Zaterdag 25/06/2022

Expo u antwerpen boekenstad duikt in de wereld van Leonardo Da Vinci

De bibliofiel komt aan zijn trekken, de kunsthistoricus blijft een beetje op zijn honger zitten

Het Laatste Avondmaal in prent

In het kader van ABC 2004 presenteert de provincie Antwerpen een bescheiden selectie van 25 boekillustraties van Het Laatste Avondmaal. Een keuze die is gemaakt door medewerkers van de Universiteit Antwerpen uit de bibliotheken van de abdijen van Averbode, Bornem, Postel en Tongerlo. Westmalle is enkel met levensgrote foto's van hun boekerij vertegenwoordigd. Fans van Dan Browns bestseller The Da Vinci Code weten waarheen.

Tongerlo

Van onze medewerker

Bart Makken

De voorstellingen op de tentoonstelling Tafels op papier komen uit drukken van de 15de tot de 19de eeuw en tonen, ieder op eigen wijze, de drie belangrijkste onderdelen van de vooravond van Christus' kruisdood. Ter opfrissing: de voetwassing, de instelling van de eucharistie (en daarmee van het Nieuwe Verbond) en de aankondiging van het verraad door Judas Iskariot.

De stukken zijn niet zozeer opgevat als kunstwerken als wel als illustraties van een verhaal. Wandteksten van Johannes versus de drie andere evangelisten (die het onderling eens zijn) leiden het thema in, afzonderlijke panelen verschaffen gedetailleerde informatie over die avond. De historische context van het Oude Testament wordt belicht, evenals de symboliek van wat er geserveerd werd en van attributen als wierook en paaskaars.

Een beetje oplettende katholiek zal alles gelijk kunnen plaatsen en zich op zijn best verwonderen dat de tentoonstelling nu plaatsvindt, bijna letterlijk als vijgen na Pasen, maar Antwerp Book Capital is nu eenmaal pas op 23 april geopend. Het valt alleszins te prijzen dat de beteksting uitgaat van de ongelovige: van de bezoeker wordt amper voorkennis verondersteld, al kan het handig zijn te weten wie Jezus was en wat hem te wachten stond. De boekillustratie en niet zozeer de Bijbel is het uitgangspunt, een subtiele manier van evangelisatie. De locatie voor deze tentoonstelling is logisch. In een paviljoen op het terrein van de abdij wordt een kopie uit 1506 door Andrea Solario, een van de beste leerlingen van Leonardo da Vinci, van diens beroemdste werk geëxposeerd. Het doek van ruim vier bij acht meter toont beter dan het origineel in de Santa Maria delle Grazie in Milaan een fresco dat sterk heeft geleden door grondwater en het gebruik van een ongepaste techniek. De restauratoren die in Milaan probeerden het origineel voor verder verval te behoeden hebben in Tongerlo zorgvuldig alle details bestudeerd, gefotografeerd en beschreven. Merkwaardigerwijs geniet de aanwezigheid van deze kopie maar weinig bekendheid.

In het werk van Leonardo, met de compleet nieuwe voorstelling van een langgerekte tafel, is de breuk zichtbaar tussen oude en nieuwe iconografie. Voordien beeldden prentmakers het tafereel soms af van schuin boven, zaten alle apostelen of lagen ze aan op Romeinse wijze? Men verorberde een lam, zoals het Oude Testament voorschreef op de vooravond van de Exodus, die geheel toevallig samenvalt met Witte Donderdag. Een enkele graveur heeft een gevild beest op een schaal afgebeeld, de meeste houden het toch op brood en wijn, oude symbolen die door Christus nieuw leven werden ingeblazen met de instellingswoorden, waarzonder geen katholieke mis legaal is. Toont (de kopie naar) Leonardo het moment van verwarring, ontstaan zodra Christus opmerkte dat een van de aangezetenen hem zou verraden, de expositie gaat ook in op de scènes die daaraan vooraf gaan. Dan zijn 25 opengelegde boeken eigenlijk helemaal niet zoveel, erger nog: het smaakt naar meer. De bibliofiel komt aan zijn trekken, de kunsthistoricus blijft een beetje op zijn honger. Enkele prentjes zijn zo klein dat je je afvraagt waarom ze in de vitrine liggen. De presentatie en belichting zijn niet optimaal maar de toelichtingen zijn perfect. Het allermooist is evenwel de omgeving: het prachtige, uitgestrekte complex van de Abdij van Tongerlo, een ideale mengeling van natuur en cultuur, gedompeld in een zaligmakende stilte. Voor het bezoek aan deze expositie is een wandeling omheen en binnen het complex zeer aanbevolen, evenals de kaas, het brood en uiteraard het bier.

Tafels op papier, nog tot 27 september, dagelijks van 14 tot 17 uur in de Norbertijnenabdij van Tongerlo, Abdijstraat 40. 014/53.99.00 of www.tongerlo.org/abdij

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234