Zaterdag 25/06/2022

Een geslaagde staatscrematie voor Mir

Tegen halfacht 's ochtends loopt de parkeerplaats vol met auto's met vlaggetjes. Ambassadeurs en andere prominenten zijn in het Russische vluchtleidingscentrum uitgenodigd voor een laatste eerbetoon aan de Mir. Het vroeger strikt gesloten ruimtevaartstadje Koroljov was gisteren het onwillige decor voor het einde van het Russische ruimtevaartprogramma.

Koroljov

Van onze correspondente

Suzanna Jansen

In het vluchtleidingscentrum, kortweg 'Tsoep' genoemd, hangen wat kosmonauten rond en honderden journalisten. Bij een standje kun je voor honderd dollar een animatiefilmpje op cd kopen van het neerstorten van de Mir. Er is ook een herdenkingsboek, Het Orbitale Complex Mir 1986-2001, dat grif wordt gekocht. Echte fans vragen de ruimtevaarders om hun handtekening. Kosmonaut Aleksandr Lazoetkin wil wel vertellen wat hij het ergste vindt van deze dag: "Wij lopen ver voor op het gebied van ruimte-ervaring. Nu we ons nationale programma verliezen, en ons alleen nog richten op het internationale station ISS, doen we een flinke stap terug."

Op de publiekstribune staat inmiddels een batterij tv-journalisten klaar voor een liveverslag. De gasten-diplomaten klagen dat ze zo niets kunnen zien. Beneden, tussen de rijen computers, verzamelt zich het personeel van het 'Tsoep', ook diegenen die niets met de besturing te maken hebben. Zolang de Mir nog buiten de contactzone met Rusland is, staan hun monitoren op CNN. "Attentie," klinkt het dan, "het ruimtestation Mir gaat de communicatiezone binnen." Op een wandvullend scherm is het lichtgevende puntje te zien dat de locatie van het station aangeeft. Snel schuift die stip over de wereldkaart: Centraal-Afrika, Libië, de Middellandse Zee. Het afvuren van de allerlaatste remraketjes is zojuist begonnen. "Alle systemen werken normaal." Rusland, de lanceerbasis Baikonoer, Noord-Korea, Japan. Tot het einde van de vlucht: 4,41 minuten. Het station tuimelt de dampkring binnen. "Op deze hoogte breken de zonnepanelen af. Nu beginnen de modules uiteen te vallen." De commentator zucht. "Het is nu 8.55 uur. De verbranding van de Mir duurt onverminderd voort."

Het klinkt als een technologisch requiem. De aanwezigen beseffen dat er nu boven de Stille Oceaan een kosmisch vuurwerk aan de gang is: de Mir spat in duizend brandende brokken uiteen. Maar het is niet alleen de Mir die vandaag ten grave wordt gedragen. Aan de foto's langs de wanden van het vluchtleidingscentrum is te zien dat ook het 'Tsoep' betere momenten heeft gekend. Vanaf de lancering van de Spoetnik in 1957 lag Moskou jarenlang op kop in de 'space race'. Het brein achter die successen was Sergej Koroljov, de Hoofdontwerper, wiens naam tot aan zijn dood geheim bleef. Na de kunstmaan lanceerde hij de eerste mens in de ruimte (1961), de eerste vrouw (1963), de eerste ruimtewandelaar (1965). Volwassen Russen krijgen nog steeds kippenvel als ze zich die historische momenten herinneren.

Toen Moskou in 1969 door de Amerikanen werd ingehaald in de wedloop om de eerste man op de maan, verlegde het Kremlin zijn focus naar ruimtestations. De Saljoet I ging dertig jaar geleden de lucht in. De drie eerste ruimtebewoners, met codenaam 'barnsteen-1, 2 en 3', bleven vierentwintig dagen buiten de dampkring. Het was in het 'Tsoep' dat hun laatste woorden klonken. "Tot ziens op aarde", zei 'barnsteen-3' aan het eind van de missie. Daarna bleef het stil. De drie kwamen dood aan op aarde, gestikt bij het binnendringen in de atmosfeer door een lek in hun capsule.

