Maandag 23/05/2022

EUREKA

Waarom krijgen mijn vingers vochtrimpels?

Iedereen die lang in de regen heeft gelopen of uren in bad heeft liggen weken, weet dat de handen en voeten dan gaan rimpelen. Volgens de conventionele uitleg komt dat gewoon doordat de huid water opneemt. Maar de wetenschappers nemen daar geen genoegen mee. Waarom krijgen alleen de handen en de voeten vochtrimpels? En waarom vooral de uiteinden van de vingers en de tenen?

Chirurgen weten dat het doorsnijden van zenuwen het ontstaan van de rimpels voorkomt, wat doet vermoeden dat het proces door het zenuwstelsel wordt gestuurd. Nu levert een artikel in het tijdschrift Brain, Behavior and Evolution meer bewijzen dat vochtrimpels een nut hebben. Ze werken een beetje als het profiel van een autoband: ze verbeteren de tractie. In de studie onderzochten een evolutionaire neurobioloog en zijn coauteurs 28 door water gerimpelde vingers. Ze stelden elke keer hetzelfde patroon vast van kanaaltjes die niet met elkaar verbonden zijn en zich naar de hand toe van elkaar verwijderen.

De rimpels zorgen ervoor dat het water kan ontsnappen wanneer de vingertoppen op een nat oppervlak worden gedrukt, zodat de vingers meer contact en greep krijgen. Er bestaan nu plannen om te onderzoeken of rimpelige vingers echt beter kunnen grijpen en of ze vaker voorkomen bij zoogdieren met een vochtige habitat. Tot nu toe zijn vochtrimpels alleen bij de mens en de makaak vastgesteld. Ze kunnen dus een nut hebben: ze verbeteren de greep en de tractie.

Word ik vlugger verkouden omdat ik saxofoon speel?

Wetenschappers hebben al jaren geleden gemerkt dat mensen die blaasinstrumenten bespelen meer risico lopen op chronische keelontstekingen en infecties van de luchtwegen. Onderzoek deed vermoeden dat het mondstuk speeksel en micro-organismen verzamelt, die dan dieper in het instrument worden geblazen. Maar tot voor kort wisten de wetenschappers niet of de kiemen zich konden vermenigvuldigen en lang genoeg konden overleven om de muzikant een dag of twee later ziek te maken. In een studie die onlangs in The International Journal of Environmental Health Research verscheen, testten wetenschappers van Tufts University twintig instrumenten - fluiten, klarinetten, trompetten en saxofoons. Ze bleken allemaal levende bacteriën, schimmels en gisten te bevatten, die soms in een kweek verscheidene dagen konden overleven. Houten rietjes en mondstukken waren het meest besmet.

De onderzoekers hebben niet specifiek naar infecties bij muzikanten gezocht, maar er bestaan veel meldingen van longproblemen die verband zouden houden met instrumenten. Vorig jaar beschreef een artikel in het tijdschrift Chest een 35-jarige trombonespeler die vijftien jaar lang een zware hoest had, tot hij zijn instrument met alcohol begon te ontsmetten. Een ander artikel, ook in Chest, ging over een saxofonist van 67 jaar die kortademig was tot hij zijn mondstuk begon af te wassen. Volgens experts zouden muzikanten niet alleen het mondstuk moeten afwassen maar ook regelmatig heel het instrument moeten demonteren om het met water en zeep of alcoholdoekjes te reinigen, zeker als ze het met anderen delen.

Wordt een bot sterker nadat het gebroken en genezen is?

Een genezen bot is achteraf niet sterker. Net als spieren groeien beenderen en worden ze sterker wanneer ze worden belast, en verzwakken ze als ze niet of nauwelijks worden gebruikt. Dat concept - de aanpassing van de beendermassa aan druk of het ontbreken ervan - staat bekend als de wet van Wolff. Het is de reden waarom astronauten na een lang verblijf in een omgeving met weinig zwaartekracht met verzwakte botten naar de aarde terugkeren. Omgekeerd legt het ook uit waarom tennissers en tafeltennissers in hun dominante armen en benen een zwaardere botmassa ontwikkelen. De aanpassing heeft echter haar grenzen en niets bewijst dat een bot na een breuk sterker is dan vroeger.

