Woensdag 28/09/2022

Een klein peertje voor een groot licht

Matt Johnson is pas 38, maar hij heeft al een heel muzikaal leven achter de rug. Met de knappe cd NakedSelf doorbreekt zijn band The The een ongewilde stilte van vijf jaar. Johnson bedenkt nog altijd songs die zowel catchy als grofkorrelig zijn. Als observator van maatschappelijke evoluties is hij erg alert en hij schrikt er evenmin voor terug zijn ziel bloot te leggen. Een gesprek met een man die sneller denkt dan zijn schaduw.

The The is altijd het geesteskind van de Brit Matt Johnson geweest. In zijn zoektocht naar de juiste muzikant voor elk nummer ging hij ooit zover dat hij wel zestig mensen nodig had om een plaat te maken, Infected (1986). Met de daaropvolgende platen manifesteerde het dubbele lidwoord zich meer als een groep, ook al omdat The The voor het eerst de podia afschuimde. De bezetting wisselde echter geregeld. Zo speelde Johnny Marr, het muzikale brein van The Smiths, ooit nog aan de zijde van Johnson. Met NakedSelf manifesteert The The zich meer dan ooit tevoren als een groep. Met behalve Johnson, die de touwtjes stevig in handen houdt ("als een welwillende dictator"), drummer Earl Harvin, bassist Spencer Campbell en de knappe gitarist Eric Schermerhorn. "Met Eric heb ik heel wat songs samen geschreven. Dat heb ik in het verleden te weinig gedaan. Vooral met Johnny heb ik kansen laten liggen, hoewel ik voel dat we knappe liedjes in ons hadden. Met Eric wou ik niet dezelfde fout maken." Live heeft de viermansbezetting ook voordelen, vindt Johnson. "In een kwartet hebben de muzikanten een grotere verantwoordelijkheid dan als je met zes bent. De afwezigheid van keyboards is geen gemis, want ze drukken de gitaren meestal naar de kant."

NakedSelf doorbreekt een stilte van vijf jaar. Aangezien de vorige plaat van Matt Johnson een plaat met Hank Williams-covers was (Hanky Panky), is de nieuweling de eerste langspeler met eigen materiaal sinds Dusk uit 1993. Johnson had in het verleden vaker de neiging om tussen twee releases een rustperiode in te bouwen, maar in het cd-boekje van Hanky Panky stond wel al de volgende plaat aangekondigd: Gun Sluts. Johnson: "Mijn toenmalige label, Epic, weigerde Gun Sluts uit te brengen omdat het zogezegd te extreem was. Toegegeven, de nummers klonken wat ongestructureerd en oncommercieel. Het probleem is dat contracten tegenwoordig een clausule bevatten die stipuleert dat je platen moet maken die klinken als je vorige. Dat is een gevolg van Metal Machine Music van Lou Reed (een plaat met 'onbeluisterbare' noise, ChrV). Let wel, ik begreep Epic. De marktsituatie is danig veranderd en mijn opnamen zijn duur. Zo'n firma wil dat de investeringen renderen. We zijn als vrienden uit elkaar gegaan."

Johnson, die ondertussen de 'reguliere' cd's van The The via Universal aan de man brengt, zal Gun Sluts via zijn label Lazarus releasen, net als een plaat met materiaal van bluespionier Robert Johnson (te vergelijken met Hanky Panky, later volgt nog een cd met materiaal van John Lennon en voor de verre toekomst droomt hij van Bob Dylan en Bob Marley. "Ik heb te weinig tijd om al mijn ideeën uit te voeren"). NakedSelf bevat overigens een song van Gun Sluts, 'DieselBreeze'. Het liedje is zowel muzikaal als tekstueel wat impressionistischer dan de rest van de nieuwe plaat, maar om nu te zeggen dat het commerciële zelfmoord is, zeker niet.

Het is niet de eerste afgewerkte plaat van Johnson die in de kluis ligt. In 1982 haalde hij The Pornography of Despair na enkele dagen zelf uit de handel. Verrassend genoeg maakt hij tegenwoordig melding van nog een onuitgegeven elpee, Spirits uit 1979, dus voorafgaand aan 'smans officiële debuut Burning Blue Soul (1981). Toch vreemd dat hij daar de afgelopen twintig jaar nooit melding van heeft gemaakt. Johnson benadrukt dat hij geen spelletje speelt. Ook Spirits en The Pornography of Despair wil hij via Lazarus uitbrengen. "Een song van Spirits verscheen op een verzamelaar van Cherry Red, maar de plaat zelf is door elk label geweigerd: Rough Trade, 4AD en uiteraard alle majors. Zal ik je eens wat vertellen: er is nog een vroegere plaat, See without Being Seen. Eigenlijk was het een cassette die ik opnam toen ik als zestienjarige een baantje in een studio had. Zogezegd bleef ik na om nog wat te werken voor de studio, maar in feite blikte ik míjn songs in. In die periode barstte ik van de energie. Ook tijdens de zogenaamde rustpauzes tussen platen zat ik niet op mijn luie krent. Ik was voortdurend met nieuwe dingen in de weer. Alleen ben ik snel verveeld, waardoor mijn interesse voor veel opnamen verloren ging. Achteraf vind ik dat zonde, want er zit goed materiaal tussen. Ik heb Lazarus opgericht om dat uit te brengen."

