Vrijdag 30/09/2022

Een orkest met een politieke boodschap

Als de Polen een nieuw orkest voorstellen, doen ze dat niet in een concertzaal maar in de historische ruimte waar de vakbond Solidarno destijds werd gesticht die het einde van het communistische Oostblok inluidde. Zo'n orkest heeft uiteraard ook een politieke betekenis: het wordt het eerste instituut van het Oostelijk Partnerschap van landen uit de ex-Sovjet-Unie. Morgen komt I, Culture naar Brussel.

Slechts op een boogscheut van de oude binnenstad van Gdansk ligt de scheepswerf die in de jaren 80 het toneel was van de strijd die later de eerste dominosteen in de val van het Oostblok zou blijken. Daar verrijst een herdenkingscentrum voor Solidarno. Maar ernaast staat nog altijd, op het nu verlaten bedrijfsterrein, de vergaderzaal waar de manifesten werden geschreven, de staking werd gepland en het pact tussen arbeiders en intellectuelen ontstond.

In dat gebouw stelt het Adam Mickiewicz Instituut, de voornaamste financier van het project, het I, Culture-orkest voor - genoemd naar het cultuurprogramma van het voorzitterschap. Directeur Pawel Potoroczyn legt de politieke context uit: het in 2009 door Zweden en Polen opgerichte Oostelijk Partnerschap wil de banden tussen de Europese Unie en een aantal staten van de ex-Sovjet-Unie aanhalen. Die staten - Belarus, Oekraïne, Moldavië, Georgië, Armenië en Azerbeidzjan - zijn zeer divers. De laatste twee zijn officieel zelfs nog in staat van oorlog en enkele ervan kun je niet echt democratisch noemen.

Maar waarom dan een orkest samenstellen? Toen de dirigent Pawel Kotla naar hem toe kwam en voorstelde om in het kader van het Poolse EU-voorzitterschap een jeugdorkest op te richten, zei Potoroczyn meteen nee: te duur, te gewoon. Maar als het nu eens een orkest met leden uit alle landen van het Partnerschap zou zijn, met een soortgelijke missie als Daniel Barenboims West-Eastern Divan Orchestra, dat uit Israëliërs en Palestijnen bestaat? Door de politieke invulling kreeg het project een draagvlak.

Aan de andere kant van Gdansk, in de zaal van het Muziekconservatorium vinden de repetities plaats. Kotla wisselt af met de 87-jarige maar nog bijzonder levendige Engelse legende Sir Neville Marriner. Beiden proberen onvermoeibaar de jeugdige onstuimigheid van de muzikanten te temmen. "Het zijn stuk voor stuk fantastische musici", zegt Kotla, "die zichzelf willen profileren. Maar in een orkest heb je nog wat anders nodig: teamgeest, luisteren naar elkaar, en naar de dirigent natuurlijk."

En Marriner merkt op: "Een orkest als dit speelt altijd te hard, want iedereen wil eruit springen. We hebben een schitterende piccolospeelster en een al even briljante solotrompettist. Het is zonde maar ik moet hen bijna altijd intomen: 'Wat zachter alsjeblieft! Je bent niet alleen!'"

In elk geval krijgen de jonge musici een groot cadeau: hun eerste reeks optredens is al meteen een tournee langs de grote Europese concertzalen. Stockholm, Berlijn, Londen, Madrid... en ook Brussel, waar ze morgen spelen. Het programma dat ze voor die tournee instuderen, lijkt opnieuw politiek geïnspireerd. Naast de vierde symfonie van Tsjaikovski is er ook de ouverture tot zijn opera Voyevoda, een tamelijk onrijp jeugdwerk. Het lijkt vooral gekozen wegens de heroïsch-historische inhoud van het stuk en wegens de bron van het libretto: de Poolse dichter en nationale held Adam Mickiewicz, naar wie het subsidiërende instituut is genoemd.

Er wordt niet alleen gerepeteerd daar in Gdansk. Hoewel de nationaliteiten door het taalprobleem dikwijls onder elkaar blijven, loopt alles gesmeerd als er non-verbale activiteiten zijn. Samen muziek maken uiteraard, maar ook voetbal spelen bijvoorbeeld. 'Grote' landen zoals Polen konden een eigen ploeg opstellen maar de kleintjes moesten coalities sluiten. En wonder boven wonder: de nog steeds in staat van oorlog verkerende Armeniërs en Azeri's vonden elkaar in één team terug. Dat is al één doorbraak.

Het I, Culture Orchestra onder leiding van Pawel Kotla speelt morgen bij Bozar in het Koninklijk Conservatorium in Brussel. Solist is Peter Jablonski.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234