Woensdag 18/05/2022

'Een 'Banana Split' voor theater is niet de bedoeling'

ANTWERPEN l Legaal voyeurisme, zo zou je Gerucht kunnen zien. De voorstelling speelt in een houten theaterbox met één groot venster op de stedelijke passage. 'Maar het wordt theater omdat je er zo naar kijkt, vanuit jouw verlangen', aldus maakster Lotte Van den Berg.

DOOR WOUTER HILLAERT

Vorige week stond dit letterlijke kader op de werkelijkheid nog op het Boulevardfestival in Den Bosch, vanaf vandaag richt het zich op de Zomer van Antwerpen op het nieuwe winkelcentrum van Hoboken.

'Wat moet dat?' Je ziet ze het denken, de zondagse voorbijgangers die over het stationsplein van Den Bosch komen gekuierd en een steelse blik werpen op het houten gevaarte dat er niet hoort. Aan de voorkant van de box reflecteert de zon in een reuzengrote halfgeblindeerde spiegel. Twee meisjes stappen er dankbaar op af om hun kapsel bij te schikken, een ouder koppel wil er in de weinige schaduw pal voor gaan zitten. Dan werpen ze één blik door het glas, handpalm boven de wenkbrauwen, indianen in de stadsjungle. Tot hun ontzetting staren ze recht in de grijnzende blik van een zestigkoppig publiek. Ze waren al die tijd theater.

Binnen in de box, netjes verdeeld over een viertal banken, lachen de toeschouwers. Ze hebben voor dit venster op de onbedoelde werkelijkheid tickets betaald en krijgen waar voor hun geld. Een man parkeert zijn fiets midden in beeld om uitdrukkingloos een Mars op te eten. Twee Indiase meisjes passeren een kortgerokte vrouw, stokken even verder en blijven haar nastaren. Je hoort niet wat ze zeggen, maar hun heftige gestes zien er verwijtend uit. Een van beiden staat intussen ongegeneerd aan haar eigen billen te schurken. Voor wie door een kader naar het leven kijkt, krijgt het ineens betekenis.

Precies om die creërende kijk gaat het Lotte Van den Berg. Eerder maakte de Nederlandse, sinds de komst van Guy Cassiers onderdak bij het Toneelhuis, zelf de werkelijkheid in de poëtische ochtendvoorstelling Het blauwe uur of het veel grimmiger Braakland op een onbestemd industrieveld. Nu zijn haar vier acteurs veeleer bemiddelaars van het echte leven. Ze vertrekken telkens opnieuw uit de kijkdoos om zich te mengen onder de mensen, en verschillen er enkel maar van door hun microfoontje. Abke Haring verhoudt zich tot de stenen, Peter Seynaeve voert banale gesprekken over zijn gsm. Je wordt naar de details gezogen.

"Als een van de acteurs met een plastic zakje naar buiten stapt, merk ik ineens overal plastic zakjes", zegt Van den Berg achteraf. "Daar is het me ook om te doen: om de manieren waarop je kijkt, en vooral om een bewustwording van die inkleurende blik." Zo valt in Gerucht plots het lawaai van buiten weg, of zwelt het juist aan. Een rocksong of een klassiek stukje muziek veranderen hetzelfde stadsbeeld ineens in een emotie. "Je ziet wat je wilt zien vanuit jouw verlangen en jouw wereldbeeld. We leven zo opvallend in een tijd waarin alles projectie is, zeker door de media, dat dit zeker een onderzoek waard is. In de zwarte doos van een theaterzaal zou dat veel lastiger zichtbaar te maken zijn."

Met het beeld van dit theater loopt Van den Berg al rond van in 2002, toen ze voor het Oerolfestival Het Mensenmuseum maakte in een klein hutje van acht bij twaalf. "Er zat een raam in dat ik wel eens groter wou zien. Ook het idee van een geluiddichte ruimte is daar ontstaan". Bij Het Toneelhuis vond ze uiteindelijk de tijd, de middelen en de acteurs voor haar idee. "Eerst hebben we gerepeteerd in de Bourla, maar heel snel voelden we de nood om naar buiten te gaan. Het werd nomadisch repeteren tussen het glazen hokje van de ondergrondse parkeergarage op de Groenplaats en deze ruimte, neergeplant bij de Scheldapen."

Makkelijk ging het niet, geeft Van den Berg toe. "Eerst onderzochten we confronterende interventies tussen de mensen, maar dan krijg je meteen een Candid Camera of Banana Split voor theater, en dat kon niet de bedoeling zijn. Ik wilde met de acteurs een minimale basis ontwikkelen waarop we altijd kunnen terugvallen, zodat het niet jammer wordt 'dat de zwerver er vandaag niet is'. Maar probeer maar eens gewoon te 'zijn' en niet te spelen op straat. Op een podium is dat een uitdaging, maar buiten krijg je als acteur al snel het gevoel helemaal niets te doen. We hebben samen lang gewerkt aan een montage, en voor de rest is het zoveel mogelijk de controle loslaten. Dat is goed voor mij."

Van den Berg was altijd al gefascineerd door locaties, maar nooit eerder liet ze zoveel ongestuurde werkelijkheid toe. Daar staat ze niet alleen in. SKaGeN speelde op de vorige Zomer een romance in de hal van Antwerpen Centraal, en Wünderbaum maakte Magna Plaza in het Shoppingcentrum Zuid in Gent. Hoe die opvallende drift naar de werkelijkheid bij theatermakers en vele andere kunstenaars vandaag te verklaren valt, weet ook Van den Berg niet echt. "Ik denk dat het veel te maken heeft met een zoeken van jonge mensen naar nieuwe vormen en materialen tegenover de vorige generatie, vanuit film en beeldende kunst. Dat zijn media die zich heel anders tot de werkelijkheid verhouden, en voor die breuk lijkt nu de tijd gekomen."

Tot 2 september aan de Abdijstraat, Hoboken. Info: www.zva.be. De voorstelling is uitverkocht.

Lotte Van den Berg:

In de box word je je bewust van hoe je alles zelf inkleurt. Daar is het mij om te doen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234