Toch maar even afwachten, want al in 1989 vertelde Johnson dat hij The Pornography of Despair wou heruitbrengen. Voorlopig is de cd gepland voor 2001. Wait and see.

Ten tijde van Dusk zei de man die lang het zingende geweten van het Verenigd Koninkrijk was, dat hij over nog maar één onderwerp durfde te schrijven: zichzelf. "Ik denk dat nog veel nieuwe liedjes over mij handelen, maar het thema van de globalisering heeft me wakker geschud. Ik ben slechts een songschrijver, maar ik heb toegang tot de media, dus vind ik het mijn plicht om het onderwerp aan te snijden." Dat gebeurt in 'GlobalEyes', waarin hij ook uithaalt naar genetisch gemanipuleerd voedsel. Maar zit hij met zijn kritiek niet in een heikele positie? Zijn platen verschijnen bij een multinational die opereert binnen de vrije markt. "Maar wat is dat, de vrije markt? In 'BoilingPoint' heb ik het over woorden die hun mening verliezen. Wat houden begrippen als vrijheid en democratie nog in? Als Amerika gelooft in een vrije markt, waarom geeft de overheid dan miljarden aan Boeing, een bedrijf dat niet zou overleven zonder die steun, net als een aantal andere grote firma's. Vrije markt is een begrip dat blijkbaar alleen geldt voor een arm land uit de derde wereld: privatiseer je openbare diensten en laat ons de winst opstrijken.

"Maar ik wil de vraag niet ontwijken. Ik ben bang voor wat er nu gebeurt: Seagram dat Universal en PolyGram opkoopt, AOL en Time-Warner die samengaan. Vandaar dat ik een eigen label heb opgericht. De twijfels blijven echter. Moet ik met onafhankelijke distributeurs scheep gaan, biedt het internet een uitweg? In tegenstelling tot velen geloof ik niet dat het net het wondermiddel is, maar een wapen in de strijd is het zeker. Ik weet ook dat crisissen meestal onverwachte mogelijkheden bieden. Misschien is het nu wel hét moment voor artiesten om hun carrière in eigen handen te nemen, alles zelf te doen en rechtstreeks met het publiek te werken."

Johnson woont tegenwoordig in New York. Vreemd toch voor een man die in het verleden de kritiek op de Verenigde Staten niet heeft geschuwd. "Ja, maar die had vooral te maken met hun buitenlandse politiek. En met de inschikkelijkheid van Groot-Brittannië, een houding waarmee ik het nog altijd heel moeilijk heb. De reden voor de verhuizing is simpel: het was alsof ik in Rome wou wonen op het hoogtepunt van het Romeinse Rijk. New York is de slagader van de wereld, zeker op economisch vlak. In Engeland dreigde ik in slaap te sukkelen, in de VS heb ik nieuwe energie gevonden. Vandaar dat NakedSelf een van mijn agressiefste platen is. Ik heb me in jaren niet meer zo politiek gemotiveerd gevoeld.

"De VS vormen een van de minst democratische democratieën. Dat zou niet zo erg zijn als het een klein land was, maar helaas blijft het de wereldmacht. Een minderheid van de bevolking stemt en de keuze is beperkt. Zo'n presidentsverkiezing is meer een veiling, wat een farce. Als je Amerikanen daarop wijst, reageren ze - ook vrienden van mij die wereldwijs zijn en zich progressief noemen - erg defensief en vaderlandslievend. In Europa heb je tenminste nog een volledig politiek spectrum. In de VS heb je rechts, de Democraten, en ultrarechts, de Republikeinen. Als je een andere mening bent toegedaan, krijg je het etiket communist of weirdo opgekleefd."

Het probleem van veel maatschappelijk geëngageerde kunstenaars is dat ze voor eigen parochie preken. "Ja, maar is dat een reden om het niet te doen? Ik wil mezelf kunnen uiten. Al denk ik dat ik wel invloed kan hebben. Na Mind Bomb heb ik honderden brieven gekregen van mensen die zich aangespoord voelden om meer te lezen over de thema's die ik aansneed, zoals de invloed van religie. Het is nu eenmaal mijn aard om altijd alles ter discussie te stellen, niet uit paranoia, maar op basis van een gezond scepticisme. Het interessantst is om het spoor van het geld te volgen. Wie verdient hier iets aan? Als je die vraag beantwoordt, weet je meestal waarom iets gebeurt."

De eerste single van NakedSelf is 'ShrunkenMan'. Behalve de originele versie bevat de ep ook interpretaties van de song door Foetus, John Parish (met een gastrol voor Thou-zangeres Does De Wolf) en DAAU. Een soort covers dus en geen remixes. "De muziekwereld is erg arm aan ideeën. De remixgedachte was twintig jaar geleden misschien prima, maar nu? De meeste liedjes hebben geen remix nodig. Ze stoppen een deejay in zijn slaapkamer met een sampler, hij stopt er een James Brown-beat onder en hupsakee. DAAU is me voorgesteld door mijn manager Cally, die nog met dEUS heeft gewerkt en een tijd in Antwerpen heeft verbleven."

