Woensdag 06/07/2022

Een pinksterweek zonder Spirit

Dat een partij die zichzelf Spirit doopte uitgerekend in de week van Pinksteren de geest dreigt te geven, kan in de Wetstraat niet anders dan wrange grapjes opleveren. Wellicht besluit eerstdaags een meerderheid in de partij om het toch maar, tegen beter weten in, zelfstandig te proberen, maar dat zal dan uitstel van executie zijn. Want als vervolgens een eerste groepje tenoren naar de VLD vertrekt, zal de existentiële twijfel Spirit van binnenuit verder gaan opvreten.

'Met grote verbazing hebben ook wij deze week het nieuws moeten volgen. Voor al onze bestuursleden kwam heel deze crisis over als een wansmakelijke déjà vu. We waren er oprecht van overtuigd dat dit circus al een hele poos achter ons lag." Fragmentje uit de open brief die de Spirit-besturen van Aalter, Nevele en Deinze gisteren via het internet aan hun partijtop overmaakten. De existentiële crisis waarin Spirit verkeert, doet inderdaad in alles terugdenken aan de ondergang van de Volksunie, amper een jaar geleden: dezelfde discussie, dezelfde acteurs (min de helft, nu domweg gelukkig bij de N-VA), en wellicht hetzelfde einde: een pijnlijk uiteenvallen van de partij. Zo'n drama kan de democratische reflex van een trouwe partijmilitant misschien één keer aan, maar zeker geen twee keer.

Met zijn oproep in de krant om een alliantie aan te gaan met de SP.A, bezorgde Bert Anciaux een 'tijdsslag' aan zijn partij. De tijdsslag is een wapen dat Jerommeke wel eens hanteert in de stripreeks Suske & Wiske. De krachtpatser slaat dan met volle kracht op een rotsblok maar er gebeurt niets. Vervolgens loopt Jerom doodgemoedereerd weg: 'Rots weet nog niet wat het wil: buigen of barsten.' Waarna in het volgende prentje de rots alsnog in gruzelementen uiteenspat en Jerom koeltjes opmerkt: 'Wordt barsten.' Net zoals het rotsblok in het stripverhaal, zal ook Spirit uiteindelijk uiteenspatten. Wellicht is de explosie nog niet voor meteen, maar op langere termijn is ze niettemin onafwendbaar.

Maar zo ver zijn we dus nog niet. Overmorgen, op Pinkstermaandag, komt het partijbestuur bijeen om zich te beraden over de eigen politieke toekomst. De meest waarschijnlijke uitkomst is dat, na alweer een lange en emotionele vergadering, besloten wordt toch maar op eigen kracht verder te gaan. Sommigen, zoals voorzitster Annemie Van de Casteele of de nestors Paul Van Grembergen en Nelly Maes, geloven oprecht in de slaagkansen van een onafhankelijke mini-partij. Voor hen zijn er ook weinig alternatieven. Op de fin de carrière van Maes en Van Grembergen zou een overstap enkel een smet zijn, terwijl Van de Casteele politiek te ver af staat van de SP.A en in de VLD op een overbevolkt Brabants arrondissement stuit.

Ook Bert Anciaux is inmiddels - "als de meerderheid het zo wil" - weer gewonnen voor een onafhankelijke lijn van Spirit. Tot de volgende opiniepeiling opnieuw dezelfde twijfels aan de oppervlakte brengt. Daarbij speelt mee dat Spirit op eigen kracht niet alleen een kleine maar ook een oppositiepartij zal zijn. Als Spirit pakweg vijf procent van de stemmen haalt, veegt het zichzelf in 2004 uit de Vlaamse regering. Geen enkele coalitiepartner neemt immers een extra partner aan boord omwille van de twinkeling in de ogen van de lijsttrekker. De verscheurende discussie die Anciaux aan de oppervlakte bracht, heeft niet alleen met brute cijfers te maken. In de complexe inborst van het Spirit-boegbeeld loopt politieke berekening altijd samen met een oprechte maatschappelijke verontwaardiging. Zoals hij in de nadagen van de Dutroux-saga met ID21 een antwoord zocht (en niet vond) op het witte ongenoegen, wil hij nu een alternatief bieden voor de bruine politieke afkeer. Maar het verlangen van Anciaux om zich te richten op de maatschappelijke kwestbare groepen, plaatst zijn partij in een onmogelijke positie. Voor Spirit, dat zich een profiel had aangemeten van jonge, wat intellectuele stadspartij, betekent deze input immers een koerswijziging van 180 graden. Behalve een strategische discussie heeft Anciaux in eigen kring dus ook een nieuwe ideologische twist gezaaid.

