."

Sommige regisseurs hebben geprobeerd Verdi's Macbeth weer dichter bij Shakespeare te brengen. "Daar geloof ik niet in. Bij Verdi bevinden we ons op een ander territorium. Hat is bijna als in een film noir: de muziek romantiseert op dezelfde manier als het grofkorrelige beeld van de film. Je voelt dat heel bijzonder in de muziek van Lady Macbeth: die levert veel meer informatie over haar psyche op dan het libretto. Als je luistert naar de muziek van de slaapwandelscène voel je werkelijk medelijden met deze vrouw. Om te begrijpen en weer te geven waarin Verdi verschilt van Shakespeare moet je je bezighouden met die muziek."

De zangers moeten ook de kracht hebben om dat met hun lichaam uit te drukken. "Ik heb het grote geluk dat ik voor de hoofdrollen twee ongelooflijke acteurs heb. Die kunnen, als het moet, ook zingen terwijl ze ondersteboven hangen. Jean-Philippe Lafont is iemand die een personage als Macbeth groot kan maken; hij trekt het naar Lear toe, niet naar Coriolanus. Hij is in alle opzichten een massieve acteur. Sylvie Valayre, die de rol van Lady Macbeth speelt, is dan weer een bijzonder lichamelijke, krachtige zangeres. Net waar het stuk om vraagt."

Macbeth van Giuseppe Verdi gaat in première in de Munt op 7 juni; voorstellingen tot 30 juni. Dirigent is Antonio Pappano. Info: www.demunt.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234