De genezing van een gebroken bot begint met de vorming van een beeneelt op de plaats van de breuk, waar calcium wordt afgezet om het helen te bevorderen, zegt Terry Amaral, directeur van de dienst pediatrische orthopedie van het Montefiore Medical Center in New York. Meestal wordt gips aangebracht om de breukplaats te beschermen. Maar omdat het lidmaat geen gewicht of druk ondergaat, wordt het zwakker - behalve op de plaats van het beeneelt, waar calcium wordt afgezet. "De zone die geneest, ondergaat een snelle mineralisatie, maar de rest van het bot wordt niet gebruikt en demineraliseert", zegt dokter Amaral.

Er kan tijdens het genezingsproces dus een korte periode zijn waarin de breukplaats sterker is dan het bot in zijn omgeving. Later worden ze even sterk en is de breuk niet sterker of zwakker dan de rest. In studies waarin genezen botten aan buig- en torsiekrachten werden blootgesteld, konden ze om het even waar breken, ook op de plaats van de oorspronkelijke breuk. "Die zone is nooit sterker of minder sterk dan de rest van het bot."

Waarom kalmeert een sigaret mij altijd?

Het kalmerende effect van een sigaret is een mythe, of toch op lange termijn. De voordelen van het stoppen met roken - minder kans op kanker en allerlei andere ziekten - is welbekend. Maar voor miljoenen rokers volstaat het kalmerende effect van een sigaret als reden om weer met roken te beginnen.

Toch blijkt uit studies dat roken in werkelijkheid het tegengestelde effect heeft. Het vergroot de stress op lange termijn in plaats van hem te verkleinen. De enige spanning die hij wegneemt, is die van het gemis tussen twee sigaretten. In een recent onderzoek van de London School of Medicine and Dentistry volgden de wetenschappers 469 mensen die probeerden te stoppen nadat ze met een hartziekte in het ziekenhuis waren beland. De proefpersonen vertrokken met een vergelijkbaar stressniveau en dachten meestal dat roken hielp tegen de stress. Een jaar later was 41 procent erin geslaagd om niet meer te roken. Na controle van verscheidene factoren merkten de onderzoekers bij de niet-rokers "een beduidend grotere daling van de gepercipieerde stress" met ongeveer 20 procent, vergeleken met de mensen die bleven roken en bij wie weinig of geen verandering bleek.

De wetenschappers veronderstellen dat rokers verscheidene keren per dag tussen de sigaretten door een onaangename hunkering naar nicotine ervaren. De niet-rokers hadden eerst wat ontwenningsproblemen maar verlangden daarna minder naar nicotine, zodat een frequente en sterke bron van stress wegviel. Ook in andere studies is gebleken dat rokers meer stress ervaren tussen de sigaretten door, en minder algemene stress wanneer ze stoppen.

Kan groene thee mijn cholesterol verlagen?

Groene thee wordt als een soort wonderkruid beschouwd en veel mensen denken dat hij op allerlei manieren goed is voor de gezondheid. Maar er bestaat veel discussie over de vraag of hij echt een meetbare invloed op de cholesterolspiegel heeft. Volgens de voorstanders is groene thee voor een stuk zo gezond omdat hij veel polyfenolen bevat, die beletten dat cholesterol in de darm wordt opgenomen. Sceptici zeggen dan weer dat een positief effect minimaal zou zijn en niet zou opwegen tegen de nevenwerkingen van elke dag een paar kopjes te veel.

Er zijn veel onderzoeken naar gedaan, met gemengde resultaten. Maar dit jaar heeft een team de gegevens van meer dan een dozijn vroegere studies verzameld en geanalyseerd, om een min of meer definitief antwoord te kunnen geven. Hun onderzoek, dat in The American Journal of Clinical Nutrition gepubliceerd is, heeft betrekking op meer dan 1.100 mensen en bekijkt studies waarin de proefpersonen gedurende verscheidene maanden willekeurig ofwel groene thee, ofwel een placebo te drinken kregen. De cholesterolspiegel van de mensen die groene thee dronken werd gemiddeld beter, maar slechts een klein beetje. De algemene waarden voor de LDL, de 'slechte' cholesterol, daalde gemiddeld met 2,2 milligram per deciliter, een verandering met ongeveer 2 procent. Er was geen invloed op de HDL, de 'goede' cholesterol. Voor sommige mensen kan groene thee dus de moeite lonen. Maar er zijn ook nevenwerkingen: EGCC, een bestanddeel van de thee, kan geneesmiddelen zoals bloedverdunners en het kankermedicijn bortezomib minder werkzaam maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234