Maandag 03/10/2022

'Een schaduwweduwe rouwt helemaal alleen'

De Nederlandse begrafenisonderneemster Carolien Harrems wil komaf maken met wat volgens haar het laatste grote taboe rond rouwverwerking is: de schaduwweduwe. 'Als je man sterft, is steun van vrienden en familieleden ontzettend belangrijk, maar wat als je de minnares bent? Je bent een schaduwweduwe, gedoemd om het verlies alleen te dragen en te verwerken.'

Door Jan Stevens

e jonge Carolien Harrems is moeder van vier kleine kinderen, leidt een begrafenisonderneming in Amstelveen en is voorzitster van het Nederlandse Netwerk Uitvaartvernieuwers. "De laatste jaren zijn er in Nederland opvallend veel vrouwelijke uitvaartonderneemsters van start gegaan", zegt ze. "Mensen willen een persoonlijke, op hun lijf gesneden uitvaart. Die aanpak ligt vrouwen wel. Ik vermoed dat ze zich daardoor steeds meer tot het beroep aangetrokken voelen. Ik ben begrafenisonderneemster geworden omdat ik iets voor anderen wou betekenen. Bovendien ben ik van nature erg goed in het organiseren van dingen. In mijn uitvaartonderneming kan ik mijn zakelijke instinct en mijn hulpverlenende inborst perfect in balans brengen."

Een jaar geleden volgde Carolien Harrems een studie rouwverwerking. "Ik vond dat ik als uitvaartonderneemster alle bijzonderheden van het rouwproces moest kennen. Ik wou tegenover de familie van een overledene niet met mijn mond vol tanden staan, bang om iets doms te zeggen. Dus wilde ik alles weten over omgaan met rouw. Voor mijn eindwerk bestudeerde ik een aspect dat me het meest fascineerde: de verborgen rouw. Rouwende kinderen waren lange tijd taboe. We dachten dat ze niet met verdriet overweg konden. Dat foute denkbeeld hebben we gecorrigeerd, en kinderen worden nu actief bij uitvaarten betrokken. Maar over één taboe werd met geen woord gerept: dat van de schaduwweduwen, de minnaressen van overledenen. Naar dat fenomeen is zo goed als geen onderzoek gedaan: ik heb me daar voor mijn eindwerk vol enthousiasme in verdiept. Mijn 'schaduwweduwenproject' is sindsdien alleen maar groter en uitgebreider geworden. Toevallig hoorde een journalist van De Telegraaf begin dit jaar over mijn werk, en die heeft er op Valentijnsdag een groot artikel over geschreven. Toen werd het hier een gekkenhuis. Ik werd overstelpt met e-mails en telefoons van vrouwen die me verhalen vertelden in de trant van: 'Ik had veertig jaar een relatie met een getrouwde man en nu is hij gestorven. Ik kreeg pas achteraf te horen dat hij overleden was en nu moet ik dat leed helemaal alleen verwerken.'"

In haar boek Schaduwweduwe laat Harrems uitsluitend vrouwen aan het woord. Zijn er dan geen schaduwweduwnaars? Carolien Harrems: "Natuurlijk wel, maar het taboe rond achtergebleven minnaars is zo mogelijk nog groter. En er zijn nu eenmaal meer schaduwweduwen dan -weduwnaars. Het zijn toch meestal ongehuwde vrouwen die een relatie met een getrouwde man hebben. Mannen pikken het niet om de tweede viool te spelen. Ze zullen eerder zeggen: 'Nu is het afgelopen. Je kiest voor je vent of voor mij.'"

"Harde cijfers over het aantal schaduwweduwen en -weduwnaars ontbreken omdat mensen er zelden open over communiceren. Volgens Nederlandse en Amerikaanse schattingen gaat één op de vijf mannen en vrouwen vreemd. Langdurige relaties zijn zeldzamer en komen vooral voor tussen een getrouwde man en een ongetrouwde vrouw, zij is vaak jonger dan hij en kinderloos. Tachtig procent van de vrouwen die een relatie met een getrouwde man heeft, denkt dat hij uiteindelijk voor haar zal kiezen, maar slechts 1,5 procent van de mannen kiest ook daadwerkelijk voor de vriendin. Mijn boek bevat getuigenissen van vrouwen die hun minnaars niet voor de keuze gesteld hebben."

