Dinsdag 16/08/2022

'Een goed moment om nog eens te reizen'

Jack Johnson zingt kleine, simpele liedjes over het vaderschap, het alledaagse leven, én de geneugten van bananenpannenkoeken. Hij heeft er intussen bij miljoenen mensen een gevoelige snaar mee geraakt, en nu is er met From Here to Now to You een zesde plaat. 'Ik had een smoes nodig om op reis te gaan.'

Middag in het Londense Langham, een prestigieus victoriaans hotel recht tegenover de kantoren van BBC, en bijgevolg een vaste hotspot voor celebs allerhande. Ik word door een van zijn vrienden -espadrilles, korte broek, surfhemdje - naar de eerste verdieping geloodst, waar Jack Johnson me zit op te wachten. Het kortgeschoren kapsel van onze vorige ontmoeting heeft plaatsgemaakt voor lange, blonde krullen. Gisteren heeft hij in een piepklein zaaltje een akoestisch soloconcert gegeven, en het eerste kwartier was hij zichtbaar zenuwachtig. Bizar voor iemand die de week voordien nog zonder voorbereiding inviel voor headliner Mumford & Sons op een Amerikaans festival.

"Gisteren was ik bloednerveus omdat ik wist dat er pers in de zaal zat. En ik de meeste van de songs nooit eerder live had gespeeld. Bij een gewoon optreden zitten er alleen fans in de zaal die bewust een kaartje hebben gekocht. Die staan eigenlijk van tevoren al aan mijn kant. Daarom: optreden voor 75.000 mensen deert me niet zo. En al helemaal niet in de States, waar de festivals heel relaxed zijn."

Het succes van Jack Johnson is een verhaal apart. Twaalf jaar geleden brak de surfer/filmmaker onverwacht door als jong debutantje met kleine, huiselijke liedjes die zelden meer nodig hadden dan een akoestische gitaar. Hij werdt prompt een fenomeen, en van meet af aan viel zijn ecologisch bewustzijn op. Johnson neemt zijn platen op met zonne-energie, organiseert elk jaar een benefietfestival in Hawaï ten voordele van de plaatselijke liefdadigheidsprojecten. Hij is een van die almaar zeldzamer wordende supersterren die zijn status gebruikt om een verschil te maken. En ook in de omgang: geen spat sterallures.

Weet je van tevoren wat voor een plaat je wil maken, of improviseer je zomaar wat. Op je vorige, To the Sea, staat de dood van je vader centraal, maar verder lijk je me niet iemand die per keer rond specifieke thema's schrijft.

Jack Johnson: "Dat is waar. Schrijven maakt gewoon deel uit van mijn leven. Het is mijn manier om nieuwe informatie te verwerken. De reden om deze plaat te maken was heel simpel: ik had een smoes nodig om met heel de familie op reis te kunnen gaan. Veel meer zit er niet achter. Mijn vrouw en ikzelf vonden het een goed moment om wat rond te reizen met ons gezin. De kinderen zijn 3, 6 en 9 nu. Op die leeftijd wordt het geestig om hen verschillende plekken op de wereld te laten zien. Daardoor leek het me plots weer aantrekkelijk om op tournee te gaan, terwijl ik daar vroeger altijd tegenop keek.

"Na elke tournee dacht ik: nu is het écht de laatste keer geweest. Nu combineer ik reizen met optreden. Tussen de optredens zijn er voldoende dagen vrij om in het plaatselijke park te gaan wandelen of onze favoriete musea te bezoeken. Kijk: Hawaï is fantastisch. Wat mij betreft is er geen plek waar je een kind beter op kan voeden. Maar er zijn veel ervaringen die je daar nooit op kunt doen. En ik heb het geluk dat ik via mijn job mijn familie het mooiste van Europa, de States en Australië kan laten zien."

Zelfs wanneer je nummers schrijft waarop de toon wat donkerder, zelfs enigszins cynisch is, blijft de muziek altijd luchtig en opgewekt klinken. Zoek je dat contrast bewust op?

