Dinsdag 25/01/2022

AchtergrondCoronagolf

Drie experts over de huidige coronagolf: ‘We zien de pandemie te zwart-wit: van feest naar drama’

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

Ze vinden het nefast dat politici op 1 oktober besloten dat de maskers af mochten. Maar alarm slaan nu de ziekenhuizen weer vollopen, vinden longarts Eva Van Braeckel (UZ Gent), intensivist Geert Meyfroidt (UZ Leuven) en viroloog Johan Neyts (KU Leuven) ook een slecht idee. ‘Dat is mentaal uitputtend.’

Barbara Debusschere

Ziekenhuizen die weer moeten ‘opschalen’, bedden op intensieve die zeldzamer worden, evenveel coronavirus in omloop als vorig jaar en een Overlegcomité dat verstrengingen bekijkt. Gaat corona dan nooit weg? Wetenschappers vrezen alvast van niet. Het virus zal verzwakken, maar is niettemin een blijvertje.

En laat net dat erg lastig te verteren zijn voor een bevolking die al bijna twee jaar meedeint met de strapatsen van het virus én het beleid, en die bijna een jaar geleden hoorde dat de vaccins het ticket naar de vrijheid zouden zijn.

Is er te snel victorie gekraaid toen we eind vorig jaar de komst van de vaccins vierden?

Johan Neyts: “Dat de deltavariant er zou komen, waardoor de barrière die de vaccins optrekken minder stevig is dan verhoopt, had niemand kunnen voorspellen. Maar dat de politiek op 1 oktober besloot dat het virus weg was door de mondmaskerplicht af te voeren (die dan op 26 oktober weer is ingevoerd, BDB), vond ik vreemd. Iedereen wist dat het virus nog duchtig circuleert, de vaccins niet honderd procent beschermen, en dat je weer problemen krijgt als je dan bescherming zoals maskers wegneemt. Door die beslissing was de pandemie in de hoofden van zeer velen plots voorbij.”

Eva Van Braeckel: “Dat was inderdaad een gemiste kans. Jammer, want met een minimale inspanning, zoals een masker, kun je veel ellende tegenhouden. Johan heeft gelijk. Het idee is ontstaan dat we ervan af waren. Ik was vorig weekend in de opera en daar zaten zo’n 400 mensen met een geldig Covid Safety Ticket. Het is geweldig dat dit weer kan, en ik ben er zeker van dat alle aanwezigen het beste voor hadden. Maar toch gaan alle maskers af. Het is cruciaal dat iemand blijft vertellen dat je dat in deze fase beter niet doet. Door die maskerplicht ineens te laten varen, is een vals gevoel van veiligheid ontstaan.”

Een gevoel waar iedereen naar snakt, maar waardoor jullie in de ziekenhuizen opnieuw in de penarie zitten?

Van Braeckel: “De voorbije weken was het in het UZ Gent drukker dan ooit, op alle afdelingen. Daardoor is het nu nog een grotere evenwichtsoefening om kwalitatieve zorg te bieden voor alle patiënten. Iedere nieuwe opname vergt enorm veel flexibiliteit.”

Geert Meyfroidt: “Het is erg druk. Dat is al twee jaar zo. Ofwel zijn we uitgestelde zorg aan het inhalen, ofwel zijn we een covidpiek aan het volgen. Onze personeelsbezetting was voor corona al krap. Nu zijn er steeds meer mensen die uitvallen door ziekte of quarantaine. We hebben nu wel onder de knie hoe we covidzorg en andere zorg tegelijkertijd organiseren. Maar in de stijgende fase van een golf blijft het organisatorisch lastig omdat je niet exact weet waaraan je je kunt verwachten.”

 Eva Van Braeckel: 'We zouden moeten aanvaarden dat we nog lang met dit virus moeten leven, maar ook dat we nu  goede wapens hebben.' Beeld Tim Dirven
Eva Van Braeckel: 'We zouden moeten aanvaarden dat we nog lang met dit virus moeten leven, maar ook dat we nu goede wapens hebben.'Beeld Tim Dirven

Hoewel de overheid het vraagt, besloot het UZ Gent geen bedden meer vrij te houden speciaal voor coronapatiënten. Bent u het eens met die beslissing?

