Donderdag 27/01/2022

Opinie

Economische motieven zijn niet doorslaggevend om te bepalen wat waardevol is in het onderwijs

null Beeld kos
Beeld kos

Er zijn steeds minder studenten Klassieke Talen aan onze universiteiten. "Economische motieven mogen niet doorslaggevend zijn om vakken te laten sneuvelen", zeggen Christian Laes (VUB-UA) en Erik De Bom (KU Leuven). Ze zijn respectievelijk voorzitter en bestuurslid van Classica Vlaanderen, de overkoepelende vereniging van organisaties en instellingen in Vlaanderen die zich bezighouden met (onderwijs van) Latijn en Grieks en de Grieks-Romeinse cultuur.

OPINIE

Het heeft bijna iets parochiaals. In het kleine Vlaamse onderwijslandschap pleit een groepje verontruste wetenschappers van de Vrije Universiteit Brussel voor het behoud van een vakkenpakket Latijn en antieke cultuur. Alsof je deze cursussen niet aan andere universiteiten kunt volgen. En alsof deze mensen blind zijn voor 'noodzakelijke besparingen' die aan het hoger onderwijs worden opgelegd. Maar in en week tijd groeide de onlinepetitie uit tot een onverhoopt succes, met reacties uit binnen- en buitenland. En dat niet alleen van professoren en onderzoekers uit de meest diverse richtingen. Er waren ook veel sympathiebetuigingen van wie ooit klassieke humaniora volgde. De massale reactie is beslist een teken aan de wand. Er staat meer op het spel dan het nostalgische behoud van de klassieke erfenis aan een middelgrote universiteit.

Kale reis
Als er gesnoeid wordt in het vakkenpakket dan is Latijn (en bij uitbreiding Grieks) steevast een van de geviseerde doelwitten. Het is een trend die een voorlopig triest einde kende in de hertekening van de onderwijsstructuur voor het middelbaar onderwijs. Latijn wordt niet afgeschaft, maar meer dan een soort gedoogvak is het niet. Op zijn best gepresenteerd en geïnterpreteerd is het een toemaatje voor de happy few die er een extra uitdaging kunnen in vinden. En dat terwijl wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat ook zwakkere leerlingen hun voordeel doen met de studie van oude talen.

Aandacht voor een trage lectuur helpt leerlingen taalvaardiger te worden. Toch weerhoudt deze meerwaarde velen er niet van te opperen om klassieke talen gewoon op te doeken of te vervangen: door 'nuttige' hedendaagse talen, zoals Arabisch of Chinees, of door 'efficiënte en bruikbare' vakken, waarbij techniek en wetenschappen naar voren worden geschoven.

Allerminst dood
En nu gaat men nog een stap verder. Ook aan de universiteit wordt het vakkenpakket Latijn systematisch afgebouwd. Tot in de jaren negentig van de vorige eeuw bestond een kandidatuuropleiding klassieke talen in Antwerpen en Kortrijk. Die is inmiddels verdwenen. Alleen de universiteiten van Gent en Leuven blijven nog over. Want onlangs raakte bekend dat ook de VUB geen Latijn meer zal aanbieden. Toegegeven, het aantal studenten in die richting was niet groot. Een rationalisatie is in die context misschien begrijpelijk. Wat evenwel diep verontrust, is de beslissing van de VUB om alle vakken die verband houden met Latijn (en oud-Grieks) op termijn te schrappen, niet alleen de opleiding als zodanig. Ook initiatiecursussen of verdiepende cursussen voor taal- en letterkundestudenten worden niet meer aangeboden. En wie op zoek is naar vakken over antieke cultuur zal van een kale reis thuiskomen.

Door deze kwalijke evolutie zal men zelfs op universitair niveau nog amper toegang hebben tot het eigen verleden. Latijn en Grieks worden een soort Sanskriet dat slechts op enkele plaatsen door een handjevol wetenschappers wordt bestudeerd. De klassieke erfenis wordt een gesloten boek, terwijl het een taak is van elke generatie om zichzelf weer te begrijpen door de wortels van haar cultuur te herinterpreteren.

Bovendien is Latijn niet exclusief verbonden met de oudheid. Tot ver in de zeventiende eeuw was Latijn het communicatiemedium bij uitstek. Maar ook nadien was het Latijn allerminst dood. Daarom is het helemaal niet vreemd dat een latinist zich ten dienste kan stellen van een veel ruimer publiek dan alleen de geïnteresseerden in de oudheid. Bovendien zal hij een waardevolle bijdrage leveren aan de vorming van een heel verscheiden studentenpubliek: van taal- en letterkunde tot (kunst)geschiedenis, filosofie, en humane wetenschappen in de brede betekenis van het woord.

Cliché van de postjes
Wat is de volgende stap? Antieke filosofie schrappen? Antiek recht opgeven? Oude literatuur naar de prullenmand verwijzen? Maar dan geeft men tegelijk zoveel meer op: zonder die kennis zullen veel begrippen en ideeën uit onze huidige leefwereld onbegrijpbaar worden. Net door na te denken over de alteriteit van concepten en gewoontes die we uit het verleden hebben overgeërfd, komt men tot een plaatsbepaling in de eigen wereld.

Argumenten over 'wortels van onze beschaving' worden dan plots heel concreet en tastbaar. De problematiek van het secundair onderwijs en de universiteiten is eigenlijk niet zo verschillend. Economische motieven kunnen en mogen geenszins het doorslaggevend element zijn om na te denken over wat waardevol is om aan te bieden. Want laat ons duidelijk zijn: de vraag naar de plaats van Latijn (en Grieks) in ons onderwijs is steevast iets heel anders dan een cliché om eigen postjes te garanderen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234