"Ja. Een vriend van me omschreef mijn songs onlangs als Trojaanse paarden. Eerst lijkt het of je een mooi cadeau krijgt, maar eens je de verpakking verwijderd hebt wordt plots je hele wereld door elkaar geschud. Dat beeld beviel me wel. Er staan veel liefdesliedjes op de nieuwe plaat. Of ik kijk naar de wereld door de ogen van mijn kinderen. Er zit dus veel verwondering in de nummers.

"Buitenstaanders zeggen dat ik heel tevreden klink en dat doet me plezier. Ik bén ook gewoon gelukkig. Kurt Vonnegut is mijn favoriete schrijver, en in elk van zijn boeken bots je op sitiaties waar je maar twee dingen bij kan doen, lachen of huilen. Vonnegut kiest altijd voor het eerste. Al was het maar om te beklemtonen hoe absurd het in sommige gevallen met de mensheid gesteld is. Het doel van mijn songs is: je goed doen voelen met het feit dat je een mens bent. Zelfs in mijn meest cynische songs zal ik niet gauw een oordeel vellen of iemand specifiek met de vinger wijzen. Daar zie ik het nut niet van in."

Je zit in een tamelijk unieke positie: enerzijds verkoop je miljoenen platen, anderzijds is er haast niemand die je herkent op straat. Gekke vraag misschien, maar vergt het een grote inspanning om zo anoniem te blijven?

"Vaak neen zeggen helpt, zeker tegen voorstellen waarvan mijn publisher of mijn platenfirma vinden dat ze mijn carrière gevoelig vooruit zouden kunnen helpen. In het begin van mijn carrière vernam ik dat mijn plaat op de toonbank van Starbucks werd verkocht. Diezelfde dag nog heb ik meteen naar de platenfirma gebeld met de expliciete vraag om ze daar zo snel mogelijk vandaan te halen. Iedereen verklaarde me gek, want er zijn meer dan tienduizend van die shops in de Verenigde Staten, en het was dus eigenlijk onbetaalbare publiciteit. Maar het voelde gewoon verkeerd. Terwijl: nu er geen platenwinkels meer overblijven ben ik net blij als ze mijn nieuwe plaat in hun aanbod willen opnemen. Het was, kortom, een inschattingsfout.

"In diezelfde periode had ik een grote hit in Amerika met 'Flake', een als opvolger wilde men 'Bubble Toes' uitbrengen, een song die ik eigenlijk voor de grap geschreven had met als enige doel om mijn vrouw te laten lachen. Het was een heel aanstekelijk nummer, en ik kon me inderdaad voorstellen dat de radio's het zouden oppikken. Maar ik had geen zin om that guy from that song te worden. Blij dat ik daar wel voet bij stuk heb gehouden. Voor veel mensen - journalisten vooral - ben ik nu al die zweverige surfer met zijn folkplaten. Als ik nu met dat imago zit, wil dat vast zeggen dat ik links en rechts nog inschattingsfouten heb gemaakt. Of dat de meeste luisteraars nooit tot aan de tweede helft van mijn platen raken. Dat zou ook kunnen. Nog iets dat ik nooit zal toestaan: foto's van mijn kinderen, zelfs al zing ik vaak over hen. Ik pas de lijn die ik rond mijn privéleven getrokken heb heel strikt toe."

Het contrast tussen je rustige leven in het afgelegen Hawaï en de hectiek van de popindustrie kan nauwelijks groter. Valt het mee om, als je een nieuwe plaat uit hebt die ook gepromoot moet worden, de mentale knop weer om te draaien?

"Het is altijd weer even wennen. In dit dure luxehotel waar iedereen in maatpak rondloopt is het bijvoorbeeld niet gepast om blootvoets te gaan. Tenminste: dat merkte ik aan de verbouwereerde blikken toen ik gisteren de lobby binnenstapte. En zoals je zegt: er komt ook best wat organisatie bij kijken: plots blijken er mensen nodig met iPhones en laptops, staan er vergaderingen gepland. Maar zelfs dat valt mee, want mijn beste vriend is mijn manager. Vóór de muziek draaide ik surffilms met hem.