Van Braeckel: “Zeker. Maar helaas is die zonder nuance verspreid. Die nuance is dat wij in oktober 29 procent meer spoedopnames hadden in vergelijking met 2019, over alle aandoeningen gespreid. Doorgaans stijgt dat met zo’n 2 tot 3 procent per jaar. Het ziekenhuis draait dus meer dan ooit op volle toeren. Door personeelstekorten en omdat je bedden op intensieve blokkeert voor corona, is er het aantal operaties dat kan doorgaan beperkt. Op den duur bots je op de limiet van wat nog te verantwoorden valt qua uitgestelde zorg.

“En je moet weten dat je geen extra bedden op intensieve realiseert door lichte ingrepen uit te stellen. Het zijn ernstige zaken die niet doorgaan. Maar na bijna twee jaar is er bij ons geen draagvlak meer om niet-covidpatiënten toegang tot levensnoodzakelijke operaties te ontzeggen. Na zo’n lange periode van crisismanagement mogen ziekenhuizen nu wel het vertrouwen krijgen om zich oordeelkundig te organiseren en zo optimale inzet van expertise te garanderen. Zo zijn sommige grote ziekenhuizen erkende traumacentra. Als je die bedden kunstmatig moeten vrijhouden en er komt een traumapatiënt binnen, dan is het risico groot dat die naar een ander ziekenhuis moet waar mogelijk minder ervaring is. Die keuze kunnen we niet meer maken.”

Meyfroidt: “Ik geef de hoofdarts van het UZ Gent gelijk om nooit bedden te laten leegstaan. Maar in de praktijk gebeurt dat sinds de tweede golf ook bijna nergens meer. Alles wat op IC even wegvalt aan Covid-19, wordt meteen ingenomen door niet-Covid-19. Het is echt een harmonica.”

Is het in de ziekenhuizen echt weer vijf voor twaalf?

Meyfroidt: “We kunnen niet normaal functioneren. Maar voorlopig kunnen we het aan. Er liggen nu ruim vierhonderd Covid-19-patiënten op intensieve. Het zijn er ooit drie keer zoveel geweest. Wij willen ook niet de hele tijd zeuren. Want het is nefast dat velen deze pandemie heel binair bekijken. Ofwel is er niets aan de hand ofwel is het groot alarm. De media spelen daar een rol in. Vorig jaar moesten we wel alarmistisch zijn, want we waren geconfronteerd met iets totaal onbekend. Maar op lange termijn is dat zwart-witdenken contraproductief. Je kunt geen honderdduizend keer roepen dat het brandt. Al wil ik niet zeggen dat er geen problemen zijn. De situatie nu is heel ernstig. Maar naast het crisismanagement moet het dringend gaan over hoe de ziekenhuizen zich in de toekomst beter kunnen organiseren in tijden van zwaar weer.”

Hoezo?

Meyfroidt: “Onderzoek van Sciensano toont dat er grote verschillen zijn tussen ziekenhuizen als het gaat over de uitkomst voor de patiënt. Blijkbaar krijgen we niet iedereen op de juiste plaats. In plaats van enkel crisismanagement is strategische visie nodig. Hoe gaan we ons beter bufferen in de volgende pandemie? Nu willen wij overal alles doen. Het zou veel efficiënter zijn om specialisaties enkel te houden in de specifieke ziekenhuizen die er het beste in zijn. Door zo meer te stroomlijnen heeft Nederland niet meer coronadoden, ook al zijn er daar minder ic-bedden.”

Is het tijd voor verstrengingen of zelfs een soort lockdown, zoals in Nederland?

Van Braeckel: “Verstrengingen zouden zeker kunnen. Ik hoop dat de politiek doordachte beslissingen neemt. Want als zorgverlener moeten wij telkens de gevolgen dragen van soms weinig doordachte beslissingen. Elke maatregel heeft een prijs. Als je de kaart trekt om alle remmen los te laten en de maskerplicht af te schaffen, dan moet je bijvoorbeeld beseffen dat je daardoor kwetsbare groepen, bij wie vaccinatie minder effect heeft, aan risico’s blootstelt. Dat maatschappelijk debat wordt nog altijd niet gevoerd.”

