Zondag 14/08/2022

Een brokstuk, een glanzende parel

Leen Huet. 'Oud papier': uit liefde voor het boek

Stefan Brijs

Het is goed, de doden met zo groot mogelijke liefde en, kan het tevens zijn, zo groot mogelijke schoonheid, te gedenken." Dit al vaker gebruikte citaat uit De laatste deur van Jeroen Brouwers had ook uitstekend als motto kunnen dienen voor de pas verschenen bundel Oud papier van Leen Huet, waarin haar essays over antiquarische boeken verzameld zijn die ze eerder voor De Morgen en Dietsche Warande & Belfort heeft geschreven en die in die vorm waarschijnlijk al geruime tijd tot papierpulp zijn vermalen.

De essays van Leen Huet komen meer uit het hart en de buik dan uit het hoofd. Dat is iets waar ik me in kan verplaatsen - de drijfveer tot het schrijven van mijn eigen boek Kruistochten, een bundel essays over mijn queestes naar de laatste rustplaats van vergeten Vlaamse schrijvers, was veelal woede, wanneer ik voor de zoveelste keer tot de vaststelling kwam dat een graf verwaarloosd of zelfs geruimd was. Huet daarentegen schrijft voornamelijk uit liefde voor de boeken waar zij tijdens haar tochten langs boekhandels toevallig op stuit. Niet alleen onze drijfveer is echter verschillend, ook onze werkwijze. Ik probeer al schrijvende met de brokstukken die ik her en der vind opnieuw een al dan niet bouwvallig monument op te richten voor de betreurde vergeten auteur, zij neemt één brokstuk vast, blaast het stof eraf, houdt de mooiste zijde in het licht en presenteert het de lezer als ware het een glanzende parel, die zij graag te koop aanbiedt. "Voor honderd frank is het van u," prijst ze Orlando van Virginia Woolf aan. "Wijd gerust drie maanden van uw leven aan hem. U zult zich niet beklagen." Met 'hem' wordt dan Giacomo Casanova bedoeld, wiens memoires Huet met zoveel hartstocht bespreekt dat het lijkt of ze het jammer vindt nooit een van zijn minnaressen te zijn geweest.

Al in het eerste hoofdstuk van Oud papier, waarin ze de jacht op boeken vergelijkt met de jacht op wild, reikt de schrijfster haar Venetiaanse collega de hand: "De jacht is een van die plezierige bezigheden waarbij vinden veel belangrijker is dan zoeken. Casanova zocht ook nooit." Toch voelt Huet zich geregeld meer hond dan jager. "Een tweedehandsboekhandel is voor mij wat een mals korenveld voor hen is: ik dartel heen en weer, snuffel hier, snuffel daar, kom iets op het spoor - ik sta stil om mijn ontdekking goed tot me te laten doordringen, graaf een boek op van achter de andere - ik spits mijn mentale oren, kwispel met mijn mentale staart, en kijk! daar is ze, de goede uitgave van A, het nog onbeschadigde exemplaar van B."

Als een goed afgerichte retriever brengt ze het pas geschoten wild dan naar de jager, in dit geval de lezer. Ze beschrijft het ("Walden in een cassette, met een grijze linnen rug, in een klassiek lettertype, bovendien rustgevend verlucht met houtsneden"), neemt het met zeldzame gretigheid tot zich ("Ik begon te lezen en las door tot mijn ogen dan maar uit eigen beweging dichtvielen; en van de volgende dag herinner ik me niet het werk, alleen de pauzes") en brengt kritisch verslag uit van haar ondervinding, daarbij gebruik makend van knappe metaforen en treffende beschrijvingen. Over het op een rommelmarkt gevonden boekje The Unlit Lamp schrijft ze: "Hoewel Radclyffe Hall een wat dilettantische schrijfster is, zijn alle details in dit boek zo goed gekozen dat de laatste bladzijden bijna ruikbaar mufheid en menopauze uitademen." De sfeer in Orlando geeft ze in de volgende woorden vorm: "Het regende voortdurend in de negentiende eeuw; grote bossen klimop overwoekerden de huizen, snorren en bakkebaarden de mannengezichten, heel de natuur getuigde van een afstotelijke vruchtbaarheid, gezinnen bestonden uit vijftien kinderen of meer, schrijvers schreven planken vol hoogstaande traktaten en Orlando moet een crinoline dragen, net als koningin Victoria."

Voorts verdiept Huet zich grondig in het leven van de auteur en duikt daarvoor in God weet welke archieven, want waar vind je zoal informatie over Joris Eeckhout, kapitein De Jong van Rodenburgh, Agnes Block of Ouida, welke laatste de schrijfster was van het in Japan razend populaire A Dog of Flanders, een droevig verhaal over een arm jongetje uit Hoboken dat ervan droomt kunstenaar te worden en daarom geregeld in de Antwerpse kathedraal de schilderijen van Rubens gaat bewonderen; uiteindelijk zal de sukkelaar van ontbering sterven aan de zijde van zijn trouwe hond - momenteel wordt er trouwens aan een verfilming van het verhaal gewerkt.

De schrijversportretten die Leen Huet schetst getuigen van haar vakkennis, haar gedrevenheid, haar genegenheid en vooral haar collegialiteit, die vaak uitmondt in zusterschap wanneer ze het leven van een vrouwelijke auteur beschrijft. Ze heeft het over de "beminnelijke grootmoeder" Selma Lagerlöf, van wie Huet Nils Holgersson's wonderbare reis, geïllustreerd door Anton Pieck, voor 350 frank in De Slegte op de kop heeft kunnen tikken, over "het wonderkind" Marie Bashkirtseff, die in 1884 op vijfentwintigjarige leeftijd aan tuberculose stierf en met haar Journaux "een wonderlijk monument van eerlijkheid" naliet, over de actrice Sarah Bernhardt, die met haar gouden stem zoveel tranen aan het publiek ontlokte dat er makkelijk een meer mee te vullen was en zelfs bleef optreden nadat haar been was geamputeerd, en over Virginie Loveling, een "dame van stand" die Huets grootste bewondering geniet.

In De Morgen eindigde elke aflevering van Oud papier met de titel van het besproken boek, vaak gevolgd door 'niet in voorraad'. Het liet mij soms met een gevoel van onbehagen achter, want dan slaagt al eens iemand erin je warm te krijgen voor een bepaald boek, blijkt dat het niet te koop is. In haar verantwoording bij de verzamelbundel Oud papier verduidelijkt Leen Huet dan ook op verontschuldigende toon haar bedoeling: "Eigenlijk gaat het om aantekeningen van een gretige, naïeve lezer, die hoopt dat de gretigheid nu en dan besmettelijk zal blijken." Ik twijfel er niet aan.

Leen Huet, Oud papier, Atlas, Amsterdam, 172 p., 800 frank.

(Foto RV)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234