"In het milieu circuleerden wel tapes met mijn liedjes, en een daarvan kwam toevallig bij de producer van Michael Jackson en Whitney Houston terecht. We zaten met z'n tweeën net een film te monteren toen zijn secretaresse me opbelde om een afspraak in L.A. vast te leggen. Haar laatste vraag was: bel ik uw manager, of doet u dat zelf? Maar uiteraard had ik die niet, dus toen heb ik mijn kameraad gevraagd om met me mee te gaan en te doen alsof. Op weg naar de luchthaven heeft hij het boek How to Be a Music Manager gekocht. De ploeg waar ik nu mee werk is erg klein, en het zijn stuk voor stuk vrienden die ik al kende voor het succes eraan kwam. Dus als we - zoals vandaag - in een belachelijk duur hotel zitten, moeten we daar altijd hard om lachen. Want we hebben deze weg samen afgelegd. Deze luxe maakt geen deel uit van onze dagelijkse realiteit, maar 't is wel leuk om er af en toe even van te proeven."

Het is bekend dat je tijdens je tournees een percentage van de inkomsten aan goede doelen schenkt. Voel je je als succesvol artiest verplicht om iets terug te doen?

"Intussen gaan de toeropbrengsten voor de volle honderd procent naar benefietorganisaties. Ik leef van de platenverkoop, en dat is meer dan voldoende. Sowieso houdt niemand van ons er een exuberante levensstijl op na. Vind ik het mijn plicht om dat geld weg te geven? Dat niet. Maar zo krijg ik wel aan mijn kinderen uitgelegd wat ik doe: papa gaat weg, speelt liedjes voor mensen die daar speciaal voor samenkomen, en met geld dat hij daarvoor krijgt probeert hij de wereld een beetje beter te maken. Dat maakt het zinvol voor mij. Op tournee nemen we de kinderen ook mee naar de organisaties waar we geld aan storten. Vaak werken we rond ecologische thema's. Of sponsoren we programma's waarbij kinderen die het financieel niet breed hebben toch een instrument kunnen leren bespelen."

In de jaren tachtig was het bijna standaard dat bekende popmuzikanten zich engageerden voor organisaties als Amnesty International of Greenpeace. Dat zie je vandaag steeds minder. Hoe komt dat, denk je?

"Geen idee. Ik heb me van in het begin gespiegeld aan artiesten als Pearl Jam, Dave Matthews, Neil Young en Willie Nelson. Die geven allemaal een groot deel van hun inkomsten weg, en die traditie wil ik voortzetten. Op de koop toe heb ik nu het ongelooflijke geluk dat de meesten van hen ondertussen goeie vrienden geworden zijn. Ik ben de grootste bofkont ter wereld. Willie Nelson woont op Maui in Hawaii, dus die zie ik erg vaak."

Jij krijgt op jouw beurt ook weer navolging. Bij ons zamelt Milow - die je als een van zijn muzikale voorbeelden beschouwt - nu ook voedsel in tijdens concerten.

"Echt? Dat vind ik cool van hem. Ik ken Milow een beetje. We hebben samen zelfs een nummer gezongen. Fijne kerel. Hele mooie stem, bovendien. Ik zou hem eigenlijk nog eens moeten contacteren. Ik hoor dat hij het erg goed doet in Europa."

Al in 2003 heb je iemand ingehuurd om na te gaan hoe jullie zo ecologisch mogelijk konden touren. Heeft dat tot drastische veranderingen geleid?

