Maandag 24/01/2022

‘Een ramp ligt constant op de loer’

Kris Verdonck maakt al jaren installaties die het midden houden tussen theater, performance en beeldende kunst. Tot nu toe toonden vooral theaters zijn werk. Met Exhibition #1, een tentoonstelling in Z33 in Hasselt, is het nu voor het eerst ook in een museale context te zien. Naast bestaand werk toont hij de nieuwe ‘experimentele’ installatie Exote, een paradijselijke tuin met levensbedreigende planten.

“De overgang van theater naar museum is een uitdaging,” stelt Verdonck. “In een theater bepaal ik de tijd die mensen aan een werk besteden. In een museum doen ze dat zelf. Vaak oordelen ze in een paar seconden. Daardoor wordt het voor een kunstwerk belangrijk om meteen in het oog te springen, om spectaculair te zijn. Maar hoe het zal uitpakken weet ik niet.”

Eén zaal is gewijd aan apparaten die het kader vormden van Verdoncks vroege performances. Het geheel zou niet misstaan in een museum van folterpraktijken: een waterkuip in glas, grote toestellen in staal, met kettingen, tegengewichten en een harnas lijken het betere folterwerk te beloven. Duet (2005) is zo’n werk. Daarin werd een man vastgesnoerd in een harnas, dat door een grote mekaniek uiterst traag rondwentelde. Een ballerina werd bij de uitvoering opgehangen aan de ‘danser’. Samen voerden ze een duet uit. Zo sierlijk mogelijk, zoals het dansers betaamt. Zelfs als de machine hen ondersteboven draaide bleven ze handelen alsof er niets aan de hand was. Op een video zie je hoe dat werkte.

Deze installatie is Kris Verdonck ten voeten uit: hoe mensen in een absurde, oncontroleerbare situatie toch gewoon verder ploeteren. Dat beeld wordt nog ongerijmder bij Dancer #3. Daar is het centrale ‘personage’ geen mens, maar een robot. Die probeert recht te blijven als zware veren hem doen opspringen. Dat lukt zelden, maar steeds weer hervat hij zijn sisyfusarbeid zonder verpinken.

In een recente groep werken, K, a society, toont Verdonck met video-installaties even nadrukkelijk hoe de mens probeert om te gaan met situaties die hem boven het hoofd groeien. In de oorspronkelijke theatrale setting werd je door een gids rondgeleid van de ene installatie naar de andere. Die gids kende echter zelf de ware toedracht van de zaak niet: hij bouwde gewoon na wat een oortje hem voorzei. Hier worden de werken - behalve op zaterdag - op zich getoond. Dat maakt ze echter niet minder krachtig.

Frieze toont twee mensen die opgesloten zijn in dozen, niet veel groter dan lijkkisten. Ze proberen zich een houding te geven, ondanks hun benarde positie. In Syncope drijft een zakenman in een bak water, met zijn aktetas als reddingsboei in zijn armen geklemd. Als kijker blijf je bij deze werken relatief ongemoeid. Niet zo bij Gossip of Presyncope. In het ene geval passeer je langs een videobeeld van een groep mensen die je aanstaren. Ze fluisteren zachtjes tegen elkaar, en barsten soms in lachen uit. Je voelt je, ook al zijn het videobeelden, niet weinig geviseerd. In Presyncope ben je dan weer getuige van een eindeloos durende val van de Zuidertoren in Brussel.

Niet verwonderlijk dat auteurs als Kafka en Beckett bij Verdonck steeds weer opduiken als inspiratiebron. Ook zij beschrijven de verbijstering die een mens overvalt als de wereld zijn vanzelfsprekendheid verliest. “In onze samenleving heerst een voortdurende vorm van onderdrukte paniek, die zich uit als stress. We doen alsof we alles de baas zijn, maar beseffen tegelijk dat een ramp voortdurend op de loer ligt door de extreme verweving en afhankelijkheid van alles met alles.”

Dat is ook de betekenis van de installatie Exote. Op de etage van Z33 legde Verdonck een grote tuin met een centrale waterpartij aan. Op het eerste gezicht is het een paradijselijke tuin, met parkieten, vissen, kikkervisjes van een stierkikker, rododendrons, Japanse duizendknoop, kortom, alles wat je in een tuincentrum ook vindt. Hier en daar tref je echter ook een echt gevaarlijke plant aan zoals de reuzenberenklauw. Toch mag je de zaal in, zij het enkel met beschermende kledij. Na afloop van de tentoonstelling zullen alle planten en dieren in deze tuin ook zorgvuldig, volgens strikte procedures moeten vernietigd worden om te vermijden dat ze zich in het milieu verspreiden.

De reden is dat het hier gaat om soorten die in onze kontreien geen natuurlijke vijanden hebben, en zich dus als ‘invasive alien species’ gedragen; ze brengen het ecologisch evenwicht in geen tijd om zeep. In Limburg vormt de stierkikker bijvoorbeeld al een bedreiging voor andere diersoorten. “Maar het is wel de mens die actief aan de verspreiding en import van die soorten heeft bijgedragen,” merkt Verdonck op. Dat wordt in een zaaltje voor de tuin ook uitgebreid uit de doeken gedaan met teksten en video-opnames van biologen.

Het gaat dus weer om hetzelfde thema: hoe de mens zichzelf in een situatie gebracht heeft die uiteindelijk onhanteerbaar blijkt, maar tegelijk blijft doen alsof er niets aan de hand is. “Als er van paniek sprake is, dan blijkt die vooral uit de ronduit ondoordachte manier waarop mensen soms het hoofd proberen te bieden aan deze situaties. Maar gewoonlijk merken we zelf niet waarin we beland zijn.”

De tuin woekert ondertussen heftig verder. “Wie weet hoe het evolueert”, mijmert Verdonck. “Biologen volgen dit experiment al met argusogen, want voor hetzelfde geld ontdekken we hier wel hoe deze dier- en plantensoorten elkaar teniet doen. Hebben we meteen een oplossing…”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234