Donderdag 27/01/2022

ReportageIndia

En de winnaar is... steenkool: waarom India de klimaattop wél top vond

Arbeiders aan de slag in een kolenmijn in Dhanbad, in het oosten van India.  Beeld AP
Arbeiders aan de slag in een kolenmijn in Dhanbad, in het oosten van India.Beeld AP

India zwakte dit weekend het pact van Glasgow op het laatste moment af door zich niet te scharen achter de ambitie om steenkolen helemaal uit te faseren. Waarom verzet het land zich daartegen?

Aletta André

Op aandringen van India eindigde de klimaattop in Glasgow met een aanpassing van de tekst over gebruik van steenkolen. De ondertekenaars zullen niet streven naar een uitfasering van deze fossiele grondstof, maar naar een verminderd verbruik. Specifieke percentages of deadlines werden niet genoemd.

Terwijl India’s minister van Milieu, Bhupender Yadav, de uiteindelijke tekst uitsprak, ging India’s hoofdstad New Delhi gebukt onder de zwaarste smog van het jaar. De concentratie fijnstofdeeltjes in de lucht is momenteel meer dan tien keer hoger dan wat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als gezond beschouwt.

Een onbegrijpelijke tegenstelling in de ogen van buitenstaanders. Waarom protesteren de Indiërs niet tegen hun overheid, zo wordt vaak gevraagd. Waarom eisen zij geen schone lucht terwijl ze zelf stikken in de uitstoot van fossiele brandstoffen? In dat licht lijkt het bizar dat Yadav trots terugkeert uit Glasgow. De minister noemt de top voor India een groot succes en de meeste Indiërs zijn het met hem eens.

Voor wie de laatste jaren heeft opgelet, is die houding niet zo gek. India is ten eerste zelfverzekerd: de eigen klimaatdoelen die zijn vastgesteld in 2015 in Parijs zijn ambitieus en bovendien vroegtijdig gehaald. De doelen zijn inmiddels zelfs naar boven bijgesteld.

Vanuit dit standpunt vindt India het terecht om meer van ontwikkelde landen te eisen die relatief meer aan de wereldwijde klimaatverandering hebben bijgedragen.

Schone longen

Bovendien is de honger naar ontwikkeling in India minstens zo groot als de drang naar schone longen. Honderden miljoenen huishoudens werden de afgelopen jaren voor het eerst aangesloten op stroom, terwijl honderden miljoenen anderen voor het eerst tot de hogere lagen van de middenklasse doorbraken en zich auto’s en energievretende apparaten als airconditioners konden veroorloven.

Toen de regering van Delhi een aantal jaren geleden een systeem probeerde te introduceren waarbij op even data alleen auto’s met even nummerborden de straat op mochten en op oneven data de auto’s met oneven nummers, was de verontwaardiging groot. Een familievriend, die met een lening een degelijke Honda had gekocht, verklaarde absoluut niet terug de metro in te willen. Dat zou een afgang betekenen voor iemand die door hard werken als eerste in zijn familie de bovenste laag van de middenklasse had bereikt. Liever zou hij een paar jaar korter leven, dan zich ook nog maar één keer tot het openbaar vervoer te verlagen.

Vrouwen lopen langs de kolenmijn van Dhanbad. Beeld AP
Vrouwen lopen langs de kolenmijn van Dhanbad.Beeld AP

De toespraak van Yadav in Glasgow sprak Indiërs die de afgelopen jaren omhoog zijn geklommen op de maatschappelijk ladder dan ook enorm aan. “Ontwikkelingslanden hebben het recht op een verantwoordelijk gebruik van fossiele brandstoffen”, zei Yadav, die er ook op wees dat de rijkste landen historisch gezien veel meer hebben bijgedragen aan de huidige klimaatverandering. Hij sprak ook over eerlijke en rechtvaardige oplossingen. “Het gebrek aan toewijding aan klimaatfinanciering (voor arme landen, red.) is zorgelijk. Er is een grote wanverhouding tussen klimaatfinanciering en mitigatie-inspanningen. Er is tot nu toe nauwelijks iets gedaan om ontwikkelingslanden te steunen in hun implementatie.”

