Zondag 02/10/2022

Frank Oceans 'My Way'

Vóór de release van Channel Orange in juli 2012 was Frank Ocean een slapende reus in de hiphop- en r&b-wereld. Maar sinds hij het verhaal van zijn liefde voor een andere man deelde met de wereld, staat hij in het middelpunt van de aandacht. Al moet gezegd dat dat volledig te danken is aan zijn onwaarschijnlijke doorzettingsvermogen en talent.

Voor Frank Ocean de hemel bestormde met Channel Orange, hadden sommige mensen zijn gratis mixtape Nostalgia, Ultra gehoord, die hij in 2011 online uitbracht, of ze kenden hem door zijn samenwerking met het anarchistisch rapperscollectief uit Los Angeles Odd Future, waarbij Ocean zich in 2010 aansloot. Anderen kenden hem van zijn vocale bijdragen aan twee nummers op Watch the Throne van Jay-Z en Kanye West, een van de bestverkopende platen van 2011. De eerste stem op het album is die van Ocean: gezien de namen op de hoes betekent dat een erkenning van formaat.

In de late uren van 4 juli vorig jaar, enkele dagen voor de release van Channel Orange, publiceerde Ocean op zijn Tumblr-site een document dat de 'met dank aan...'-sectie leek te zijn van de hoestekst van de te verschijnen plaat. "Vier zomers geleden leerde ik iemand kennen", schreef hij. "Ik was 19. Hij ook." De boodschap, twee alinea's lang, was ontsproten aan een gevoelige geest en een nog steeds gebroken hart. "Toen ik besefte dat ik verliefd was, was ik al verloren. Hopeloos. Er was geen ontsnappen aan, er viel niet met het gevoel te onderhandelen, ik had geen keus. Het was mijn eerste liefde. Het veranderde mijn leven", schreef hij. "Alsof je uit een vliegtuig wordt geworpen."

De media interpreteerden het bericht als een openlijke uiting van homoseksualiteit, al kleeft Ocean zichzelf niet graag een label op. In een interview met het maandblad GQ in december zei hij: "De zwarte muziek heeft nog zo veel in te halen op het vlak van aanvaarding en tolerantie." Vele van de grote namen in de hiphop, zoals Russell Simmons (de oprichter van het label Def Jam) en Jay-Z, betuigden hun steun. Anderen, zoals rapper 50 Cent, steunden hem ook maar vermoedden dat er meer in het spel was dan het opbiechten van een geheim. "Je kunt het moedig noemen maar je kan het ook marketing noemen", zei die tegen MTV, "want het was opzettelijk. Het was geen toeval."

Lonny Breaux

Marketing of niet, de fascinatie van de media voor Oceans geaardheid wekte een enorme interesse voor hem en zijn plaat. Op 9 juli bracht hij in het praatprogramma Late Night with Jimmy Fallon een bijna perfecte uitvoering van 'Bad Religion', een van de meest doorwrochte songs op Channel Orange en een van de weinige waarin openlijk de liefde voor een andere man wordt bezongen. Het optreden werd aan de oostkust van Amerika uitgezonden en Def Jam bracht het album digitaal uit via iTunes, een week voor de cd's in de winkel lagen. In die eerste week werden 131.000 exemplaren verkocht, waardoor de plaat op de tweede plaats kwam in de albumlijsten van Billboard.

Naarmate Oceans muziek de kans kreeg om voor zichzelf te spreken, verdwenen de vragen over zijn seksualiteit naar de achtergrond. Soms, heel soms wordt een plaat een deel van je leven. Ze komt precies op het juiste moment en geeft een tijdlang de toon aan; ze werpt een onverwacht licht op het vertrouwde. Voor veel mensen was Channel Orange zo'n plaat. Frank Ocean wordt vergeleken met Stevie Wonder, Marvin Gaye, Prince, J.D. Salinger, Joan Didion en vele anderen. En vorig weekend mocht hij naar de 55ste Grammy-awards met nominaties voor zes prijzen, waaronder die voor beste nieuwe artiest, opname van het jaar en album van het jaar; hij won uiteindelijk die voor het beste urban-album en de beste rap-samenwerking.

