Zaterdag 25/06/2022

InterviewSelien De Schryder

Econome: ‘Ik zou zelf nooit in cryptomunten investeren’

Selien De Schryder: 'Inflatie komt een beetje neer op een transfer van vermogen van spaarders naar mensen met schulden. Ja, een soort vermogensbelasting.’
 Beeld Damon De Backer
Selien De Schryder: 'Inflatie komt een beetje neer op een transfer van vermogen van spaarders naar mensen met schulden. Ja, een soort vermogensbelasting.’Beeld Damon De Backer

Prijzen stijgen, energie wordt onbetaalbaar. Wie weinig verdient, heeft problemen. Wie spaart, ziet dat geld verdampen. Econoom Selien De Schryder (35) legt uit wat er aan de hand is. ‘De loonindex is een herverdeling in de verkeerde richting.’

Joël De Ceulaer

“Natuurlijk worden veel mensen met spaargeld zenuwachtig”, zegt Selien De Schryder, monetair econoom aan de UGent. “Van elke 100 euro die je nu spaart, verlies je zowat 7 procent aan koopkracht. Het alternatief is beleggen, maar mensen zien dat de beurzen zeer volatiel zijn, en België kent niet echt een cultuur van beleggen op de lange termijn. Voor mensen met schulden is de huidige inflatie dan weer goed nieuws: als ze een vast bedrag moeten afbetalen, daalt dat gaandeweg ook in waarde – wat goed is voor hen. Daar komt inflatie een beetje op neer: een transfer van vermogen van spaarders naar mensen met schulden. Ja, een soort vermogensbelasting, zou je kunnen zeggen.”

Professor De Schryder is gespecialiseerd in monetaire economie. Zij kent het spel dat centrale banken spelen, wat rentevoeten en inflatie met elkaar te maken hebben, en hoe Christine Lagarde, topvrouw van de Europese Centrale Bank, op dit moment redeneert. Op dit moment, dat wil zeggen: terwijl de inflatie op zorgelijke wijze de hoogte inschiet.

Hoe staan we ervoor?

“Dat is moeilijk in te schatten. De Europese Centrale Bank (ECB) lijkt ook met die vraag te worstelen. De gemiddelde inflatie in de eurozone bedraagt vandaag 5 procent, meer dan het dubbele van de gemiddelde inflatie van 2 procent. België scoort nog hoger, met ongeveer 7 procent. Dat is op langere termijn natuurlijk problematisch. Als de ECB dat niet kan counteren, dreigt ze aan geloofwaardigheid te verliezen. Het is haar taak om de inflatie rond de 2 procent te houden.”

Waarom is 2 procent zo ideaal?

“Dat is geen magisch getal, maar er bestaat een consensus dat het een goed niveau is. Het is niet te laag en niet te hoog, zodat het geen belangrijk effect heeft op investeringen die men wil doen. Bij een inflatie van 2 procent zal niemand geneigd zijn om aankopen uit te stellen, in de hoop dat prijzen gaan zakken, of juist te versnellen, uit vrees dat de prijzen gaan stijgen. Al bestaat er onder economen nu wat discussie of we niet naar 4 procent gemiddelde inflatie zouden kunnen. Het nadeel is dat zoiets de geloofwaardigheid van ons monetair beleid natuurlijk zou ondermijnen, als 2 ineens 4 mag worden.”

Waar komt de hoge inflatie vandaan?

“Die wordt nu vooral gedreven door de globale markten. Tijdens de pandemie was er in een eerste fase geen aanbod: sommige goederen werden niet meer geproduceerd, en de aanvoerketens vanuit Azië kwamen tot stilstand. Maar er was ook minder vraag, dus het probleem was toen minder voelbaar. Nu de vraag opnieuw aangetrokken is, omdat men weer volop begint te consumeren en investeren, blijft het aanbod nog steeds achter.”

“Die clash leidt tot hogere prijzen van allerlei goederen en materialen. Daarbovenop komen dan nog de energieprijzen, die stijgen doordat het winter is en de economie aantrekt. Tegelijk zijn de voorraden laag door de weersomstandigheden van vorig jaar: met niet alleen strenge winters, maar ook zeer warme zomers – en dan heb je veel energie nodig voor airconditioning.”