Neyts: “Wij kunnen alleen maar zeggen dat het virus deze winter opflakkert en de vaccins niet 100 procent beschermen. De overheid moet zelf weten wat ze daarmee wil doen. Lagereschoolkinderen vaccineren is een prioriteit, want zij zijn deels een motor van de pandemie. Andere maatregelen zijn best evenwichtig. Meer thuiswerken, zeker, maar voor velen is het mentaal best lastig om een hele week thuis te zitten. De mentale gezondheid is ook erg van belang. En als het uitgaansleven ondertussen vrolijk kan doorgaan, verlies je mogelijk snel de winst die je boekt met meer in te zetten op thuiswerk.”

Meyfroidt: “Ik vind het als zorgverlener moeilijk om mensen in termen van verstrengingen toe te spreken. Dat klinkt alsof we hen als kleuters behandelen. Als je van de maatschappij inspanningen vraagt, moet die vraag in ieder geval rationeel, zinvol, onderbouwd en niet enkel symbolisch zijn. En uiteraard, hoe minder Covid-19, hoe beter voor ons. Maar er is ook een maatschappij die moet draaien. Hoe je dat met elkaar verzoent, is aan het beleid. Wij schetsen de situatie in de ziekenhuizen. Of men daar rekening mee wil houden, is een afweging die de maatschappij moet maken. Al denk ik sowieso dat er geen lockdowns meer komen.”

Geert Meyfroidt: 'Het zou goed zijn mocht iedereen flink besmet raken met de koelbloedigheid die wij in de zorg altijd aan de dag moeten leggen.' Beeld Tim Dirven
Geert Meyfroidt: 'Het zou goed zijn mocht iedereen flink besmet raken met de koelbloedigheid die wij in de zorg altijd aan de dag moeten leggen.'Beeld Tim Dirven

Twee bedrijven komen nu met een pil tegen Covid-19. Is dat de pil van de vrijheid?

Neyts: “De pillen die Merck/MSD en Pfizer presenteren, zullen wellicht gamechangers zijn. Op den duur zul je bij symptomen naar de dokter gaan en als het Covid-19 blijkt te zijn, krijg je dan pilletjes die voorkomen dat je zwaar ziek wordt. Zeker ook voor ontwikkelingslanden, waar weinig ziekenhuizen zijn, kan dit erg veel betekenen. Op voorwaarde dat je de behandeling tijdig start, halveert het middel van Merck/MSD de kans op hospitalisatie en overlijden van patiënten met milde tot matige symptomen en een onderliggend risico. In Groot-Brittannië is het nu al goedgekeurd. Pfizer zou nog beter doen met een pil die deze risico’s met 89 procent reduceert. Dat is dus echt wel de moeite.”

Meyfroidt: “Over het medicijn van Pfizer hebben we wel alleen nog maar informatie uit een persbericht.”

Neyts: “Dat klopt. Toch geloof ik erin. Wij hebben het getest bij hamsters. Die resultaten zijn gepubliceerd op bioRxiv (een website waar nieuwe studies gepubliceerd kunnen worden voor ze de gebruikelijke kwaliteitscontrole doorliepen, BBD) en opgestuurd naar een vakblad. En ze zijn goed. We zien dat het de vermenigvuldiging van het virus in de longen compleet kan blokkeren, en dat het ook erg goed transmissie naar andere proefdieren verhindert.”

Meyfroidt: “Dat is mooi. Maar het is wel een bedroevende trend in deze pandemie dat bedrijven persberichten de wereld in sturen om hun aandelenkoersen omhoog te duwen. Veel correcter is om dat pas te doen nadat een onafhankelijke wetenschapper naar de data heeft gekeken.”

Neyts: “Zeker. De persdienst van de KU Leuven waakt er daarom over alleen te communiceren over studies waarvan het manuscript publiek is gemaakt.”

Van Braeckel: “Dat is cruciaal, want het risico bestaat dat het vertrouwen in de wetenschap een blijvende knauw krijgt. Er is uiteraard voortschrijdend inzicht, maar de kwaliteit van sommige publicaties en peerreviews was de voorbije twee jaar niet optimaal. En die studies zijn het enige wat wij hebben om mee aan de slag te gaan.”

