Woensdag 05/10/2022

Ethiopische grootmeester Gebrselassie valt zondag het wereldrecord op de marathon aan

Ivan Sonck: 'Is hij als rijke zakenman nog gemotiveerd genoeg om voor het lopen te leven?'

Haile en het gevecht met de marathonmythe

Haile Gebrselassie moet zondag in Amsterdam het wereldrecord op de marathon verbeteren. 41 jaar na Abebe Bikila komt dan eindelijk opnieuw een atleet op de recordlijst die de mythische allure van de marathon kan uitdragen. Welke mythe is het sterkst: de loopgaven van Haile of de vernielingsdrang van de marathon? Wim De Jonge

Afrika is het mooiste continent van de wereld en Haile Gebrselassie één van zijn meest indrukwekkende exportproducten. Achttien wereldrecords, twee olympische titels en een charisma dat enkel door Nelson Mandela wordt overtroffen. De Ethiopiër gaat in de nadagen van zijn carrière op zoek naar roem in de moeilijkste atletiekdiscipline: de marathon. In Amsterdam start hij zonder rug- of borstnummer, gewoon HAILE voluit op de borst. Het illustreert treffend de status die de 32-jarige Ethiopiër in de atletiekwereld geniet. In de jaren negentig kreeg hij de bijnaam 'Keizer' omdat hij ongenaakbaar was op de 5000 en 10000 meter. Die hoogdagen heeft Gebrselassie al enkele jaren achter zich gelaten. Zijn landgenoot Kenenisa Bekele heeft de grenzen van het langeafstandslopen intussen al weer verlegd. Op de marathon wil Gebrselassie een olympische titel in 2008, voordien wil hij zijn naam op de wereldrecordlijst.

"Haile loopt vijf marathons voor de Spelen in 2008, het moet dus niet per se zondag gebeuren", zegt zijn manager Jos Hermens. "In principe is hij er klaar voor. Begin september liep hij het wereldrecord op de tien mijl (44.26) en in de voorbereiding verbeterde hij alle records op zijn trainingsrondjes. We laten de zes hazen zondag dus op wereldrecordschema starten, zij brengen hem hopelijk zo goed mogelijk naar kilometer vijfentwintig. Dan is het aan Haile." Het wereldrecord is sinds 2003 in handen van de Keniaan Paul Tergat, een meer dan behoorlijk atleet, maar geen loper van het kaliber van Gebrselassie. Haile is trouwens het zwarte beest van de carrière van Tergat. Op de piste haalde Tergat nooit een gouden medaille. Vier keer zilver: twee plakken op de Spelen en twee op een WK, telkens heette de man die hem klopte Haile Gebrselassie. "Leg gewoon het palmares en aantal wereldrecords naast elkaar en je ziet het wel", zegt Jos Hermens vol vertrouwen.

Paul Tergat zelf gelooft in de kansen van zijn collega: "Als alle omstandigheden meezitten, kan Gebrselassie zeker mijn record pakken. Dat is trouwens niet erg. Enkele weken terug verloor ik mijn record op de halve marathon aan de Keniaan Samuel Wanjiri, zo hoort het." Wanjiri verbeterde Tergats halvemarathonrecord met een seconde, zondag ziet hij Gebrselassie niet forser uithalen. "Verbetert hij mijn record, dan is het hoogstens met enkele seconden, een tijd van 2u02 of 2u03 behoort echt niet tot de mogelijkheden." Tergat weet dat een marathonrecord er niet zomaar komt. Hij had zelf vijf marathons nodig eer hij de perfecte race afleverde in 2003 en slaagde er daarna niet in om in Athene naar olympisch goud te dingen. "Een marathon legt elke fout die je maakt in de voorbereiding of race onherroepelijk op tafel", weet Jos Hermens.

Gebrselassie komt zondag voor de derde keer aan de start van de marathon. Als zestienjarige maakte hij zijn officieuze debuut in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. "Ik liep toen 2u45 zonder echte voorbereiding. Mijn enige doel was om te doen zoals mijn grote voorbeeld Abebe Bikila: een marathon lopen." Bikila liep in 1960 op blote voeten en in 1964 op schoenen naar onsterfelijke olympische roem. Rome en Tokio: goud én wereldrecord voor het Ethiopische loopfenomeen. Hoe sterk is de kopieerdrang van Gebrselassie? Kan hij olympisch goud en een wereldrecord op de marathon wegkapen? Atletiekkenner Ivan Sonck heeft zijn twijfels: "Haile is al 32 en sommige bronnen beweren dat hij misschien wel al enkele jaren ouder is. In ieder geval heeft hij er al een lange atletiekcarrière op zitten, ik ben helemaal niet zeker of hij zondag een wereldrecord loopt."