Kun je simpel gezegd stellen dat inflatie betekent: alles wordt duurder, omdat de vraag groter is dan het aanbod?

“Op dit moment is dat wat er gebeurt. Maar soms kan inflatie te maken hebben met een gebrek aan concurrentie tussen bedrijven, waardoor de prijzen kunstmatig hoog blijven. Bedrijven maken dan gewoon meer winst. Vandaag zien we vooral dat de vraag het aanbod overtreft – qua energie, qua voedsel, qua auto’s, enzovoort.”

Wat zou de Europese Centrale Bank nu kunnen doen?

“Wel, omdat de overtuiging leeft dat we de oorzaak van deze inflatie niet kunnen sturen, wil de ECB op dit moment nog het liefste door de zure appel heen bijten. Als de ECB, met Christine Lagarde aan het hoofd, de rente verhoogt, heeft dat toch pas een effect op de wat langere termijn. Daarom heeft ze besloten om nog even te wachten. Al heeft ze bij de laatste persconferentie niet herhaald dat een renteverhoging dit jaar uitgesloten is.”

‘Bij lage werkloosheid kunnen werkzoekenden hoge looneisen stellen, en dat vertaalt zich in de prijzen die bedrijven aanrekenen.’
 Beeld Damon De Backer
‘Bij lage werkloosheid kunnen werkzoekenden hoge looneisen stellen, en dat vertaalt zich in de prijzen die bedrijven aanrekenen.’Beeld Damon De Backer

Waarom daalt de inflatie als de ECB de rente verhoogt?

“Zekerheid heeft men nooit, maar wat men probeert te doen met zo’n renteverhoging, is de vraag ontmoedigen. Als de ECB de rente verhoogt, zullen andere banken hetzelfde doen en wordt het duurder om te lenen en te investeren. Banken maken hun kredieten duurder of koppelen er meer voorwaarden aan. Dat remt de economie af. En zo zullen de prijzen minder stijgen.”

Is het slim dat Lagarde nog even wacht?

“Daarover wordt nu volop gediscussieerd. Ik denk zelf dat er goede redenen zijn om nog even te wachten. Lagarde wil eerst data en cijfers afwachten. In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hebben de centrale banken de rente al wél verhoogd. Maar daar hebben ze een goede reden voor: de lonen in de VS en het VK zijn al sterk aan het stijgen. En dan is het wel slim om in te grijpen.”

Omdat hogere lonen de prijzen nog meer de hoogte injagen?

“Inderdaad. Er kan zo een vicieuze cirkel ontstaan. Als de prijzen stijgen, en vervolgens de lonen, dan worden die hogere lonen door de bedrijven weer doorgerekend in hun prijzen aan de consument, en loopt de inflatie nog meer op. Dat proces moet op een of andere manier worden gestopt, of het kan uit de hand lopen. In Europa stijgen de lonen nog niet, en dus wil Lagarde nog even afwachten. Ze gaat ervan uit dat deze hoge inflatie tijdelijk kan zijn en over een aantal maanden weer zal beginnen te dalen.”

Is inflatie niet goed voor overheden? Hun schulden smelten dan weg. In die zin zou inflatie een pervers mechanisme kunnen zijn dat politiek bijna wenselijk is, maar dat spaarders en consumenten hard treft.

“Dat is een van de voordelen die vaak wordt gesuggereerd. Een stijging van de rente zou overheden in gevaar brengen, omdat hun interestlast sterk zou verhogen. Dat zal zeker worden meegenomen in de analyse die Lagarde maakt, maar de ECB is onafhankelijk. De doelstelling van de bank is prijsinflatie onder controle houden.

“Ja, het is ook een politiek verhaal, maar de inschatting die Lagarde maakt is legitiem. Het enige waar de ECB mee zal stoppen, is het kopen van schuldpapier. Dat heeft ze tijdens de pandemie massaal gedaan, en dat houdt op. Voor onder andere Griekenland kan dat tot grote problemen leiden.”