Hebben jullie nog altijd weinig in handen qua medicatie?

Meyfroidt: “Het enige nieuwe is vooralsnog het doelgerichter en preciezer toedienen van bloedverdunners en cortisone. Verder zijn er voor beperkte groepen medicijnen die op de afweer werken. Maar eigenlijk hangt heel veel af van de basiszorg, zoals waakzaam zijn voor complicaties en bijkomende infecties. Op dat gebied zijn er nog enorme verschillen tussen ziekenhuizen. Er zijn er waar je 15 procent kans op sterfte hebt op intensieve, en andere waar dat 50 procent is. Zolang daar grote winsten te boeken zijn, is de impact van zelfs spectaculaire medicijnen relatief. Als is het absoluut super als die basis wel goed zit en er specifieke coronamedicatie komt.”

Neyts: “Je moet wel realistisch blijven. Kijk naar hepatitis C en hiv. Daar is heel krachtige medicatie voor, maar het heeft jaren geduurd om die te ontwikkelen. Nu ontwerpen we onze wapens tijdens de oorlog. En na niet eens twee jaar hebben we die twee orale medicijnen en ook de therapie met monoklonale antilichamen (kunstmatige eiwitten die zich hechten aan virusdeeltjes, zodat het lichaam ze herkent en opruimt, BDB). Die werken ook goed wanneer je er tijdig mee begint.”

Van Braeckel: “Absoluut, maar de therapie met antilichamen is praktisch een hele uitdaging omdat je dat in een vroeg stadium in het ziekenhuis intraveneus moet toedienen. Bovendien is er maar een beperkte strategische stock.”

Neyts: “Dat klopt. Er wordt wel ook gewerkt aan antilichamen die intramusculair kunnen worden ingespoten. Trouwens, ook voor de nieuwe orale middelen moet je tijdig kunnen starten. Dat zal via de huisartsen moeten gaan en is logistiek wel veel gemakkelijker.”

Meyfroidt: “In de ziekenhuizen zie ik maar een beperkte plaats voor die antilichamen, Johan. Je kunt het alleen geven aan mensen die al ernstig ziek genoeg zijn om in een ziekenhuis dure medicatie te krijgen, maar die nog niet in de fase van beademing zitten. Dat is maar een heel kleine groep. En wat de pillen betreft, die zijn wel heel interessant voor een grote groep maar erg duur.”

Neyts: “Ja, maar door de concurrentie zie ik de prijs op den duur zakken.”

Moet vaccinatie verplicht worden?

Meyfroidt: “In de zorg vind ik dat evident. Wat doe je daar anders als je niet in staat bent correct wetenschappelijke informatie te interpreteren? De hele bevolking verplichten vind ik geen goed idee omdat het vaccinscepsis kan aanwakkeren. Dan dreigt ons land zijn erg goede algemene vaccinatiegraad kwijt te spelen.”

Van Braeckel: “In de zorg vind ik het een non-discussie. Iedere verpleegkundige of arts in opleiding moet voor stages ook verplicht gevaccineerd zijn tegen hepatitis B. Bij de hele bevolking ligt dat veel moeilijker. Je eigen vrijheid houdt op waar die van een ander begint. Als je ervoor kiest geen vaccin te nemen en je brengt niemand anders in gevaar, dan kan ik daarmee leven. Maar je verwacht dan wel dat die persoon consequent rekening houdt met de veiligheid van anderen door onder andere afstand te houden en zich geregeld te laten testen.”

Hoe frustrerend is het om te zien hoe vooral niet-gevaccineerden voor grote druk op jullie ziekenhuizen zorgen?

Van Braeckel: “Dat kan frustreren, maar ik hoop dat geen enkele zorgverlener een onderscheid maakt. Dat kan en mag echt niet. Als we patiënten verantwoordelijk gaan stellen voor hun gezondheidskeuzes moeten we stoppen met de behandeling van heel veel aandoeningen.”