Net als Ocean zelf is Channel Orange niet meteen toegankelijk. Soms betekent een song meer voor ons wanneer we de tekst niet helemaal begrijpen. Daarvan is Ocean zich scherp bewust. Hij weet dat hij, meer dan wat ook, een idee verkoopt. "Daarom is het imago zo belangrijk", zei hij. "Daarom moet je het bij dit soort interviews kort houden. Ik zou kunnen proberen aardig over te komen zodat jij een stuk schrijft dat mijn imago ten goede komt, maar ik kan ook gewoon zeggen: 'Mijn kunst spreekt voor zich.'"

Ocean houdt het bij de meeste dingen kort. Op Twitter, Instagram en Tumblr beheert en voedt hij zijn imago op een kundige en consistente manier, maar hij geeft zichzelf nooit te veel bloot. Over zijn vader, die verdween toen hij zes was, wil Ocean enkel kwijt dat hij een gesjeesde muzikant was die "gek was geworden". Hij zingt in 'There Will Be Tears', een van de meest autobiografische nummers van Nostalgia, Ultra, dat hij zijn gezicht moet verbergen omdat hij niet wil dat zijn vrienden hem zien huilen over zijn vader.

Ocean verhuisde met zijn moeder van Long Beach, Californië, naar New Orleans, waar hij woonde tot hij 18 was. Grootvader Lionel nam een tijdje de vaderrol op zich. Hij was ook de reden waarom de jonge Christopher Breaux, zoals Ocean heette voor hij in 2010 zijn naam veranderde, bekendstond als Lonny; zijn impresario's en zijn vrienden noemen hem nog altijd zo.

Wat hem aanvankelijk tot muziek aantrok, was niet zozeer een vurig verlangen naar kunst of zelfexpressie, als wel de zoektocht naar nieuwe mogelijkheden. "Het ging om de zelfstandigheid en de bewegingsvrijheid die geld me zou geven", zegt hij. Toen een kameraad in Los Angeles hem beloofde dat hij voor een vriendenprijsje wat tijd in de studio mocht doorbrengen, laadde Ocean zijn auto in en vertrok hij.

Cheque

Toen hij in 2006 naar L.A. kwam, was hij al platzak voor er nog maar sprake was van een opname. Om aan de kost te komen nam hij allerhande baantjes aan: sandwich artist voor restaurantketens als Subway en Fatburger, bediende bij Kinko's en AT&T, schadecorrespondent voor de verzekeringsmaatschappij Allstate. Na een tijdje ontdekte hij dat hij geld kon verdienen met het schrijven van songs voor anderen. De producers maakten de basistracks en Ocean hielp de teksten en melodieën schrijven; zo werkte hij mee aan songs voor Justin Bieber ('Bigger'), Brandy ('1st and Love') en John Legend ('Quickly').

Toen al reageerde hij stekelig op elke vorm van bemoeienis. "Ik had een probleem met naar iemand luisteren", zei hij, "ik kon het niet uitstaan dat kerels van het label me kwamen vertellen hoe een song moest klinken." Stilaan verwierf hij een zekere bekendheid; hij begon te werken met producers en beatmakers die hielden van zijn schrijfstijl en die hem gratis hun studio's lieten gebruiken. Tegen het einde van 2008 verdiende hij genoeg om zich voltijds met muziek bezig te houden. Hij trok de aandacht van Christopher Stewart, de producer achter hits als Rihanna's 'Umbrella' en Beyoncés 'Single Ladies'. Stewart hielp Ocean op weg als soloartiest en zorgde ervoor dat hij tegen einde 2009 een contract kreeg bij Def Jam Recordings.

Maar het resultaat was niet wat Ocean had gehoopt. "Ik denk het probleem uiteindelijk was dat niemand bereid was om te doen wat er in het contract stond, behalve waar het erop aan kwam mij eraan te binden." Def Jam gaf hem nooit een opnamebudget en liet hem op de bank zitten.

Op Nostalgia, Ultra kon hij, als Frank Ocean, voor zichzelf schrijven. Nostalgia verwekte al spoedig heel wat opschudding, en mensen als P. Diddy vroegen zich af wie die kerel was. Twee weken na de release begon Ocean te twitteren om over een aantal dingen zijn hart te luchten: "Toen ik vanmorgen opstond, besloot ik dat al mijn volgers moeten weten dat ... mijn platenmaatschappij mij heeft laten stikken ... dit. is. mijn. werk, niet van ISLAND DEF JAM. Daarom staat er op de hoes, die IK gemaakt heb, geen logo. Naar de hel met Def Jam & iedere maatschappij die een jongen met dromen & talent een contract aansmeert zonder de intentie het uit te voeren..."