100 miljard dollar

In 2009 werd afgesproken dat hoge-inkomenslanden voor 2020 100 miljard dollar zouden mobiliseren om ontwikkelingslanden te helpen met het realiseren van hun klimaatdoelen. Inmiddels is duidelijk dat het nog zeker tot 2023 gaat duren voor dit bedrag bij elkaar is.

Milieu-experts vinden die beschuldigende vinger richting India ook onrechtvaardig. “Het probleem is niet India”, schrijft Brandon Wu van ActionAid op Twitter. “Het probleem is de VS en rijke landen die weigeren de uitfasering van fossiele brandstoffen in de context van wereldwijde gelijkheid te plaatsen.”

Hij doelt op het feit dat fossiele brandstoffen voor het eerst expliciet worden genoemd in een klimaatverdrag. De vraag is waarom wordt ingezet op steenkolen die in de opkomende economie India nog van groot belang zijn. Gas en olie, waarvan in de VS en Europese landen veel gebruik wordt gemaakt, werden niet specifiek genoemd.

Volgens Wu is de reden duidelijk. “Dat zou de meeste last op de schouders van de VS en rijke landen plaatsen. Dat zou onacceptabel zijn voor de onderhandelaars van de regering van Biden.”

Maar India ziet dat anders, want om in het huidige tempo te blijven doorgroeien, heeft het land weinig keus dan te blijven inzetten op steenkolen. India heeft geen grote olie- of gasvoorraden. Kernenergie maakt 2 procent uit van de energiemix.

Zon en water

De afgelopen jaren is wel enorm geïnvesteerd in niet-fossiele energiebronnen, met name zonne-energie en waterkracht. Het in Parijs gestelde doel was dat in 2030 40 procent van de elektriciteit uit niet-fossiele brandstoffen moet komen. Dat doel is met 39 procent al zo goed als bereikt - hoewel de daadwerkelijk opgewekte energie nog maar voor krap 20 procent uit niet-fossiele bronnen komt. Vanwege de uitdagingen op het gebied van opslag van zonne-energie wordt de capaciteit lang niet volledig benut.

De kolenmijn van Dhanbad. Beeld AP
De kolenmijn van Dhanbad.Beeld AP

India heeft het doel voor 2030 nu bijgesteld naar 50 procent. Ook het doel van uitstootintensiteit (de uitstoot van broeikasgas gedeeld door het bruto binnenlands product) gaat de goede kant op en is bijgesteld naar boven.

In de tussentijd zullen er nog wel nieuwe steenkolencentrales worden gebouwd. Die capaciteit zal naar schatting nog met 30 procent stijgen. Deels vanwege de lobby: Coal India is een belangrijk staatsbedrijf. In de warmtecentrales én de steenkolenmijnen zijn veel banen die verloren zouden gaan als het gebruik van steenkool wordt teruggeschroefd. Ook is de brandstof nog nodig om de snelgroeiende energiebehoefte op te vangen. De verwachting is dat de vraag naar energie tot in ieder geval 2030 elk jaar met 5 procent zal toenemen.

Toch is het uitfaseren van kolen op termijn onvermijdelijk. Nu al is de energie opgewekt uit zonnepanelen goedkoper dan die uit steenkolencentrales. Naarmate opslag makkelijker en betaalbaarder wordt, zal het aandeel van zonne-energie in India’s opgewekte energiemix dus vanzelf toenemen. Onderzoeksbureau BloombergNEF voorspelt dat er tegen het einde van 2030 in India meer stroom uit zonne-energie dan uit steenkolen komt.

Waarom heeft India er dan voor gekozen om op dit punt het gevecht met de rest van de wereld aan te gaan? Die vraag werd in Times of India gesteld door Chandra Bhushan, topman van de onderzoeksorganisatie iFOREST. “Gezien de ontwikkeling van duurzame en opslagtechnologieën is het onvermijdelijk dat India na 2030 geen nieuwe steenkolencentrales meer zal bouwen”, schrijft hij. Volgens Bhushan heeft India niets gewonnen door de aanpassing in de tekst van het verdrag af te dwingen, behalve een flinke deuk in het imago van het land.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234