Woensdag 05/10/2022

AnalysePolitiek

Federale regering durft niet door te pakken: Vivaldi lijkt niet meer tot fundamentele hervormingen in staat

Belgische militairen gestationeerd in Roemenië voeren onderhoud van hun materieel uit, samen met Franse collega's. België zal tegen 2035 het defensiebudget optrekken naar 2 procent van het bbp, beloofde de regering zaterdag. Beeld Photo News
Belgische militairen gestationeerd in Roemenië voeren onderhoud van hun materieel uit, samen met Franse collega's. België zal tegen 2035 het defensiebudget optrekken naar 2 procent van het bbp, beloofde de regering zaterdag.Beeld Photo News

Het grote zomerakkoord van de federale regering krijgt stilaan vorm. Maar de dossiers die al afgerond zijn, bevestigen de indruk die allang bestaat: dat Vivaldi niet meer tot fundamentele hervormingen in staat lijkt.

Stavros Kelepouris

Premier Alexander De Croo (Open Vld) maakt vaart. Nadat zijn regering vrijdag al een akkoord over de arbeidsdeal aangekondigd had, volgde zaterdag een nieuwe persconferentie. België zal tegen 2035 het defensiebudget optrekken naar 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Daarmee zou ons land - weliswaar elf jaar te laat - tegemoetkomen aan de afspraak die in 2018 gemaakt werd in de NAVO.

De verhoging van de defensie-uitgaven lag binnen de federale coalitie bijzonder lastig. De groene partijen voelden er niks voor om jaarlijks miljarden extra naar het leger te laten vloeien, terwijl elders in de samenleving ook veel geld nodig is voor pakweg sociale maatregelen of de strijd tegen de klimaatverandering.

Eerder had de regering beslist om het defensiebudget de komende jaren op te trekken naar 1,54 procent van het bbp. Dat volstond voor Groen en Ecolo ruimschoots. De Croo zag dat anders: hij zag het als een kwestie van internationale geloofwaardigheid om de NAVO-afspraken na te komen. Het leidde tot een wekenlange discussie, waarbij openlijk werd gespeculeerd over de kans dat de groenen Vivaldi zouden laten vallen.

De arbeidsdeal en het defensieakkoord maken deel uit van een grote zomerdeal, waarbij De Croo knopen wil doorhakken in een lange reeks dossiers om zo te tonen dat Vivaldi nog niet uitgeregeerd is. Een werkwijze die zelfs binnen zijn coalitie op scepsis werd onthaald. “Lachwekkend”, klonk het op een partijhoofdkwartier. “De Croo wil er een half regeerakkoord doorjagen in een paar weken.”

Magertjes

Met twee dossiers op drie dagen lijkt de premier zijn slag toch te zullen halen. Maar een blik op de details doet de ronkende verklaringen grotendeels verbleken. Ook binnen de regering is te horen dat het allemaal maar magertjes uitvalt. De arbeidsdeal is in feite niks meer dan een akkoord dat al maandenlang gesloten was in de regering. Omdat de vakbonden en werkgevers het er niet over eens raakten, kwam de tekst terug naar de regering. Die heeft het akkoord nu gewoon herbevestigd.

Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert heeft zich al eerder laten ontvallen dat er snel een tweede arbeidsdeal nodig is. De regering heeft de intentie de werkzaamheidsgraad - het aantal werkenden van alle mensen op arbeidsleeftijd - op te krikken van 70 procent naar 80 procent. Dat zorgt voor meer inkomsten, want werkenden betalen belasting op hun loon en btw op wat ze consumeren. Het zorgt ook voor minder uitgaven, want werkenden moeten geen uitkering krijgen.

Binnen Vivaldi beseft iedereen evenwel dat met deze arbeidsdeal de 80 procent nooit gehaald kan worden. Nochtans staat de arbeidsmarkt in lichterlaaie: overal zitten bedrijven met de handen in het haar omdat vacatures niet ingevuld raken. Lachaert wil daarom een interfederaal actieplan arbeidsmarktkrapte uitwerken.

Defensieplannen

Is de arbeidsdeal te weinig, dan is het defensieakkoord vooral in nevelen gehuld. Onder impuls van de groenen maar evengoed de socialisten is een lijstje van zes voorwaarden toegevoegd aan de plannen. Zo moet de budgetverhoging gepaard gaan met meer Europese integratie. Dat betekent dat de Europese lidstaten hun militaire capaciteiten enigszins op elkaar afstemmen en bijvoorbeeld ook meer gezamenlijk investeren in militair materieel.

In de coalitie werd die voorwaarde de voorbije weken al als hoogst twijfelachtig voorgesteld. Een Europees leger, of in elk geval diepgaande samenwerking, zit er niet meteen aan te komen. Dat biedt een handig achterpoortje uit het akkoord.

De regering wil ook dat militaire investeringen meer economische return opleveren. Anders gezegd: bij toekomstige uitgaven moet onze industrie mee kunnen profiteren, bijvoorbeeld door een deel van de productie naar ons land te halen. Probleem: Europa is bijzonder streng voor zulke afspraken tussen bedrijven en overheden. Dat maakt beloftes over economische return vaak erg wankel. Onderzoek van De Morgen leerde recent dat de F-35-straaljager 700 miljoen euro aan economische compensaties opleverde, veel minder dan de beloofde 3,7 miljard.

Hoe bindend?

De grootste vraag is hoe bindend het defensieakkoord zal blijken. Urenlang werd het voorbije weekend gediscussieerd over één zinnetje dat de precieze bedoeling van ons land moest vastleggen. Het werd uiteindelijk ‘the intention to move to 2% of GDP by 2035’: de intentie om te bewegen richting 2 procent, dus.

Ecolo was er dan nog als de kippen bij om op Twitter te verduidelijken dat het akkoord simpelweg een vernieuwing is van de belofte uit 2014 om de defensie-uitgaven te laten groeien. Die belofte, van toenmalig premier Elio Di Rupo (PS), is altijd dode letter gebleven. Het is onzeker of dat nu anders zal lopen, want er zijn voorlopig geen concrete plannen om de 2 procent ook bij wet vast te leggen.

“We hadden liever gehad dat het akkoord in een wet gegoten werd”, gaf MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez toe. Hij toonde zich wel verheugd over de deal, al viel achter de schermen te horen dat het bij MR toch met lange tanden was: zij voelden er niks voor om een koehandel te starten waarbij De Croo zijn zin kreeg in ruil voor toegevingen aan PS en de groenen over bijvoorbeeld de btw-verlaging op energie.

De komende weken wil De Croo onder meer nog een pensioenhervorming en een grote fiscale hervorming goedgekeurd krijgen. De arbeidsdeal en het defensieakkoord doen vrezen dat daar niet diepgaand genoeg ingegrepen zal worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234