Zaterdag 13/08/2022

Een goed bewaard geheim

Jean de Ryckmans heeft een lange Afrika-carrière achter de rug. Als EG-consultant werkte hij 25 jaar op het zwarte continent, in Madagaskar, Senegal, Somalië, Lesotho en Botswana. Maar uit zijn laatste post wou hij niet meer weg. Hij zei het comfortabele EG-leventje vaarwel en zette een zaak op in Gaborone.

"Botswana was als een vakantieland", zegt de Belgische econoom tien jaar later. "Ik had het nooit ergens anders gedurfd." Hij heeft er nog geen spijt van gehad. Met creativiteit en kennis bouwde hij het ene idee na de andere uit. Hij introduceerde de teelt van impala's op de boerderijen van Botswana en kreeg het vlees tot in de Europese supermarktrekken. Hij importeerde melk uit Zimbabwe en verwerkte het tot kaas en boter. Hij kocht groene bananen op in Zuid-Afrika en liet ze rijpen in Botswana, waardoor ze goedkoper en gemakkelijker verkrijgbaar werden. En sinds kort probeert hij een struisvogelindustrie op te starten: het vlees is voor de uitvoer, het vel wil hij verwerken tot dure handtassen. "Ik werk een idee uit en als het eenmaal draait, verkoop ik mijn aandelen", lacht hij.

Botswana is een goed land voor investeerders, vindt de Ryckmans. "Er is politieke stabiliteit. De economie wordt intelligent beheerd. Er is weinig corruptie. De mensen zijn loyaal en niet gewelddadig. Voor buitenlanders geldt 100 procent convertibiliteit - je mag te allen tijde alles terugnemen. Benzine is naar onze normen goedkoop (12 frank per liter). En de regering behandelt de buitenlandse investeerders goed. Je krijgt premies als je werk creëert. En er is een degressief takssysteem. Pas na vijf jaar betaal je normale belastingen. Maar die zijn niets vergeleken met andere landen." De gewone vennootschapsbelasting bedraagt in Botswana 25 procent. Verwerkende bedrijven betalen slechts 15 procent.

De regering van Gabonore spaart kosten noch moeite om investeerders naar het land te halen. Wie in Botswana een zaak opzet, kan profiteren van een financieel bijstandspakket: een eenmalige premie of een tewerkstellingspremie voor elke ongeschoolde arbeider die hij aanwerft.

Opleidingskosten van het personeel worden teruggebetaald en de regering helpt gedurende vijf jaar bij het betalen van de salarissen: 80 procent het eerste jaar, 50 procent het tweede, 40 procent het derde en 20 procent het vierde en vijfde jaar. Verblijfs- en werkvergunningen zijn vlot verkrijgbaar. De overheid stelt grond ter beschikking tegen gereduceerde prijzen en zoekt naar manieren om de hoge kost van water en elektriciteit, afkomstig van Zuid-Afrika, te drukken. Maar bovenal heeft Botswana de voordelen van een goede infrastructuur (zelfs Internet doet binnenkort zijn intrede) en economische en politieke stabiliteit. De munt behoort tot de sterkste van Afrika.

"We mikken vooral op exportgerichte industriële activiteiten, de verwerking van voedsel en andere consumptiegoederen", zegt minister voor Handel en Industrie Kgoroba. "Door de douane-eenheid en SADC kunnen goederen uit Botswana nu binnen in veertien landen van zuidelijk Afrika, een markt van meer dan 140 miljoen mensen."

Het Belgisch bedrijf Diamond Manufacturing Botswana heeft niet gewacht op de incentives van de regering. Twintig jaar geleden al besliste de familie Dobbel, een van de zichthouders van de Beers, een diamantslijperij op te starten in Gaborone. Er werken vandaag tachtig mensen, bijna allen vrouwen, en het bedrijf doet voor meer dan 50 miljoen frank nieuwe investeringen, in verbouwingen en machines. De steentjes vliegen eerst naar Londen, waar ze door de Beers naar waarde worden geschat en gesorteerd. Vandaar reizen ze naar Antwerpen, om er verdeeld te worden over de verwerkingsbedrijven in België, Israël en... Botswana.

"Ze doen hun best", zegt de Antwerpse zaakvoerder Frans Philibert. "De productiviteit ligt hier wel gemiddeld vijf keer lager dan in België. De salarissen zijn dan ook belachelijk laag. Het minimumloon bedraagt 3.000 frank. Sociale zekerheid bestaat niet, maar de gezondheidszorg is praktisch gratis: een bezoek aan het ziekenhuis kost 20 frank."

Met een puntensysteem probeert de Antwerpenaar zijn personeel te motiveren. Wie meer dan zeven stenen per dag slijpt, krijgt opslag. De 'koningin-slijpster' verdient zelfs vier keer meer dan de rest.

Philibert heeft al in verscheidene andere lageloonlanden gewerkt. Maar Botswana heeft hem verbaasd. "Ze zijn zeer goed georganiseerd", zegt hij. "Er is nog nooit een diamant gestolen. De wetgeving inzake diamant behoort tot de strengste ter wereld."

De incentives van de regering mogen dan al goed zijn voor de investeerders, zijn ze ook goed voor de bevolking? Kgoroba: "De minimumlonen werden beslist op een vergadering met de vakbonden en de privé-sector. We moeten ergens beginnen. En eigenlijk zijn ze alleen maar een leidraad, opdat niemand daaronder zou betalen. Het grootste probleem is de productiviteit. Ondernemingen moeten toch een redelijke return krijgen."

Hoe komt het dat nog niet meer Europeanen in Botswana geïnvesteerd hebben? De Ryckman lacht fijntjes. "Omdat niemand ervan weet", fluistert hij, "het is een goed bewaard geheim."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234