En Griekenland dat bijna failliet gaat, omdat de ECB geen Griekse obligaties meer koopt, dat is in niemands belang, toch?

“Nee, een nieuwe schuldencrisis kunnen we nu wel missen als kiespijn. Er zal dus zeker veel politieke druk zijn om de rente niet te hard te laten stijgen. En er is nog tijd om een paar belangrijke evoluties af te wachten: de economie trekt aan, maar het toerisme en de evenementensector draaien nog niet op volle toeren. De bottomline blijft: zolang de lonen niet stijgen in de eurozone, zal de ECB terughoudend zijn met renteverhoging.”

België is een van de weinige landen waar veel lonen gekoppeld zijn aan de index, en dus aan de inflatie. Is zo’n loonsindexering nu een loonsverhoging of niet?

“Beide argumenten gaan op. Je loon gaat de facto omhoog, dus dat is een verhoging. Maar je koopkracht blijft hetzelfde, dus die stijgt niet. Het hangt er wel vanaf wat je wil kopen, natuurlijk. De impact van inflatie is veel groter op mensen met een klein budget, en nu zeker, omdat vooral voedsel en energie duurder worden. Een nadeel van de loonindexering is dat het risico bestaat dat België zo minder concurrentieel wordt tegenover landen die zo’n indexering niet kennen, en waar de lonen nog niet aangepast worden.”

Is het niet onrechtvaardig dat de indexering in procenten gebeurt? Dat is toch een puur mattheuseffect? Wie veel heeft, krijgt nog meer. Wie weinig heeft, krijgt in verhouding veel minder.

“Dat klopt. Ik weet niet waar de motivatie om indexering procentueel te laten verlopen oorspronkelijk vandaan kwam, maar de loonindex is een herverdeling in de verkeerde richting: van wie weinig heeft naar wie al veel heeft. Dat is een terechte kritiek. Wie er minder nood aan heeft, krijgt juist meer. Ik vermoed dat men het signaal wil geven dat de middenklasse goed wordt ondersteund, maar het is niet evenredig.”

De middenklasse is dé politieke doelgroep.

“Ik vermoed dat daar een van de redenen ligt, inderdaad. Maar ik kan mij daar niet al te sterk over uitspreken, omdat ik dat niet weet. Maar het is wel een mattheuseffect.”

BIO

* geboren op 10 november 1986 in Dendermonde * in 2014 gedoctoreerd bij professor Gert Peersman (UGent) * sinds 2017 professor empirische macro-economie (UGent)

De middenklasse die spaart, wordt nerveus, daar hadden we het al over. Wat te doen met ons geld, voor zover we dat hebben?

“Uw spaargeld laten verdampen is niet de beste methode om je geld momenteel te beheren. Dat is een van de factoren die de huizenmarkt zo de hoogte in jaagt. Een deel van de brave Vlaamse huisvaders en huismoeders investeert liever in vastgoed. Daar voelt de modale Vlaming zich zekerder bij dan bij de beurs.”

Als de ECB de rente verhoogt, stijgt dan ook meteen de rente op spaargeld?

“Nee, niet meteen. Die rente zal dan gaandeweg ook wel stijgen, maar daar hangt alles af van de concurrentie tussen banken. Als één bank begint met de rente op spaarboekjes te verhogen, zullen de andere snel moeten volgen. Spaargeld is voor banken belangrijk, omdat het hen in staat stelt om zelf leningen uit te geven. Daarop is hun businessmodel gebaseerd.

“Maar het eerste wat waarschijnlijk zal stijgen als de ECB de rente verhoogt, is de rente op leningen, zoals woonkredieten. Je ziet dat nu al. Daarna pas volgt ook de rente op het spaarboekje. Omdat banken eerst hun inkomsten willen verhogen, en dan pas hun uitgaven.”

Econoom Paul De Grauwe zei op 20 augustus 2014 in Knack dat banken onderling afspreken om elkaar niet te veel te beconcurreren. En dat dat verboden is.