Tien dagen later zat Ocean in de studio met Beyoncé, op haar uitnodiging, om samen te werken aan een track voor haar album 4. In april 2011 nodigde Barry Weiss, de nieuwe baas van Island/Def Jam, Ocean uit. Omdat Nostalgia meer en meer aandacht kreeg, kreeg Ocean meer geld voor Channel Orange. Weiss: "Ik denk niet dat ik op dat ogenblik al iets gehoord had. Maar we deden iets heel ongebruikelijks: we gaven hem zijn zin. We schreven de cheque uit."

Om de songs voor Channel Orange te schrijven, nam hij James Ryan Ho in de arm, een producer bekend onder de naam Malay. Hij werd Oceans creatieve partner bij het maken van het album. Er werd in de studio weinig gesproken. Wat dat betreft, zal al wie met Ocean werkt je hetzelfde vertellen. Terwijl Malay de basistracks maakte, was Ocean op zijn laptop aan het typen, intussen melodieën neuriënd en combinaties uitproberend. Malay: "Opeens zegt Frank dan zoiets als 'laat me in de cabine gaan', en dan komt het er in één keer uit." In juni 2011 ging Ocean bij producer Om'Mas Keith aankloppen om hem te helpen zijn schetsen uit te werken tot nummers die geschikt waren voor uitgave door een groot label. Zij besloten zich eerst te concentreren op de vocals - leads, harmonieën - en daarna trokken ze weer naar de studio om de muziek te perfectioneren.

Hart uitstorten

Toen alles opgenomen was, speelde Ocean Channel Orange voor Rick Rubin, de legendarische producer en stichter van Def Jam. Rubin was onder de indruk van de kracht van Oceans zanglijnen, en hij bezwoer hem niet te veel met de opnames te rotzooien. "Het is echt interessant hoe hij bij het schrijven van een song gebruik maakt van vluchtige ideeën of andere hulpmiddelen die er in feite niets te maken hebben", vertelt Rubin. "Voor hem is het gewoon een manier om in zichzelf door te dringen, en dan komt de song eruit, en dan wordt de track opgebouwd rond wat hij schrijft."

Drugs vormen het overheersende (en tragische) motief van de plaat, maar waar Channel Orange echt over gaat, is de onlosmakelijke verbondenheid van liefde en eenzaamheid; de genegenheid en ontgoocheling en euforie en verslaving en pijn die je overvallen wanneer je jezelf verliest in iets of iemand anders. De op kerkorgel drijvende, openhartige, gedeconstrueerde gospelsong 'Bad Religion' is het onbetwistbare hoogtepunt van het album. Het is een heel puur nummer. Ocean zit in een taxi en praat met de chauffeur, die hem nauwelijks verstaat. Hij wil zijn geheimen delen, zijn hart uitstorten, deels omdat hij weet dat de man hem toch niet zal begrijpen. Het is een metafoor voor de plaat zelf, voor het maken van kunst, en voor hoe moeilijk het is om iemand iets te vertellen, voor Oceans eigen leven tijdens al die jaren waarin hij zich schuilhield.

Of het over een hij of een zij gaat, maakt niet uit. Hoe kan je Ocean deze regels horen zingen en niet jezelf erin herkennen, op een bepaald punt in je leven? Wie kan, met alles wat we over hem weten, na die zeldzame schreeuw die Ocean zich in dit nummer veroorlooft nog twijfelen aan de echtheid ervan?

Het is een andere wereld, de muziekbusiness van vandaag. Ocean heeft in z'n eentje zoveel bereikt, zo'n kracht opgebouwd, door zijn muziek en zijn direct contact met de fans, dat hij zich nu wel kan permitteren eigenzinnig te zijn. Toen we Barry Weiss, de baas van Def Jam, vroegen of het nu in feite Ocean was die de koers bepaalde, zei hij: "Het is telkens geval per geval. Wij hebben zo onze meningsverschillen. Het is zoals een huwelijk. Je hebt goede en kwade momenten, maar we geven hem veel autonomie omdat hij zo'n geniale kerel is." Met andere woorden, dit was geen 'nee'.

Toen we Ocean vroegen of Def Jam hem voor een volgende opname had gevraagd, was zijn reactie: "Och, ze hebben allang geleerd dat ze mij niet echt kunnen dicteren wat ik moet doen", en toen lachte hij. Bij een andere gelegenheid zei hij dat hij nooit zou gaan acteren omdat studiobazen in Hollywood je zomaar de laan uitsturen. "Ik hou niet van de idee dat daar mensen rondlopen die me zouden kunnen breken", zei hij. "Er is op dit moment geen enkele platenbaas die mij kan neerhalen."

