Zaterdag 02/07/2022

Een soms wat saaie les in economie

GENT

Jelineks tekst ‘Die kontrakte des Kaufmanns’ (‘De contracten van de koopman’), een stuk over de economische crisis, was goed voor ruim vier en een half uur theater in Duitsland in een regie van Nicolas Stemann.

Voor Underground werd die tekst ‘ingedikt’ tot twee uur theater. Twee uur ‘sturm und drammerig’ theater dat je murw slaat - en niet altijd in positieve zin - maar in de zin van ‘we weten het nu wel’. Al is dat net ook de hybris waarvoor Jelinek ons waarschuwt: een mens leert niet uit zijn fouten. Ergens is die halfgod, die de mens zich waant, alweer op zoek naar de gouden appels. Of zoals de bankiers stellen: “Nu herstellen we het vertrouwen en straks nemen we het weer.”Acteur Servé Hermans, die de trucs kent van zijn variétévoorstelling De Illusionist, mag bij aanvang met geld toveren - het is te zeggen - het wegtoveren. Het zaallicht blijft gedurende de truc aan: voor het publiek volkomen zichtbaar, maar het geld gaat niettemin voor onze ogen in rook op. De deuren van de schouwburg worden in het slot geklikt: we zitten met zijn allen gevangen in de kluis.

Zwemmen of verzuipen

Jelinek schreef Die Kontrakte des Kaufmanns naar eigen zeggen omdat ze nauwelijks iets begrijpt van economie, in de hoop zo iets wijzer te worden. Maar in haar gegoochel met economische termen en theorieën kan ook zij, samen met ons, niets anders dan uiteindelijk de wenkbrauwen fronsen. Hoe kan een beurs - in feite een viruteel spel, de werkelijkheid zo ondergraven? Waar is het geld als het er eerst was en nu niemand het meer heeft? Op vakantie, zo luidt het antwoord. Op de scène van NTGent krijgt dit een letterlijke vertaling: een grote (lege) bankkluis en een hoog zwembad waaruit de ‘personages’ opduiken. Personages tussen aanhalingstekens want in Jelineks stuk - honderd bladzijden doorlopende tekst, een repetitieve woordenchaos die twijfelt tussen zin en stijlmiddel - zijn er geen personages en evenmin worden die door regisseur Johan Simons gecreëerd. Veeleer is Underground een partituur van stemmen waaruit de stem van Jos Verbist zich losmaakt. Hij vertolkt de kleine belegger, in eerste instantie een soort West-Vlaamse boer die bij elke economische uiteenzetting steevast antwoord met een verdwaasd “huh?”, om uiteindelijk - al zijn geld verloren - zijn gezin af te slachten met de botte bijl. “Het leven kun je ongedaan maken, maar verliezen niet,” fluistert een koortje actrices, dode kinderen/schikgodinnen in zijn oor. Het levert een aangrijpende finale waarin Jelinek haar bravoure toont om economie te larderen met referenties aan de klassieke mythologie en hedendaags familiedrama.

Van P Diddy tot München

Teveel toont Underground zich echter een fluctuerende voorstelling. Jelineks pogingen om een les uit de economie te trekken, blijven te vaak steken in een literaire les in economie. Het is voor regisseur Johan Simons moeilijk de toon vinden. Een schoon decor en vele vondsten ten spijt is het ditmaal in de regie een beetje vissen zoals er gevist wordt in het zwembad, naar logo’s als gevallen herfstbladeren. Ook Fortis drijft ertussen.Jos Verbist, Servé Hermans, Kristof Van Boven en Katja Herbers krijgen behoorlijk tegenspel van nieuwkomers Keja Kwestro, Hannah Hoekstra, Lien Wildemeersch en Marjan De Schutter. Al blijven eerstgenoemden toch duidelijk de trekkers van het stuk. Vooral de tragische figuur die Verbist neerzet, maar zeker ook Van Boven als een soort duivelsjong / Repelsteeltje met nasale stem, intrigeren. De niet toevallig allemaal vrouwelijke stagiares vormen een koortje van ‘bitches’. Een verwijzing naar de Amerikaanse hiphopcultuur die meermaals terugkomt doorheen het stuk in de goudglitter van sieraden en bepotelgrage mannen die graaien in het jonge meisjesvlees. Alles is merchandising, ook Che Guevara en Bono op een T-shirt, of Joke Schauvliege in een gastrolletje.In het midden van de voorstelling schakelt Underground een vormversnelling hoger met beeldprojecties (een vleugje Cassiers?) en Oostenrijks Edelweiss-gejodel. De acteurs zetten maskers op: identificeren zich met de oude grijze mannen die het bejaarde Europa voorstaan, ook Lippens en Leterme passeren de revue. En het publiek mag schoenen gooien of wordt met de vinger gewezen. Hier toont zich de invloed van het Duitstalige theater van Brecht tot Handke. De politieke Simons is duidelijk klaar voor München.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234