Donderdag 18/08/2022

Existentiële tragedie in de klas

Theater l Ceremonia l Smoor HHH

Leerlinge vat een meer dan gewone sympathie op voor lerares, en niet zonder gevolg. Het lijkt voer voor een banale highschool movie, maar Eric De Volder maakt er op theater een existentiële tragedie van. Alles ligt al besloten in de dubbele titel Smoor. DOOR WOUTER HILLAERT

De lerares, mevrouw Meeuws (Ineke Nijssen), staat rechts vooraan op het toneel. Als een gebeiteld monument op een sokkel. Met haar coiffure parmantig in de lucht. Wezenloos staart ze het publiek in, alleen haar gepijnigde mimiek lijkt nog in leven. Ze zwijgt. Ze laat alles maar gebeuren, dat is precies haar hele tragedie. En als ze al zal spreken, in korte beelden zonder samenhang, wordt ze nog meer sfinx. Wie is deze mevrouw Meeuws, deze engel Angèle? Waar bevindt ze zich? En wanneer precies: voor of na de feiten?

Haar man, schoolhoofd Meeuws, is de eerste die op haar de loftrompet komt schallen. "Aaah, wat een prachtstuk is mijn vrouw!" Hij is de man van te veel woorden, van de omzwachtelde spraak. In het werk van De Volder is een hele resem kleine patriarchen hem voorgegaan. Ze houden hun dasje strak geknoopt, geloven dat alles wel te regelen valt. Ouwe CVP'ers, fervent diplomatiek. Ook Meeuws (Johan Knuts) bedoelt het goed, maar het jeukt tussen zijn benen. Hij krijgt van zijn prachtstuk niet meer waarin een vrouw haar man hoort te dienen. Na de schooluren. In bed.

Heeft het wat met die nieuwe leerlinge te maken, Diane Mettepenningen? De mond van Leen Roels is een schreeuwerige rode veeg. Het hart op de tong heeft ze. En puberpassie voor twee. "Eigenlijk vind ik alles even mooi aan u, mevrouw!" Diane likt het bijna in Nijssens oor. Aan haar eigen lijf zit alles los, op de kramp in haar schouders na. Haar moeder is dood, haar vader één scheldpartij. In mevrouw Meeuws heeft ze haar toeverlaat gevonden, haar idool. Dat de lerares van school zou kunnen verdwijnen, maakt van haar zang meteen een lamentatie. "Mevrouw, kom toch terug!" Langgerekt klinkt haar roep door de zaal, als van een gewond dier.

Droomspel over schuld

Eric De Volder mag voor Smoor dan wel opnieuw vertrokken zijn van een documentaire vondst (een resem brieven van een scholiere aan haar lerares), het resultaat op scène gaat een stuk verder. Net als in voorganger Les in hysterie is uit de dagelijkse anekdote een tragedie van de passie gepuurd. Want niet alleen in haar idolatrie is Diane extreem, ook in haar alternatief. "Ik weet het nie meer, alleen da ik mij gaan verdrinken in de vaart." Ze had in het half-Gentse taaltje van De Volder ook kunnen zeggen: 'mij versmoren'. Diane doet het: ze springt. De godin van de jacht wordt een Ophelia.

Haar wanhoopsdaad valt vroeg in de voorstelling. Veel te vroeg voor een klassieke tragedie. Smoor is dan ook veeleer een droomspel over schuld, een innerlijke rouwverwerking. Alles wat je ziet en hoort, van de schoolse gesprekken tot de onvervulde erotiek, lijken flitsen in de onbewogen buste van mevrouw Meeuws. Ze staat niet op het schoolplein, ze is al opgenomen bij dokter De Man. In shock. Na de feiten. Wat haar rest, is alles mentaal vermalen, verweer bieden tegen de beschuldigingen van vooral Nadine, de klasvriendin van Diane (Hendrik Van Doorn). Smoor toont alleen slachtoffers, tot de directeur toe.

Wat doe je met zelfmoord op school? Het bijzondere aan deze voorstelling is dat ze geen verklaring zoekt, maar haar theatrale codes inzet om het mysterie uit te diepen. Om voorbij de feiten de hele psychologie rond het drama te vertalen. Nooit eerder zijn de tijden in De Volders werk zo dooreengerammeld. Vertellingen in het nu wisselen vlot met dialogen van toen, spraak stokt voor stilte. En de deuntjes van Ad Cominotto in het begin en op het eind verzachten de pijn. Smoor zoekt de troostwerking van ooit Diep in het bos.

Gevoelschemie

Om dat succes over te doen moet de gevoelschemie tussen alle elementen van Smoor nog vleugels krijgen door de speelreeks. Maar je merkt dat het Ceremonia deugd doet om na vele coproducties en het woordeloze Les in hysterie weer een productie als vanouds te maken: met de vaste kleine crew, met De Volders antieke taal als saus tussen alle beeldende plasticiteit.

Zelden zie je zulke heldere voorstellingen die toch zo complex ineensteken en zoveel vragen openlaten. Het is de kracht van theater tegenover alle uitgesmeerde moorddrama's in de dagelijkse berichtgeving. In plaats van te culpabiliseren, vraagt Smoor om begrip voor wat zich niet begrijpen laat.

Van 18 tot 20 dec in Vooruit, Gent, 09/267.28.28. Van 21 jan tot 28 feb in Kortrijk, Ninove, Brugge, Strombeek en Ieper. Zie www.toneelgroepceremonia.be.

Wat doe je met zelfmoord op school? Deze voorstelling zoekt geen verklaring, maar diept het mysterie uit met theatrale codes

n Een lerares, haar man die schoolhoofd is, een verliefde leerlinge en haar klasvriendin leiden tot een droomspel over schuld en innerlijke rouwverwerking.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234