Ocean had genoeg vertrouwen in het radiomedium om een song van 9 minuten en 53 seconden als single te releasen. En optreden tijdens de Grammy's wilde hij alleen doen op voorwaarde dat hij mocht zingen wat hij zelf wilde - anders ging hij net zo lekker tussen het publiek in de zaal zitten.

Hypermannelijk

Oceans opgang naar de roem verliep nochtans niet altijd even vlot. Toen hij het eerste weekend in Coachella speelde, in april 2012, tijdens zijn eerste live optreden met een band, was de klank afgrijselijk. Op het belangrijkste optreden van zijn leven tot dan toe moest hij midden in een song stoppen. Hij ontsloeg naar eigen zeggen de hele band en speelde het tweede weekend met een andere groep, met een veel beter resultaat - hoewel zijn live performance zich nog aan het ontwikkelen is.

Hij heeft ook enkele vervelende aanvaringen met het gerecht gehad, en met een andere artiest. Een ruzie met de notoir gewelddadige, lichtgeraakte zanger Chris Brown begon in juni 2011 op Twitter en ging gepaard met een incident waarbij enkele van Browns maten Oceans auto achtervolgden bij het verlaten van een opnamestudio. Toen we bij hem waren, zinspeelde Ocean zijdelings op deze situatie, maar hij dacht klaarblijkelijk dat de ruzie voorbij was. En toen laaide vorige maand de spanning weer op. De verslagen spreken elkaar tegen maar een ding is zeker: er was gekrakeel tussen Ocean en Brown en enkele andere mensen op straat in West Hollywood.

Voor dit soort voetangels moet Ocean uitkijken, nu hij dit succesniveau heeft bereikt. Hij is voortgekomen uit de hypermannelijke wereld van de hiphop en R&B, en hij schijnt niet bij machte of bereid te zijn om die achter zich te laten, zelfs al overstijgt zijn muziek de genretyperingen. Misschien heeft hij het gevoel dat hij in de branie-afdeling moet overcompenseren, vanwege hetgeen hij over zichzelf bekend heeft gemaakt. Wij vonden Ocean het meest ontspannen en natuurlijk wanneer hij zich bescheiden gedroeg, pratend over auto's en grappend over zijn talent aan de piano.

Wat valt er nu verder te verwachten? Ocean vertelde ons dat hij van plan is om 'de volgende twee jaren in afzondering' te gaan schrijven. In vorige interviews liet hij ook reeds verstaan dat hij een boek wilde schrijven. "Ik ben begonnen aan een boek", zei hij me. "Je mag dat bekendmaken. Het verhaal is fictie en het gaat over broers. Maar meer zeg ik niet."

Oceans muziek zit vol pijn. "Ik hoop dat ik mezelf niet door lijden karakteriseer", zei hij me. Hij herhaalde enkele keren dat zijn Tumblr-post hem van zijn depressie had 'genezen', dat hij over de verbroken relatie heen was geraakt en zich nu gelukkig voelde. "Ik maak er me geen zorgen over waar de inspiratie vandaan zal komen", zei hij. "Ik denk dat er, zelfs nu het beter gaat, nog heel veel is om uit te putten." Hij beschouwt de pijn die hij doormaakte niet als een 'geschenk', zei hij. "Ik weet dat mensen graag zoiets beweren: 'het is een geschenk en een vloek', dat soort dingen. Maar dat geloof ik niet. Het is helemaal geen geschenk. Voor mij is het alleen pijn. Het geschenk zou steeds een geschenk zijn, of ik het nu moest doorstaan of niet. Ons gesprek zou er dan alleen anders uitzien."

"Kunst is alles wat wij hopen dat het leven zou zijn, in veel gevallen", zei Ocean toen we buiten in het donker zaten te praten, bij de garage in North Hollywood waar de BMW werd herbouwd. "Dat is wat ik eruit haal. En dat is wat ik geprobeerd heb te doen. In het vertellen en het verklanken en alles. Dat is wat ik geprobeerd heb te doen: doorduwen, weet je?" We antwoordden hem dat hij daar volgens ons toch wel in was geslaagd. "Dank je", zei hij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234