"Doordat een buitenechtelijke relatie spannend is, kan ze zeer hecht worden, maar ook het isolement draagt bij tot de intensiteit. Als je een nieuw lief op een zaterdag meeneemt naar het café, kun je later op de avond nog wel eens thuiskomen met de gedachte: 'Goh, mijn vrienden vonden haar maar minnetjes, en misschien hebben ze wel gelijk.' Maar als je een geheime liefde hebt, valt de toetssteen van de werkelijkheid compleet weg. In de beperkte tijd die je met elkaar doorbrengt, moet het altijd feest zijn. Je deelt geen huishouden met elkaar; je hoeft dus ook geen ruzie te maken over het rondslingerende dopje van de tube tandpasta, of over wie de vuilbak buiten zet."

Schaduwweduwe bevat alleen anonieme getuigenissen. "Geen enkele vrouw durfde voor het voetlicht te treden", zegt Harrems. "Toen ik een lezing over het onderwerp wou geven, merkte ik pas hoe groot het taboe is. Er kwam amper iemand op af, terwijl er ontzettend veel publiciteit rond gemaakt was. Zelfs na de dood van de geliefde blijft een geheime relatie taboe, want stel je voor dat zijn of haar familie erachter komt."

"Een aantal van de gesprekspartners uit mijn boek zijn recent schaduwweduwe geworden, maar ik heb ook met minnaressen gesproken die nog midden in een affaire zaten en zich zorgen maakten over de toekomst. Zo vertelde iemand me: 'Ik heb een relatie met een 74-jarige man. Ik zie hem nu minder omdat hij met pensioen is, en daardoor moeilijker smoezen kan verzinnen om ergens af te spreken. Maar wat zal er gebeuren als hij overlijdt? Hoe moet het dan met ons kind?'"

"Nogal wat vrouwen hebben een kind bij hun minnaar, net zoals Anne Pingeot een dochter had bij de voormalige Franse president François Mitterrand. De begrafenis van Mitterrandwas trouwens uniek. Aan zijn graf op het kerkhof van het dorpje Jarnac stonden niet alleen zijn twee zonen en zijn officiële weduwe Daniëlle Mitterrand, maar ook zijn schaduwweduwe Anne Pingeot en hun dochter Mazarine. Velen zien Mitterrands begrafenis als lichtend voorbeeld, maar bij gewone stervelingen gaat de aanwezigheid van een minnares en een buitenechtelijk kind op de begrafenis vaak ten koste van de geloofwaardigheid van de wettige echtgenote."

Sommige minnaressen komen pas na de begrafenis te weten dat hun minnaar gestorven is. "Toch slagen velen erin om tot op het laatst contact met hun minnaar te houden", zegt Harrems. "Maar ik heb ook het verhaal gehoord van een mevrouw van wie de vriend dement werd. Hij is haar gewoon vergeten. Er zijn mannen die met hun begrafenisondernemer lang op voorhand afspreken dat na hun overlijden hun minnares buiten de bezoektijden om een laatste groet mag komen brengen. Dat is natuurlijk de beste manier om iets voor je schaduwweduwe te regelen, zo vermijd je dat er naast de rouwkrans van je vrouw nog een grotere ruiker op je kist ligt met de boodschap: 'Van je allerliefste.'"

Info: Carolien Harrems, Schaduwweduwe, passie en pijn van een minnares, Uitgeverij Ten Have, 14,90 euro. Verschijnt begin oktober. Het boek zal een afneembare neutraal omslag hebben om de anonimiteit van de lezer te garanderen. Zie ook www.schaduwweduwe.nl of www.carolienharrems.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234