Maandag 18/10/2021

NieuwsStaatssteun multinationals

EU-hof: ‘België heeft onterecht steun uitgekeerd aan multinationals’

Al in 2016 oordeelde Europees commissaris voor Mededinging Margrethe Vestager dat het Belgische systeem overdreven was en een vorm van illegale staatssteun. Het Europees Hof van Justitie volgde haar daar nu in.  Beeld © Stefaan Temmerman
Al in 2016 oordeelde Europees commissaris voor Mededinging Margrethe Vestager dat het Belgische systeem overdreven was en een vorm van illegale staatssteun. Het Europees Hof van Justitie volgde haar daar nu in.Beeld © Stefaan Temmerman

Het Europees Hof van Justitie oordeelt dat ons land onterecht multinationals een gunstige belastingregeling heeft toegekend. De zogeheten ‘overwinst’ is een steunregeling. Maar op het antwoord of het ook verboden staatssteun is, moeten we nog jaren wachten.

Waarover gaat dit?

De hele zaak draait rond de Belgische regeling waarbij bedrijven denkzij een fiscale ruling vrijgesteld konden worden van belasting op dat deel van hun winst dat voortvloeide uit het feit dat ze deel uitmaakten van een multinational. “Je kunt een multinational zien als een lopende band, die door verschillende landen loopt” zegt Isabel Verlinden, corporate tax strategy leader bij PwC. “Je moet aan elk poortje of land kijken naar welke winst er geboekt is, zodat elk land een stukje winstbelasting kan heffen en niet enkel het eindstation.”

België had een systeem opgezet, de zogeheten ‘overwinstruling’. “Daarbij bleef een deel van de winst die ze in ons land boekten onbelast wanneer de Belgische vestiging het geluk had dat men internationaal besliste om een belangrijke activiteit vanuit België aan te sturen.” In 2014 opende de Europese Commissie een onderzoek naar dat systeem, en sindsdien werden er geen meer afgesloten. In 2016 oordeelde Europees commissaris voor Mededinging Margrethe Vestager dat het Belgische systeem overdreven was en een vorm van illegale staatssteun. Een gerechtelijke procedure volgde, wat uiteindelijk leidde tot een uitspraak bij Franse minister van Buitenlandse Zaken. Het Hof oordeelde donderdag in een arrest dat de Belgische belastingregeling voor overwinst wel degelijk een steunregeling is. Het Hof doet wel geen uitspraak over de vraag of de steun verboden was.

Waarom was dat systeem er?

Die ‘overwinst’, ook wel bekend als excess profit rulings, werd in 2004 onder de regering van Guy Verhofstadt opgezet. “Ons land had toen een vennootschapsbelasting van 33,99 procent”, zegt Isabel Verlinden. “Dat was ver boven het Europees gemiddelde en boven dat van onze buurlanden.” Met het systeem van de excess profit ruling wilde ons land internationale groepen overtuigen om ook in België een hoofdkwartier te openen. “Met die overwinstruling konden multinationals een belastingvoordeel doen, en dus in de praktijk van een aanzienlijk lagere vennootschapsbelasting genieten.” Op die manier was ons land alsnog aantrekkelijk in de economische strijd met de buurlanden bij het aantrekken van buitenlandse investeringen. Zesendertig multinationals, waaronder bekende namen als BASF, Ontex, AB Inbev, Atlas Copco en Kinepolis, maakten gebruik van het fiscale gunstregime. In totaal bleef daardoor 2,068 miljard euro winst onbelast, goed voor ruim 700 miljoen euro aan belastingen. Dat geld werd intussen wel teruggevorderd door de Belgische overheid.

Hoe werkte het systeem?

“Het idee achter zo’n overwinstruling is dat internationale bedrijven die in ons land actief zijn een deel van hun Belgische winst danken aan het feit dat ze een multinational zijn”, analyseert Isabel Verlinden. “Dat leidt namelijk tot schaalvoordelen en synergieën.” Een keten als pakweg Starbucks kan in ons land verschillende vestigingen openen en daarvoor terugvallen op zijn merkbekendheid, knowhow of betere gezamenlijke aankoopprijzen. “Een deel van de Belgische winst is zo onherroepelijk te danken aan dat voordeel van onderdeel te zijn van een groep.” Ze moesten daarom geen belastingen betalen op het zogeheten ‘internationale’ deel van hun winst. Hoe groot dat deel was, moest onderhandeld worden met de Belgische fiscus en dat werd vastgelegd in een fiscale ruling. “Niet onbelangrijk is dat het hier wel degelijk gaat om ondernemingen”, zegt Verlinden. “Er staan infrastructuur, banen en middelen tegenover. Het zijn geen lege schelpen.”

Wat is de impact van de uitspraak van het Europees Hof?

“Dit is een belangrijke juridische overwinning voor de Commissie”, zegt Stefaan Van der Jeught, woordvoerder van het Europees Hof van Justitie. Al valt het nog maar te bezien of dit geen pyrrusoverwinning is. In december 2020 oordeelde advocaat-generaal Juliane Kokott dat de overwinstrulings inderdaad een steunregeling waren. Het Hof volgt dat advies, maar het spreekt zich niet uit over de vraag of het om een ongeoorloofde vorm van staatssteun gaat. Ook de vraag of het terecht was om de steun terug te vorderen, schuift het Hof terug naar het Europees Gerecht van Eerste Aanleg. Dat zal die beide fundamentele vragen nu voor het eerst ten gronde onderzoeken.

Op die uitspraak is het wellicht nog zo’n twee jaar wachten. “De impact voor de betrokken bedrijven is eigenlijk nihil”, zegt Isabel Verlinden. “Het geld werd in 2016 al teruggevorderd en staat sindsdien op een geblokkeerde rekening. Als beursgenoteerd bedrijf kun je maar één keer slecht nieuws aankondigen, dus dat ligt al lang achter de rug.” De Belgische overheid ging zelf ook in 2016 in beroep tegen de uitspraak van de Europese Commissie dat het hier ging om een onterechte voorkeursbehandeling. Niet onbelangrijk: In 2019 kreeg ons land gelijk van het Europees Gerecht, de rechters in eerste aanleg, die nu ten gronde over deze zaak moeten oordelen. Volgens het Europees Gerecht kon de Europese Commissie onvoldoende aantonen dat het systeem van overwinstrulings automatisch werd toegekend. De Commissie had met andere woorden alle dossiers individueel moeten beoordelen. Dat argument is nu van tafel geveegd, maar eigenlijk zijn we nu bijna terug bij af.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234