Helemaal uit de lucht kwam de bede van boegbeeld Anciaux overigens niet gevallen. Begin mei had de Spirit-minister zijn collega-topministers in de Vlaamse regering al gebrieft over zijn nakende 'opening' naar de SP.A. Dat was dus een week voor de moord op Pim Fortuyn en voor de tweede ronde in de Franse presidentsverkiezingen, gebeurtenissen die door Anciaux zelf nochtans aangeduid werden als aanleiding voor zijn emotionele oproep. Als een goede partijsoldaat lichtte minister-president Patrick Dewael (VLD) meteen zijn partijvoorzitter Karel De Gucht in. Pikant detail: nadat hij het nieuws van Anciaux zelf op de receptie van een muziekfestival in Lommel had vernomen, was Dewael zo gehaast om 'Brussel' op de hoogte te brengen, dat zijn wagen in Limburg geflitst werd bij een snelheidscontrole. Zoals de natie inmiddels weet zal de Vlaamse regeringsleider de boete zelf betalen.

In ieder geval, nog voor het interview van Anciaux in Het Laatste Nieuws verscheen, had De Gucht al een afspraak op zak met zijn 'contacten' bij Spirit. En de VLD-voorzitter blijkt in de mini-partij nogal veel contacten te hebben. Niet minder dan vier Spirit-parlementsleden klopten 's avonds bij De Gucht aan, nog op de dag dat het beruchte interview uiteindelijk in de krant verscheen: Margriet Hermans, Vincent Van Quickenborne, Patrik Vankrunkelsven en Fons Borginon.

In het discrete gesprek bevestigde De Gucht dat het Spirit-viertal 'welkom' is om de centrumkoers van de VLD te versterken. Zeker bij Hermans, Van Quickenborne en Vankrunkelsven kwam die boodschap luid en duidelijk over. De populaire Margriet Hermans maakte inmiddels al zoveel als haar overstap bekend, Van Quickenborne zal snel volgen en wellicht waagt ook Vankrunkelsven de sprong. Dat ook oud-VU-voorzitter Borginon bij De Gucht te biecht was gegaan, wekte op het crisisberaad van de Spirit-top, afgelopen donderdag, nog het meeste beroering. In tegenstelling tot de drie anderen liet Borginon er zich, uit loyauteit, van overtuigen toch maar de zelfstandige koers mee te ondersteunen. Hoelang die mening dan weer standhoudt, is onzeker.

Het was overigens niet de eerste keer dat de VLD-top het bezoek kreeg van een Spirit-delegatie. Nog maar pas had Spirit een officiële maar niet minder discrete vertegenwoordiging op pad gestuurd langs de hoofdkwartieren van SP.A en VLD. Namens Spirit zouden ondervoorzitters Geert Lambert en Els Van Weert samen met Patrik Vankrunkelsven de gesprekken leiden. Kwestie van het pas voor eind juni voorziene debat over de politieke toekomst een beetje deftig voor te bereiden. Ook die nobele intenties werden doorkruist door de vlucht vooruit van Bert Anciaux.

Als het trio Hermans-Van Quickenborne- Van-krunkelsven straks weggaat, verliest Spirit niet alleen een pak voorkeurstemmen. In één klap ziet ze haar links-liberale flank verloren gaan. Dat net die flank wegvalt, is een verrassend maar misschien niet onbedoeld effect van de oproep van Bert Anciaux om zich bij de SP.A aan te sluiten. In het volle besef dat hij hoe dan ook niet de gehele partij onder de arm kon nemen, schudde Anciaux alvast die groep af die hem toch niet zou kunnen of willen volgen. Als er later nog een wiel links of rechts afdraait, wordt Spirit langzaam maar zeker een kern die zich noodgedwongen wel zal moéten aansluiten bij een grotere partner. De SP.A en Bert Anciaux zullen dan klaarstaan. Spirit begint zo steeds meer op een ui te lijken, die laagje per laagje afgeschild wordt. En ook dat gaat vaak met heel wat tranen gepaard.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234