"Je kent dat verhaal waar Van Halen contractueel eiste dat er een specifieke kleur M&M's uit de bokaal in hun kleedkamer zou worden gehaald. Gewoon om na te gaan of de concertorganisatoren hen serieus namen. We besloten om even veeleisend te zijn, maar dan wel op een heel andere manier. Backstage moesten alle gloeilampen bijvoorbeeld door energiezuinige versies worden vervangen. De redenering was dat niemand achteraf de moeite zou doen om die weer uit te draaien, zodat in elke zaal waar we gepasseerd waren achteraf minder energie zou worden gebruikt. Intussen hebben we bij onze optredens ook recyclagestations staan. Een van de belangrijkste dingen die we willen indijken is de hoeveelheid plastic waterflessen die je maar één keer kunt gebruiken. Want na een optreden ligt elke zaal er als een stort bij. Dus we zorgen dat er kraantjes in de zaal staan met gratis refills. En onze merchandise is met organisch katoen gemaakt."

Lukt het om helemaal carbonneutraal te toeren?

"Nog niet. En dus heb je als artiest twee mogelijkheden: thuis blijven, of naar alternatieven zoeken. Ook dat is een reden waarom ik niets aan toeren wil verdienen. Want zelfs als onze bussen op biodiesel rijden kun je de vervuiling nooit tot nul herleiden. Voor mij was het antwoord: van touren een non-profitbezigheid te maken. En onderweg proberen we in elk land wat organisaties op de show uit te nodigen, zodat die de kans krijgen om een jong publiek aan te spreken. Want dat ligt anders niet zo gemakkelijk, blijkbaar."

We hadden het daarnet al even over je reputatie als surfer. Wat trekt je aan in die sport? Ik las dat je al een paar keer lelijk gewond bent geraakt.

"Ik heb vooraan drie valse tanden, mijn lip is al eens opengescheurd, en verder zijn er een hoop hechtingen geweest. Verder nog een stuk of wat gebroken botten. Heel rationeel is het dus wellicht niet, maar surfen zit me in het bloed. Ik doe het al zolang dat ik me niet eens kan herinneren wanneer ik er precies mee begonnen ben. Zelfs als peuter zat ik al vooraan bij mijn vader op de plank. Misschien heeft surfen nog het meest gemeen met naar de kerk gaan: het is iets dat we doen wanneer we samen willen zijn. Als ik thuis door het raam kijk en ik zie vijf van mijn vrienden surfen, dan duurt het niet lang voor ik er zelf ook bij ben. Zelfs als de golven maar zo, zo zijn."

Het verhaal gaat dat je nooit toert tussen november en januari omdat de golven in Hawaï dan op hun best zijn. Waarheid of mythe?

"Vroeger klopte dat wel, maar inmiddels mag je het een mythe noemen. (lacht) Onderweg ben ik erachter gekomen dat je haast overal geschikte golven vindt. Zeker in Australië. Nu, meestal touren we sowieso tijdens de zomer. Eerst omwille van die golven, maar nu vooral omdat de kinderen dan niet naar school hoeven."

Laatste vraag: kost het veel moeite om je muziek zo eenvoudig te doen klinken?

"In één woord: nee. (lacht) Ik heb al vaak gesprekken gehad met muzikanten die technisch veel beter zijn dan ik, en ze snappen nooit dat ik met zo'n simpele melodietjes zoveel succes kan hebben. En eerlijk: ik ook niet. Maar de songs komen vanzelf. Vaak zijn het echt niet meer dan twee of drie akkoorden. Ik zie het nog altijd als een hobby. Er is maar één kanttekening: ik mag niks forceren, want dan lukt het niet. Als je me hier en nu vraagt om tegen volgende maand een nieuwe plaat te componeren zal ik best wel twaalf nieuwe liedjes klaar krijgen. Maar ze zullen stuk voor stuk heel krampachtig en gekunsteld klinken. Dus hoe het gaat is: ik wacht tot ik genoeg songs heb. Dan bel ik naar mijn vriend de manager, en die zet vervolgens de poppen aan het dansen. Zo kan ik in mijn eigen Hawaïaanse bubbel wonen, en in de waan blijven dat het allemaal belachelijk simpel is."

From Here to Now to You van Jack Johnson is verschenen bij Universal.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234