“Een sterke uitspraak. Nu, het is algemeen geweten dat Europese banken op dat vlak inderdaad niet bijzonder concurrentieel zijn. Maar het is nu eenmaal zo dat banken almaar groter worden, door fusies en overnames – dat proces is nog altijd aan de gang. Een bank moet groot genoeg zijn om te kunnen voldoen aan alle eisen en stresstesten waaraan ze onderworpen zijn. De kleinere spelers kunnen dat niet altijd meer opbrengen.”

En dat remt de concurrentie af?

“Dat speelt zeker mee. En er is nog iets anders wat banken onder druk zet: de opkomst van shadow banks, schaduwbanken, die zelf ook beginnen met lenen en ontlenen. Een voorbeeld daarvan zijn digitale platformen waarop je via een app geld kunt overschrijven van de ene naar de andere gebruiker. In Europa speelt dat nog minder, maar in Afrika, China en Latijns-Amerika zijn die platformen – techbedrijven dus, eigenlijk – in opmars. Dat vormt een bedreiging voor banken, omdat het hun bestaansreden ondermijnt. Daardoor moeten banken hun kosten voortdurend terugschroeven. En kunnen ze de rente op spaargeld niet verhogen. Dat hangt met elkaar samen.”

Die digitale platformen, gebruiken die zogenoemde cryptomunten?

“Vaak wel, maar er zijn verschillende soorten cryptomunten. In Afrika zijn er bijvoorbeeld almaar meer digitale munten die gekoppeld zijn aan de Amerikaanse dollar. Bij cryptomunten zoals de bitcoin heb je die koppeling niet, die hebben geen onderliggende waarde, waardoor ze sterk kunnen schommelen. Dat zie je op de beurs, waar bitcoin en andere cryptomunten in korte tijd enorme verliezen kunnen lijden. Als je daarin geïnvesteerd hebt met geld dat je niet kunt missen, kom je in de problemen. Dat zul je niet hebben met klassieke munten waarvan de overheid de waarde verzekert.”

Zou u zelf ooit in cryptomunten investeren?

“Nee, ik zou zelf nooit in cryptomunten investeren. Ik begrijp dat het voor veel mensen erg aanlokkelijk is, als je ziet hoe hard die munten soms groeien. Maar ze kunnen ook met 30 procent of meer zakken alsof het niks is. De kans is heel groot dat mensen er vooral geld aan verliezen.”

Tegenwoordig worden mensen, onder meer op sociale media, het hoofd op hol gebracht om daar hun geld in te stoppen. Er heerst bij sommigen het gevoel dat je zo in korte tijd schatrijk kunt worden.

“Je kunt er ook rijk mee worden, als je op het juiste moment aankoopt en op het juiste moment verkoopt. Maar dat is gokken. En het is geen aanvaard betaalmiddel, dus wat doe je ermee? Je kunt er niet mee naar de bank. Er wordt een juridische strijd gevoerd om dat mogelijk te maken, maar op dit moment kun je bitcoin en andere cryptomunten nog altijd niet gewoon gebruiken. Ook de centrale banken denken na over de introductie van digitale munten, zodat gewone banken hun rol kunnen blijven spelen in de digitale toekomst. Maar dan gaat het dus niet om cryptomunten zonder onderliggende waarde.”

Waar komt de fascinatie voor cryptomunten vandaan?

“Die is verbonden aan wantrouwen, eigenlijk. Zeker in landen waar klassieke instellingen, en dus ook banken, als frauduleus worden ervaren, zoeken mensen alternatieven buiten het systeem. Ook bij ons is het geloof in cryptomunten geassocieerd met een gebrek aan vertrouwen in het systeem.”

Vandaar dat er op sociale media zelfs verbanden lijken te zijn tussen bijvoorbeeld antivaxers en mensen die cryptomunten pushen. Het is antisysteemdenken.

“Inderdaad. En vandaag is de impact van die munten nog marginaal, maar als ze steeds belangrijker zouden worden, zouden de schommelingen van de koers de economie zwaar kunnen treffen – doordat veel mensen in korte tijd veel geld verliezen en hun lening niet meer kunnen terugbetalen of niet meer kunnen consumeren.”

