Maandag 15/08/2022

Ex-dictator Baby Doc terug in Haïti

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch dringt bij de Haïtiaanse regering aan Duvalier te arresteren voor misdaden tegen de mensheid. ‘Dat zou het vertrouwen van de bevolking in de staat helpen herstellen.’

Voormalig Haïtiaans dictator Jean-Claude ‘Baby Doc’ Duvalier (59) keerde zondagavond onverwacht uit ballingschap in Frankrijk terug naar Haïti, het land waar hij in 1986 werd verdreven na een volksopstand. Duvalier maakte bij aankomst gebruik van een verlopen diplomatiek Haïtiaans paspoort. Vergezeld van zijn Franse vrouw Véronique Roy verklaarde hij zondagavond in Port-au-Prince “te willen helpen met de heropbouw”. “Ik wil ze mijn solidariteit betuigen, ze vertellen dat ik hier ben. Ik ben vastberaden om deel te nemen aan de heropstanding van Haïti”, verwees hij naar de aardbeving die op 12 januari een jaar geleden volgens de Haïtiaanse regering meer dan 230.000 slachtoffers eiste.

De vraag is of de meerderheid van de Haïtianen, buiten de tweeduizend aanhangers die hem opwachtten, daar brood in zien. In 1971 op 19-jarige leeftijd opvolger geworden van wijlen zijn bloeddorstige vader François ‘Papa Doc’ Duvalier, en zo jongste staatshoofd ooit, leidde Baby Doc een terreurregime. Net zoals zijn vader liet hij de ‘Tonton Macoute’-milities dodelijk geweld inzetten tegen elke dissidentie.

Sommige oudere Haïtianen die Reuters gisteren aansprak in de straten van Port-au-Prince waren zelfs nog bang om over hem te spreken, net zoals tijdens zijn 28-jaar durend schrikbewind. Samen met zijn vader, die in 1957 aan de macht kwam, wordt hij verantwoordelijk gehouden voor de dood van 20- tot 30.000 Haïtianen.

“Duvaliers terugkeer zou eigenlijk maar één doel mogen dienen: gerechtigheid”, zegt Reed Brody van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch in Brussel aan De Morgen. “Nadat hij aan de macht was werden door de Tontons Macoutes-militie duizenden Haïtianen vermoord en gefolterd. Meer dan honderdduizend anderen vluchtten in ballingschap naar het buitenland. Hij moet worden gearresteerd. Sinds de aardbeving hebben de Haïtianen vandaag genoeg problemen om nu nog eens een ex-dictator op de hals te krijgen.”

In 2007 beloofde president René Préval nog dat Duvalier bij terugkeer zou worden aangehouden, maar de huidige Haïtiaanse premier Jean-Max Bellerive repte daar gisteren met geen woord over. Omdat er geen klachten tegen hem lopen en de Haïtiaanse grondwet ballingschap niet erkent zei hij hem juridisch geen duimbreed in de weg te kunnen leggen. “Dat klopt niet”, zegt Brody, die de Haïtiaanse wet op zijn duimpje kent omdat hij in 1995 en 1996 als speciaal openbaar aanklager in Haïti een internationaal team leidde dat mensenrechtenschendingen van een toenmalig bewind onderzocht. “De Haïtiaanse wet schrijft voor dat de staat zelf een openbaar aanklager mag aanstellen om misdaden te onderzoeken.” Volgens het internationaal recht verjaren misdaden tegen de mensheid niet. “Het is dan ook erg teleurstellend dat de huidige regering visie en energie ontbeert om actie te ondernemen.”

Volgens Brody zou een vervolging van Duvalier net het wantrouwen van de bevolking in de Haïtiaanse staat kunnen herstellen. “In Haïti bestaat tot op vandaag het overheersende sentiment dat de staat en justitie er zijn om mensen te onderdrukken. Duvalier arresteren zou een vertrouwenwekkende maatregel kunnen zijn die de staat en de wet meer aanzien geeft. Hoe kan je nu een arme Haïtiaan arresteren wegens plundering van levensmiddelen als je een oud-dictator, die het land kelderde, op hotel laat verblijven?”

4,6 miljoen dollar tegoeden

De Haïtiaanse regering zou de komst van de ex-dictator ook kunnen gebruiken om eindelijk definitief beslag te leggen op zijn tegoeden in Zwitserland, een procedure die ze al in 1986 opstartte. Vorig jaar nog bevroor de Zwitserse staat ongeveer 4,6 miljoen dollar van Baby Doc nadat het Hooggerechtshof een beslissing van een lagere rechtbank ongedaan had gemaakt om het geld aan hulporganisaties voor Haïti te geven. Hierdoor riskeerde het geld terug bij de ex-dictator terecht te komen, maar de Zwitserse regering stak daar kort na de aardbeving een stokje voor. Volgens Brody staat in theorie niets de Haïtiaanse regering in de weg om het geld op te vragen.

Maar de huidige regering kampt steeds meer met een gebrek aan legitimiteit. Premier Bellerive en president Préval zitten wankel op hun stoel sinds de presidents- en parlementsverkiezingen van 28 november uitliepen op onduidelijke resultaten. Normaal moest vorige zondag de tweede ronde van de verkiezingen worden georganiseerd maar na beschuldigingen over fraude werd de stembusgang opnieuw uitgesteld. De waarnemers van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) schreven vorige week in hun rapport aan president Préval dat zijn beschermeling, Jude Celestin, in tegenstelling tot de officiële uitslag, eigenlijk de tweede ronde niet zou mogen halen. Volgens hun resultaten moet de tweede ronde gaan tussen de onbetwiste winnares, gewezen first lady Mirlande Manigat, en de populaire muzikant Michel Martelly. Het is nu volstrekt onduidelijk wanneer de tweede ronde zal plaatsvinden en wie zal mogen deelnemen. In dit politieke vacuüm is de terugkeer van de ex-dictator slecht nieuws, zelfs als hij volgens Franse diplomaten van plan zou zijn op 20 januari terug te vertrekken.

De komst van Baby Doc doet bij oudere Haïtianen immers de vrees heropleven dat hij zijn oude milities en netwerken nieuw leven zal inblazen. “Officieel zijn de Tontons Macoutes ontmanteld maar dat de Haïtianen deze militie nog altijd vrezen verwondert me niet”, zegt Brody. “Ook toen wij halfweg de jaren negentig mensenrechtenschendingen onderzochten waren sommige elementen nog zo actief dat ze onze job bijna onmogelijk maakten. En het gaat niet alleen om de Tontons Macoutes, Baby Doc had ook een gevreesde presidentiële garde en een andere militie, de Léopards.” Nog een risico is dat door Duvaliers komst een andere ex-president, de gewezen priester Jean-Bertrand Aristide die in 2004 na een gewapende rebellie vluchtte naar Zuid-Afrika, ook zal willen terugkeren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234