Vrijdag 30/09/2022

AnalyseLessen uit Pepinster

Een jaar na de overstromingen: zou de tol lager zijn als dit morgen opnieuw gebeurt?

Vlaamse vakantiegangers komen kijken hoe het met Pepinster gesteld is, een jaar na de ramp. Beeld © Eric de Mildt
Vlaamse vakantiegangers komen kijken hoe het met Pepinster gesteld is, een jaar na de ramp.Beeld © Eric de Mildt

Donderdag herdenkt ons land de 39 slachtoffers die een jaar geleden omkwamen bij de overstromingen in Wallonië. Daarbij dringt de vraag zich op welke lessen we na deze catastrofe hebben geleerd. Zou de tol vandaag minder hoog zijn?

Ann De Boeck en Jeroen Van Horenbeek

Wie terugdenkt aan de reddingsacties in Wallonië, komt onvermijdelijk uit bij de vijf brandweermannen uit Gent die in de nacht na de waterbom vol goede moed naar Pepinster reden om mensen van de daken te gaan plukken. Veel inwoners bleken verrast door de watersnood en zaten vast zonder voedsel of dekens. De mannen hadden net drie inwoners in hun reddingsbootje geladen toen de schroef blokkeerde door puin in het water. De boot werd stuurloos, kantelde om en de burgers werden kansloos meegesleurd door de kolkende rivier. De brandweerlui zelf kwamen er met de schrik vanaf.

Het verhaal illustreert de machteloosheid waarmee de hulpdiensten in die eerste dagen na de ramp geconfronteerd werden. Ondanks hun moed beschikten de Civiele Bescherming, het leger en de brandweer niet over het nodige materiaal om burgers te redden. Ook de politiek viel door de mand. De Belgische staatsstructuur bleek simpelweg te complex om snel en daadkrachtig te reageren. De gouverneurs, de Waalse regering en federaal minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (cd&v) keken allemaal naar elkaar.

Wat hebben we een jaar later uit onze fouten geleerd? Bij die vraag hoort de disclaimer dat geen enkele ramp volledig te vermijden valt. Toch is het interessant en ook gezond om te kijken of de tol lager zou uitvallen als we morgen voor dezelfde situatie zouden staan. Het antwoord? Wellicht wel. Al zitten heel wat plannen nog maar in de pijplijn.

Kleine helikopters

Alleen al in het leger besloot de regering-De Croo fors te investeren: 11,2 miljard euro tegen 2030. Een aanzienlijk deel daarvan gaat naar ‘duale capaciteit’: materiaal dat zowel bij klassieke operaties in het buitenland als bij missies in het binnenland kan worden ingezet. Denk aan verkenningsdrones, bulldozers en tanks met uitklapbare bruggen. Na de waterramp en de coronacrisis vindt minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) het belangrijk dat het leger ook ‘een maatschappelijke rol’ opneemt in eigen land.

Een van de problemen was dat de boten van het leger niet krachtig genoeg bleken om de stroming in de Maasvallei te trotseren. “Ze hebben motoren nodig die twee of drie keer krachtiger zijn”, zei Waals minister-president Elio Di Rupo (PS). Nu krijg het Special Operations Regiment, de elite-eenheid van het leger, ruim een half miljard euro, onder meer om nieuwe boten aan te kopen. Die kunnen ook bij overstromingen worden ingezet.

De helikopters van het leger bleken een jaar geleden dan weer te sterk om mensen veilig van daken te plukken. De schroeven van de NH-90's maakten te veel wind. Maar ook dat zou in de toekomst geen probleem meer mogen zijn. De regering trok meer dan 800 miljoen uit voor nieuwe transporthelikopters, waaronder extra lichte modellen. Dit zou ook moeten vermijden dat we, zoals bij de brand op het schietterrein in Brecht, de hulp moeten inroepen van Nederlandse helikopters.

Waarschuwing op gps

Behalve het leger botste ook de Civiele Bescherming op haar limieten. Onder voormalig minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) werd het aantal kazernes teruggeschroefd van zes naar twee: eentje in Brasschaat en eentje in Crisnée, bij Luik. Minister Verlinden, die de Civiele Bescherming wil versterken, laat tegen eind deze zomer een onderzoek uitvoeren naar de impact van deze reorganisatie. Een van de pistes die op tafel liggen, is om opnieuw in een voorpost in elke provincie te voorzien, zodat de hulpverleners sneller ter plaatse geraken.

En wat met de communicatie? Een aantal inwoners rond de Vesder kozen er vorig jaar bewust voor in hun huis te blijven, maar velen waren totaal verrast. BE-Alert, de waarschuwingsdienst van de federale overheid, moet dat veranderen. “Na verschillende promocampagnes zitten we op bijna 1,1 miljoen inschrijvingen”, zegt Verlinden. “Maar ook zonder een abonnement krijgen mensen een waarschuwing als zij zich met hun gsm in de buurt van een ramp bevinden.”

Mensen laten hun hond uit in de modder die er nog altijd ligt. Beeld © Eric de Mildt
Mensen laten hun hond uit in de modder die er nog altijd ligt.Beeld © Eric de Mildt

Sinds kort kunnen waarschuwingen ook worden geprojecteerd op de digitale infoschermen die je her en der in stadskernen ziet, dankzij een samenwerkingsakkoord met de beheerders van de schermen. De volgende stap is waarschuwingen op de gps in de wagen te krijgen, bijvoorbeeld via Waze of Google. Dat wordt momenteel onderzocht. Omdat de vele noodcentrales na de overstromingen de toevloed aan telefoontjes niet aankonden, werken ze nu provinciaal samen. Als de ene het niet meer aankan, valt de andere in.

Veel moeilijker op te lossen is het kluwen aan bevoegdheden in België. Een bekend voorbeeld is dat van de regendruppel. Zolang die in de lucht hangt, ligt de bevoegdheid bij de federale KMI. Zodra hij op de grond valt, bij de gewesten. Na de overstromingen is gebleken dat iedereen op zijn eiland werkte. “We moeten onderzoeken hoe we die informatiedeling kunnen bevorderen”, zegt Verlinden, die ook bevoegd is voor institutionele hervormingen.

Dat laatste is alvast makkelijker gezegd dan gedaan. Wellicht is het geen toeval dat de kritiek ook te horen viel na de coronacrisis en na de aanslagen in Zaventem.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234