Een sleutelsong van de nieuwe plaat is 'SoulCatcher', waarin Johnson zingt: "My life is halfway through / And I still haven't done / What I'm here to do." Voor iemand die nooit een blad voor de mond heeft genomen en altijd zeer overtuigd leek van de zaken die hij verdedigde, is dat een verwonderlijke uitspraak. "O, maar dat slaat niet op mijn carrière. Al op mijn vierde wist ik dat ik zanger en songschrijver zou worden. De zin verwijst meer naar mijn persoonlijke leven waarin de laatste jaren veel is gebeurd, zoals de dood van enkele familieleden (waaronder zijn moeder, aan wie de plaat is opgedragen, ChrV) en de geboorte van mijn zoon. Het liedje slaat op welke mens ik wil zijn en waar ik met mijn leven heen wil. Ik geloof in reïncarnatie en ben ervan overtuigd dat iedereen iets heeft als een karma-bankrekening. (lachend) Ik vrees dat ik tijdens dit leven in de rode cijfers ben beland." Zou het gewoon niet kunnen dat de midlifecrisis zich aankondigt? "Nee, die heb ik gehad toen ik achttien was (lacht)."

'SaltWater' heeft een wat enigmatische tekst. "W-w-wave upon wave / Roll upon roll / Tiny it shrinks / The huge it blows / Gotta be sharp / Gotta be strong" zou kunnen handelen over de zoektocht van de surfer naar de ultieme golf. Niet dus, zo blijkt. "Verslaving is het onderwerp. Als kind was ik gefascineerd door verhalen over zeilers die verdwaald waren op zee en onder een loden zon letterlijk stierven van de dorst. Ze wísten dat ze geen zout water mochten drinken, maar ze konden het niet laten en het zout verbrandde hun ingewanden." Wat een mooie metafoor is voor: "Hoe meer je hebt, hoe meer je nodig hebt - het kenmerk van een verslaving." Een onderwerp dat ook opduikt in 'SwineFever', waarin Johnson verhaalt over de technieken om van consumenten koopverslaafden te maken. "Pain can be your friend," zingt Johnson in 'PhantomWalls'. In de wetenschap dat hij zich ooit omschreef als een method-singer-songwriter (in navolging van de method-acteurs), vraag je je af of hij wel eens conflicten opzoekt om stof te vinden voor een song. "Ik denk het wel. Alhoewel, het is op de eerste plaats een poging om mezelf alert en scherp te houden. Dat leidt tot positieve zaken als duiken, veel reizen of yoga. Aan de negatieve kant staan extreme experimenten met drugs, seks en drank. Veel van de songs die ik schreef toen ik jong was, werden daardoor self-fulfilling prophecy's, ook al omdat ik vind dat elke vezel van een nummer waarachtig moet zijn. Je begrijpt dat dat soms tot zware privé-problemen leidde."

Maar waren die songs een afbeelding van zijn leven of leefde hij zo om stof te vinden voor zijn liedjes? "Geen idee. Misschien is er een derde factor die beide andere beïnvloedde. Dat zou mijn karakter kunnen zijn. Of misschien is het een gevolg van mijn poging de emotionele verdoving te doorbreken die me vaak in haar greep hield. Ik weet het niet en het is een onderwerp dat alleen mezelf en mijn therapeut aanbelangt.

"Ik vermoed wel dat ik nog een method-singer-songwriter ben. Toen ik de teksten moest schrijven voor NakedSelf, kampte ik met een writer's block. Om die te doorbreken probeerde ik enkele technieken uit. In plaats van een tekstverwerker te gebruiken - zo'n toestel maakt je lui, want je spuwt een tekst uit die je nadien redigeert - verplichtte ik mezelf om mijn teksten eerst in mijn hoofd te voltooien. Mijn werkplek was een klein, heet kamertje in Chinatown, waar alleen een schamel peertje voor licht zorgde - je ziet het op de hoes van de plaat." Is dat niet wat masochistisch? Lichtjes enthousiast: "Nee, mijn zintuigen functioneren beter in een niet vertrouwde omgeving. Het was fantastisch."

NakedSelf verscheen op nothing en wordt gedistribueerd door Universal. The The speelt op 18 april om 20 uur in Le Botanique, Koningsstraat 236, Brussel. Kaartjes: 650 - 750 frank (16,11 - 18,59 euro). Info: 02/218.37.32. Discografie (althans wat beschikbaar is): Burning Blue Soul (1981), Soul Mining (1983), Infected (1986), Mind Bomb (1989), Dusk (1993), Solitude (1994, een Amerikaanse compilatie met live-opnamen en remixes), Hanky Panky (1995), NakedSelf (2000).

'Misschien is het nu wel hét moment voor artiesten om hun carrière in eigen handen te nemen en rechtstreeks met het publiek te werken'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234