‘Een energiepremie voor wie een huis of appartement bezit, komt niet vooral terecht bij de mensen die het het meeste nodig hebben.’ Beeld Damon De Backer
‘Een energiepremie voor wie een huis of appartement bezit, komt niet vooral terecht bij de mensen die het het meeste nodig hebben.’Beeld Damon De Backer

Wat is er gebeurd met de digitale munt die Mark Zuckerberg zou introduceren?

“Dat project – eerst heette het de Libra, daarna Diem – is stopgezet, omdat Zuckerberg geen toestemming kreeg van de Amerikaanse toezichthouders. Hij wilde zijn munt koppelen aan de dollar, en daarvoor hadden de toezichthouders te weinig vertrouwen in het project. Dat wijst erop dat het nog wel even zal duren voor die digitale munten helemaal doorbreken. Maar de onderliggende technologie heeft al wél enorme effecten.”

Is dat de zogenoemde blockchain?

“Ja, dat is een systeem dat decentraal werkt en allerlei transacties aan elkaar kan koppelen. Dat heeft veel toekomstperspectief. In België is het zelfs al toegepast bij de verkoop van flatgebouwen – via de blockchain kon je intekenen op een bepaald percentage van de verkoop. Hét grote, onderbelichte probleem is natuurlijk wel de enorme hoeveelheid energie die je ervoor nodig hebt. Een paar jaar geleden al had je voor de bitcoin evenveel energie nodig als heel Zweden. Met het oog op de ecologische doelstellingen is dat wel iets waarover we moeten nadenken.”

Even terug naar de inflatie. Hoe jammer is het dat landen niet meer individueel kunnen handelen, zoals premier Wilfried Martens dat in de jaren tachtig nog kon, toen hij de Belgische frank devalueerde?

“Dat instrument, het devalueren van de eigen munt, is verloren gegaan bij de invoering van de euro. Al was er toen ook al discussie over de effectiviteit ervan. Als één land zo’n devaluatie doorvoert, bestaat het risico dat andere landen volgen – en dat je zo in een neerwaartse spiraal terechtkomt. Wat we vandaag wel nog kunnen doen, is een andere vorm van devaluatie: loonmatiging, waardoor de kosten van onze productie dalen en we dus aantrekkelijker worden voor onze handels­partners. Zo word je als land opnieuw veel concurrentiëler. Maar het is wel iets dat mensen meteen zouden voelen.”

Dat lijkt toch onmogelijk? Alles wordt duurder én je gaat de lonen matigen: dan doe je de bevolking twee keer pijn, toch?

“Ja, maar een devaluatie zoals in de jaren tachtig is ook niet pijnloos. Er staat nog wel geld op je rekening, maar het is plotseling minder waard ten opzichte van andere munten. Waar wij volgens mij vooral op moeten inzetten, is een hogere productiviteit, zodat we met z’n allen meer produceren. Daarvoor hebben we ook investeringen nodig, wel, in beter onderwijs, bijvoorbeeld.”

Econoom Andreas Tirez, lid van denktank Liberales, stelde in een opiniestuk in De Morgen voor om onder andere de fiscaliteit op goederen en diensten te doen dalen, om de hoge inflatie wat te milderen.

“Als je dat doet, dalen de inkomsten van de overheid, en dat komt de aflossing van onze schulden dan weer niet ten goede. Ik vraag mij af of dat wel haalbaar is. Volgens mij is het nuttiger om na te denken over gerichte maatregelen, zodat je de mensen met de laagste inkomens, die de inflatie het hardste voelen, op een directe manier helpt.”

Hoe doen we dat?

“Het is niet eenvoudig. Maar een energiepremie voor iedereen die eigenaar is van een huis of appartement, voldoet zeker niet aan dat criterium. Dat geld komt niet vooral terecht bij de mensen die het het meeste nodig hebben, het maakt ook weinig verschil, omdat iedereen een kleine compensatie krijgt. En het is heel kostelijk voor de overheid.”

Plus: de huurders worden over het hoofd gezien.