Meyfroidt: “Precies. Wij lappen ook zatlappen op die dronken achter het stuur zaten. In feite leven wij voor een groot deel bij de gratie van mensen die niet goed voor hun gezondheid zorgen. Niemand is perfect. Ik vind het asociaal om dronken te rijden of om je niet te laten vaccineren. Maar iedere patiënt die binnenkomt, behandelen wij met evenveel vriendelijkheid, toewijding en liefde. Daar zit nooit een oordeel in.”

Ondertussen zijn de ‘geesten gerijpt’ om een derde prik toe te dienen, terwijl dat eerst als een commerciële zet van de vaccinproducenten werd weggezet.

Neyts: “Nieuwe studies uit Zweden en Israël tonen dat die derde prik inderdaad een flinke boost kan geven, omdat de immuniteit sneller afkalft dan we hadden gehoopt. Derde prikken zullen bijvoorbeeld absoluut van belang zijn om ouderen en kwetsbaren te beschermen en om de circulatie van het virus in de algemene bevolking te beperken. Dat de immuniteit sneller afneemt dan gedacht, kun je op voorhand niet weten. Zeker ook omdat de coronavaccins ontwikkeld zijn tegen een virus dat niet meer bestaat. De Chinese variant is volledig vervangen door de deltavariant. Daarom wordt gewerkt aan coronavaccins 2.0.”

Meyfroidt: “Voor de zorg komt de derde prik nu wel te laat. Wij zijn al in januari voor het eerst gevaccineerd. Mijn Britse en Italiaanse collega’s kregen in september hun derde prik. Dat is een gemiste kans. Wij gaan de ziekenhuizen niet overbelasten, want wij zijn jong en gezond, maar het betekent wel nog meer personeelsuitval.”

Een tijd geleden circuleerden angstwekkende scans van door Covid-19 aangetaste longen. Wat weten we nu over de fysieke impact?

Van Braeckel: “Daarover heb ik goed nieuws. Wij zien dat enorm veel herstel mogelijk is. UZ Gent en UZ Leuven volgen samen een grote groep covidpatiënten op die opgenomen werden. Hoewel heel wat mensen nog lange tijd kunnen kampen met vermoeidheid, concentratiestoornissen en kortademigheid, is op scans duidelijk te zien hoe zelfs de meest desastreuze aantasting van longen grotendeels kan herstellen. Belangrijk is wel dat er kwalitatieve revalidatie is.”

Is er nog goed nieuws nu we alweer moeilijke wintermaanden ingaan?

Neyts: “Het is vanzelfsprekend lastig dat de doelpalen telkens verschuiven, zeker als er dan een maskers-af-maskers-weer-aan-beleid is. Maar we mogen ons heel gelukkig prijzen dat het überhaupt gelukt is om snel goede vaccins te ontwikkelen. We hadden er vandaag enorm veel slechter voor kunnen staan. Vooralsnog zien wij ook niet veel tekenen dat er nog een heel Grieks alfabet aan varianten komt. Maar we moeten natuurlijk waakzaam blijven.”

Steekt het jullie dat de grote empathie voor de zorg is weggeëbd?

Van Braeckel: “Geen van ons heeft voor dit vak gekozen om applaus te krijgen. Dat is het minste van onze zorgen. Wat mij wel zorgen baart, is het welzijn van de maatschappij. Hoe we naar de pandemie kijken, is echt te zwart-wit: van feest naar drama, en dat is mentaal uitputtend. Zo zijn er nu weer veel mensen bang dat we weer naar lockdowns gaan. We zouden moeten aanvaarden dat we nog lange tijd met dit virus moeten leven, maar dat we nu een erg goed arsenaal aan wapens hebben om dat te doen zonder dat we onze levens moeten stilleggen.”

Meyfroidt: “Er zijn echt veel verschillende fases tussen goed en dramatisch. Dat geldt ook in de ziekenhuizen. Het zou goed zijn mocht de brede bevolking dat zien. We hoeven niet de hele tijd in een soort houdgreep met de situatie en het virus te zitten. En het zou ook goed zijn mocht iedereen flink besmet raken met de koelbloedigheid die wij in de zorg altijd aan de dag moeten leggen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234