In 1986, toen de eerste module van de Mir werd gelanceerd, kwamen zulke fouten niet meer voor. De commandant van de eerste Mir-bemanning was Vladimir Solovjov, de vluchtleider die nu de zwanenzang van het station begeleidde. De ruimtesuccessen en -ongelukken zijn tegenwoordig op video te koop in het Kosmosmuseum in Moskou. Daar zijn ook te zien: de capsule waarin Joeri Gagarin zijn historische baan om de aarde beschreef, het pak van eerste ruimtewandelaar Aleksej Leonov, de opgezette ruimtehondjes Bjelka en Strjelka.

Vandaag worden schoolkinderen in dit museum rondgeleid door Mir-veteraan Aleksandr Lazoetkin. Zoals alle Russen kan hij maar moeilijk afstand doen van de Mir. "Als er geld was, had het station nog jaren kunnen functioneren", meent hij stellig. Lazoetkin, Held van de Russische Federatie, verwierf faam tijdens de rampzomer van 1997. Als boordingenieur maakte hij deel uit van de driekoppige Mir-bemanning die de ene na de andere tegenslag het hoofd moest bieden. Het was Lazoetkin die na een botsing met het ruimteschip Progress de lekke module wist te isoleren en zo nipt de bemanning en het station redde.

De schade werd grotendeels hersteld, maar dat kon niet verhinderen dat die zomer het einde van de Mir inluidde. Want één probleem was niet met technisch talent op te lossen: het steeds nijpendere geldgebrek. Het ruimtevaartagentschap Rosaviakosmos heeft alles geprobeerd om financiering te vinden. Van reclame aan boord voor bananen en melk, tot een door Mir-fans opgezet reddingsfonds dat slechts een paar duizend roebel bijeen wist te brengen. Het in Amsterdam geregistreerde bedrijf MirCorp leasde het station voor commerciële exploitatie, maar ook dat leverde niet veel op. Vorige week nog demonstreerden patriotten in Moskou voor het behoud van de Mir. En parlementsvoorzitter Gennadi Seleznjov stelde op de valreep het project Mir 2 voor: het uitbouwen van het station met een modern compartiment.

De Amerikanen keken meesmuilend toe en drongen aan op het opgeven van de Mir opdat Moskou zich zou concentreren op zijn aandeel in het ruimtestation ISS. De Russen reageerden verontwaardigd: tot voor kort maakte de Nasa immers dankbaar gebruik van de Mir. Om hun astronauten ruimte-ervaring te laten opdoen in het station betaalde de organisatie honderden miljoenen dollars.

Het opgeven van het eigen ruimteprogramma valt de Russen extra zwaar omdat ze vrezen dat hun expertise binnen ISS wordt overtroefd door de dollars van de Amerikanen. Deze week ging het meteen al mis toen de Nasa weigerde een door Rusland getrainde miljonair als toerist mee te sturen naar ISS. Dennis Tito, een Amerikaan, had Rosaviakosmos 20 miljoen dollar betaald voor een week in de ruimte, geld dat men goed kon gebruiken. Maar de Nasa noemt het plan onverantwoord. "Wij garanderen zijn veiligheid", reageerde Sergej Gorboenov, woordvoerder van Rosaviakosmos, met ingehouden woede. "Wij hebben nota bene dertig jaar ervaring met vluchten naar ruimtestations."

Om 8 uur 59 minuten en 24 seconden houdt de Mir op te bestaan. In beeld verschijnt het epitaaf: "Mir. Lancering 20.02.86. Terugkeer 23.03.2001." De omroeper verkondigt: "Het Orbitale Complex Mir heeft zijn triomfantelijke vlucht volbracht. Hiermee is een historische etappe ten einde gekomen."

"Nu is er niets dan leegte", zegt een Tsoep-medewerker tegen een collega, die een zakdoek tegen haar ogen drukt. Op de plek waar vijftien jaar lang het traject van de Mir werd geprojecteerd, verschijnen nu de foto's van alle kosmonauten die het station hebben bewoond, alle buitenlandse bezoekers, alle ruimtewandelaars. Joeri Koptev, directeur van Rosaviakosmos, is vastbesloten het Russische ruimtevaartprogramma positief af te ronden. "Vandaag hebben we aangetoond dat Rusland niet alleen ruimtestations kan bouwen maar ook weet hoe ze te controleren. Rusland zal een grote ruimtemacht blijven."

'Als er geld was, had het nog jaren kunnen functioneren', stelt Mir-held Lazoetkin

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234