Zaterdag 28/05/2022

Een informatiepaus met een taalmissie

'Eén van de voorrechten van ons beroep is dat wij betaald worden om de actualiteit op de voet te volgen.' Een uitspraak die boven het bed van elke journalist zou moeten prijken, afkomstig van Karel Hemmerechts. De voormalige directeur informatie van de BRT en vader van schrijfster Kristien overleed zondag op 81-jarige leeftijd.

Door Brecht Decaestecker

In een oud interview, gedrukt op papier dat ondertussen geler kleurt dan de vingers van kettingrokers, zegt Karel Hemmerechts dat hij graag twee zaken in zijn in memoriam wil. Geen woord over het feit dat hij één van de mannen, zoniet dé man, is geweest die zijn volk correct Algemeen Nederlands - toen nog het beroemde ABN - leerde praten. Legendarisch zijn z'n blauwe brieven, die dagelijks naar verschillende bureaus verstuurd werden. "Daarin stond dat jij, op die dag, op dat uur, in dat programma, dat woord had gezegd", vertelt Jos Bouveroux, de vroegere hoofdredacteur van de radionieuwsdienst en één van de drie hoofdredacteurs van de eengemaakte nieuwsdienst. "Vervolgens stond er: 'Mensen die het beter kunnen weten dan u zeggen dat dit het correcte woord moet zijn.' Karel Hemmerechts was maniakaal bezig met taal. Daar heb ik menig conflict met hem over uitgevochten. Hij was een katholieke flamingant, die het Vlaamse volk op gelijke voet wilde brengen met de Franstalige bourgeoisie. Voor hem was taal gans het volk."

Zelf zei Hemmerechts, directeur informatie van de openbare omroep tussen 1974 en 1990, daarover: "Het hangt allemaal samen: het massagraf dat Brussel werd voor de Vlamingen, de verfransende olievlek en de verbeulemansing, dat verliezen van de eigen ziel. Cultuur en taal, het zijn de wortels."

Wat Hemmerechts wel in zijn in memoriam wilde, waren: "De vreugde omdat ik, vooral sedert oktober 1984, de ondersteunende functies heb geschapen: documentatie, bibliotheek, productiekern, waardoor journalisten niet meer alles zélf moeten doen." En: "Dat ik censuur en zelfcensuur als een schijnprobleem bestempel, zodra men voldoende mensen heeft om hen diepgravend te laten werken."

Karel Hemmerechts stamt uit een tijd dat elke politieke beweging nog zijn eigen 'mannetjes' bij de openbare omroep wilde. Hemmerechts was één van de CVP-pionnen. Dat betekende niet dat de redactie niet onafhankelijk kon werken, hoewel administrateur-generaal Paul Van den Bussche (CVP) voortdurend meende dat een groot aantal journalisten er verborgen linkse agenda's op nahielden. "Terwijl het eigenlijk gewoon om een generatieconflict ging", herinnert Polspoel zich. "Wij waren kinderen van mei '68 en wij zagen en hoorden ook hoe in Nederland of bij de BBC nieuws gemaakt werd. Ik kan moeilijk zeggen dat Karel altijd voor zijn journalisten opkwam, maar hij speelde buffer. Hij schermde ons af en kalmeerde Paul Van den Bussche."

"Zijn einddoel was de redactionele onafhankelijkheid te bewaren", aldus Jos Bouveroux. "Dat deed hij met tijdsgebonden methodes zoals iedereen evenveel minuten zendtijd en in elk debat een vertegenwoordiger van elke partij. Hij was een meester in het sluiten van compromissen tussen verschillende partijen. Het weekblad Knack heeft hem ooit geportretteerd als de 'Paus van de informatie'. Dat beeld klopt. Hij was katholiek en hij besliste welke actualiteit de Vlamingen te zien en te horen kregen."

Toen Paul Van den Bussche in 1986 met pensioen ging, dacht iedereen dat Hemmerechts hem zou opvolgen. "Ik heb in 1978 een hartinfarct gehad en in 1982 drie overbruggingen", zei hij daarover in Gazet van Antwerpen. "Ik zou die functie letterlijk met de dood in het hart aanvaard hebben. Ik vond me er te oud voor, en bovendien zou ik toch in 1990 met pensioen moeten. Ik heb altijd liever in de journalistiek willen blijven. Journalisten zijn immers bomen die staande sterven."

"Ik heb altijd het gevoel gehad dat hij wat moeite had met de snelheid en oppervlakkigheid van het radio- en tv-journaal", vertelt Gui Polspoel. "Journalistiek, dat was voor hem Le Monde, Frankfurter Allgemeine Zeitung en vooral de Neue Zürcher Zeitung. Hij schepte er blijkbaar plezier in krantenknipsels van die laatste twee kranten op mijn bureau te leggen, omdat hij wist dat ik geen Duits kende. Dat was voor hem onbegrijpelijk. Je praatte wel met hem, maar je had nooit het gevoel dat je hem echt kende. Ik heb nooit een greintje emotie bij hem gezien."

Dat moet ook zijn dochter, de beroemde en gevierde schrijfster Kristien Hemmerechts, gedacht hebben. Voor HUMO interviewde ze hem en dat stuk begon ze met: "Mijn vader is een man die zijn kinderen nooit veel over zichzelf en over zijn werk heeft verteld. Tijdens ons interview zeg ik hem dat hij in mijn ogen altijd iets sfinxachtigs, ongenaakbaars heeft gehad."

"Ze lijken heel hard op elkaar", vertelt Gui Polspoel. "Alleen is de vrijmoedigheid waarmee zij over emoties en seksualiteit praat niet aan hem besteed. Maar dat ze schrijfster was, daar had hij veel bewondering voor. Hij was zo fier als een gieter op de dochter met wie hij zeer vaak ruzie moet gemaakt hebben."

Kristien Hemmerechts in De Standaard: "Het blijft een niet te onderschatten geluk dat ik de dochter ben van intelligente mensen. En dat ik opgegroeid ben in een huis met cultuur, met muziek, met boeken, met taal."

Jos Bouveroux:

Hij was een meester in het sluiten van compromissen tussen verschillende partijen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234