“Juist. En bij huurders ligt het percentage mensen met een laag inkomen hoger dan bij eigenaars. Nu goed, dat is een ethisch-politieke discussie over hoe je het geld moet verdelen, dat is niet mijn expertise. Maar het wijst er volgens mij wel op dat lokale besturen een grotere rol kunnen spelen: zij weten het beste waar de grote noden zitten. Gerichte maatregelen op lokaal niveau lijken mij beter dan fiscale maatregelen, zoals Andreas Tirez die suggereert.”

Laat de herverdeling in onze welvaartsstaat op een aantal punten niet te wensen over? Neem nu de kinderbijslag, die tegenwoordig ‘groeipakket’ heet: iedereen krijgt evenveel, ook mensen met stevige inkomens, die het niet nodig hebben.

“Ik begrijp de verontwaardiging daarover, ook dat is een ethische discussie. Ik ben ook hierin geen expert, maar het is hetzelfde probleem als die energiepremie: iedereen heeft recht op hetzelfde, maar niet iedereen heeft nood aan hetzelfde. Als je nadenkt over dat groeipakket, zou je je kunnen afvragen of je een deel van dat budget niet beter besteedt aan gratis warme maaltijden in scholen, bijvoorbeeld. Dan hebben ook alle kinderen er voordeel bij, maar kun je er ook een gezondheidsaspect aan verbinden.”

De werkloosheid is momenteel laag. Bestaat er een soort automatisch verband tussen inflatie en werkloosheid?

“Ja, omdat je bij economische groei weinig werkloosheid hebt. Als de werkloosheid stijgt, wijst dat op een zwakkere economie en zal de inflatie dalen. Het mechanisme kun je zo bekijken: als de werkloosheid laag is, kunnen werkzoekenden hoge looneisen stellen, en dat vertaalt zich in de prijzen die bedrijven aanrekenen – en dan krijg je inflatie. Als de werkloosheid hoog is, kunnen werkzoekenden geen hoge looneisen stellen, en zullen de prijzen gedempt worden. Al blijkt uit onderzoek van de laatste jaren dat de mate waarin werkloosheid en inflatie aan elkaar gelinkt zijn gedaald is.”

En hoe zou dat komen?

“Dat wordt nog volop onderzocht. Een van de verklaringen zou kunnen zijn dat we door de globalisering minder afhankelijk zijn van de prijsontwikkelingen in eigen land. Veel inflatie wordt als het ware geïmporteerd. Een andere verklaring is dat centrale banken stevig inzetten op het behalen van hun inflatiedoelstelling, en dat leidt tot vertrouwen en een stabiliserende impact op de loonsonderhandelingen.”

In de VS spreekt men van The Great Resignation. Mensen nemen massaal ontslag omdat ze ontevreden zijn, en ze toch meteen een nieuwe baan vinden.

“Dat is inderdaad volop aan de gang in de VS. Een boomende arbeidsmarkt heeft heel wat voordelen voor het individu. Vandaag wordt het ook als veel positiever gezien als mensen een paar keer van baan veranderen in de loop van hun leven. Vroeger was je dan een jobhopper, en dat had een negatieve connotatie. De flexibiliteit neemt toe.”

Wat vond u, tot slot, van PS-voorzitter Paul Magnette die eerst e-commerce het land uit wilde, en daarna inbond en betere arbeidsvoorwaarden vraagt?

“Ik denk dat ik begrijp wat Magnette nu bedoelt: er zijn limieten aan de flexibiliteit die je van mensen mag verwachten. Bij veel e-commerce en logistieke bedrijven zien we erg slechte werkomstandigheden, denk aan PostNL of Amazon – toen Jeff Bezos zei dat hij dankzij zijn personeel met een raket de ruimte in kon, viel dat niet in goede aarde.

“Tegelijk mogen we als land de digitale trein niet missen. Laten we vooral niet vergeten onze lokale winkeliers te ondersteunen om mee de digitale omslag te maken. Mensen vragen om niet langer online spullen te kopen, lijkt mij niet realistisch. Daarvoor is het al veel te stevig ingeburgerd, meer dan ooit na de pandemie van de voorbije twee jaar.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234