Drie jaar geleden debuteerde Gebrselassie als wedstrijdloper in de marathon van Londen. Met hoeveel seconden of zelfs minuten zal Gebrselassie het wereldrecord breken, was de meest gestelde vraag in de voorbeschouwingen. Slechts enkele nuchtere kenners durfden volgende vraag opwerpen: is de loopstijl van Gebrselassie wel geschikt voor een supersnelle marathon? Gebrselassie landt namelijk op de voorvoet en dat is niet echt een economische manier van lopen. In Londen ging het wereldrecord er toch aan, alleen heette de winnaar niet Gebrselassie maar Khalid Kannouchi. Voor Haile bleef de troost dat hij het snelste debuut ooit (2u06.35) had gerealiseerd. Hoe kijkt Gebrselassie zelf terug op die 'mislukte' poging? "Ik heb in Londen water gedronken onderweg, dat was fout. In Amsterdam neem ik enkel sportdranken. In een marathon kan een klein detail grote gevolgen hebben." Ivan Sonck is opnieuw niet overtuigd door die verklaring: "Water of sportdrank? Dat maakt geen wezenlijk verschil uit voor iemand die 2u06 loopt over een marathon. Ik vraag me eerder af of hij als rijke zakenman nog voldoende gemotiveerd is om honderd procent voor het lopen te leven."

Over de loopstijl klinkt er wel goed nieuws. Jos Hermens: "Zijn stijl is goed, hij landt nu veel meer naar het midden van de voet. Haile heeft heel veel duurtrainingen van drie uur gedaan, dan past je lichaam zich automatisch aan."

Dus: toch maar geld zetten op een wereldrecord? Eén man hoef je niet te overtuigen van de kwaliteiten en kansen van Gebrselassie. De Nederlander Kees Kooman brengt sinds kort het literaire loopblad 42 op de (voorlopig overwegend Nederlandse) markt: "Blijft de wind beperkt tot windkracht drie en is het niet te warm, dan garandeer ik je een record. Haile zit echt in bloedvorm." Voor een stuk in 42 trok Kooman enkele dagen op met Haile Gebrselassie in Ethiopië. Hij zag hem trainen, volgde hem naar zijn geboortestadje Alesa en raakte onder de indruk van de dominante persoonlijkheid van Gebrselassie. Hij besloot uiteindelijk om voor zijn stuk in de huid van Gebrselassie te kruipen: "Daar heb ik lang over getwijfeld, maar ik ben blij met het resultaat. Ik denk dat ik Haile nog recht in de ogen kan kijken." Omdat Kooman in de ik-persoon schrijft en bewust een niet-literaire stijl hanteert, ontdoet hij Gebrselassie van al zijn mythische proporties. Hij maakt van de loopgod een mens. Kooman: "Enkel over een zinnetje waar het woord 'neuken' valt, heb ik wat twijfels, maar dat zal Haile me wel vergeven."

Kooman was niet voor het eerst in Ethiopië en denkt te begrijpen waarom zoveel Ethiopiërs tot grensverleggende prestaties in staat zijn: "Uiteraard zijn er genetische verklaringen, spelen voeding en leefgewoontes een rol, maar echt bepalend is volgens mij het absolute ontbreken van doodsangst in hun cultuur. Mensen die jong sterven, gaan eerder naar God, zeggen ze in Ethiopië. In een land waar de gemiddelde levensverwachting 44 jaar is, is dood een zeer relatief begrip." Kooman trekt die filosofie door naar het lopen. Hij beschrijft het vanuit de huid van Gebrselassie als volgt: "Voor atleten zoals ik is het geen verrassing dat je tussen leven en dood pendelt, ook juist symbolisch. Dat je naar zuurstof snakkende longen alles doen in de eindsprint om te blijven ademhalen. Mede daarom zijn we goed in staat pijn uit te dagen en te verdragen. En daarom kunnen we ook, schijnbaar moeiteloos, winnen." Het lot van Haile, de mens, ligt zondag in de handen van de marathongoden.

Van Bikila tot Gebrselassie

21 oktober 1964 Abebe Bikila (Ethiopië) 2:12:12 Olympische Marathon van Tokio

12 juni 1965 Morio Shigematsu (Japan) 2:12:00 Chiswick, Engeland

3 december 1967 Derek Clayton (Australië) 2:09:37 Marathon van Fukuoka, Japan

30 mei 1969 Derek Clayton (Australië) 2:08:34 Marathon van Antwerpen

6 december 1981 Robert de Castella (Australië) 2:08:18 Marathon van Fukuoka

21 oktober 1984 Steve Jones (Groot-Brittannië) 2:08:05 Marathon van Chicago

20 april 1985 Carlos Lopes (Portugal) 2:07:12 Marathon van Rotterdam

17 april 1988 Belayneh Dinsamo (Ethiopië) 2:06:50 Marathon van Rotterdam

20 september 1998 Ronaldo Da Costa (Brazilië) 2:06:05 Marathon van Berlijn

24 oktober 1999 Khalid Khannouchi (Marokko) 2:05:42 Marathon van Chicago

14 april 2002 Khalid Khannouchi (VS) 2:05:38 Marathon van Londen

28 september 2003 Paul Tergat (Kenia) 2:04:55 Marathon van Berlijn

14 oktober 2005 Haile Gebrselassie (Ethiopië) ????? Marathon van Amsterdam

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234