Woensdag 10/08/2022

Frankrijk gaat religie uit publieke ruimte verbannen

Een raad van Franse wijzen wil alle religieuze symbolen uit de publieke ruimte bannen. Aan dat advies ging een moeizaam, half jaar durend debat vooraf. Voor velen is het gisteren voorgestelde eindresultaat een subtiele vertolking van de toenemende frustratie over een assertiever wordende migrantenbevolking en Frankrijks mislukte integratiepolitiek.

Brussel / Parijs

Eigen berichtgeving

Fabian Lefevere

President Chirac hield zich altijd ver van al te publieke uitspraken over hoofddoeken en andere "politiek-religieuze" symbolen. Maar hij was het wel die zes maanden geleden een raad van wijzen aanstelde om de Franse laïcité, het lekendom dat in vertrouwde jacobijnse traditie van de strikte scheiding van kerk en staat uitgaat, onder de loupe te nemen. De voorzitter, ex-minister van Onderwijs en nationale ombudsman Bernard Stasi, presenteerde gisteren de aanbevelingen van de commissie.

Wat dat zou worden, was te voorspellen, afgaand op een opmerkelijke uitspraak van Chirac vorige week. Chirac stelde dat Frankrijk op een bepaalde manier "aangevallen wordt". En dat dit "het resultaat is van het al te opzichtige dragen van religieuze symbolen, wat in strijd is met Frankrijks seculiere traditie". Niet echt verrassend stelde Stasi gisteren dan ook voor om elk religieus symbool uit de publieke ruimte te weren, van joodse keppels, islamitische hoofddoeken tot grote christelijke kruisen.

Voor velen is het advies rechtstreeks tegen de islamitische laag van de bevolking gericht. "Van bij de aanvang van de discussie in de commissie-Stasi was het duidelijk dat er maar één enkele godsdienst geviseerd wordt: de islam", zo zegt MRAP-voorzitter Mouloud Aounit. (Zie ook Heet van de Tong). Critici argumenteren dan ook dat het advies een subtiele vertolking is van de Franse worsteling met de multiculturele samenleving en de permanente spanning tussen het nationale gevoel en invloeden van buitenaf, via de immigratie.

Op dat vlak is de opmerking van Chirac veelzeggend: vele Fransen bekijken pakweg de hoofddoek als een uiting van veeleer een politieke dan een religieuze manifestatiedrang. Dat kwam Hanifa Charifa, een officieel bemiddelaarster bij twisten over hoofddoeken, ook vertellen in de commissie-Stasi. "Voor jonge islamitische vrouwen is de hoofddoek een daad met een politiek karakter, een vorm van religieus integrisme."

De 'mislukking' van de integratiepolitiek leidt er nu toe dat een aantal grondwettelijke vrijheden op de helling gezet worden. Want zoveel is duidelijk: een verbod op religieuze symbolen, zelfs in de publieke ruimte, is in strijd met het recht op vrije godsdienstbeoefening. In Nederland gebeurde dat ook, waar in Rotterdam de rechtse coalitie met haar migrantenpolitiek het recht op vrije vestiging en vrije partnerkeuze op de helling zet. En in Duitsland, waar twee staten al eerder de hoofddoek in de publieke ruimte verboden.

Volgens de Franse filosofe Elisabeth Badinter komen op dit punt echter verschillende grondrechten met elkaar in botsing, dat van religieuze vrijheid en dat van gelijkheid van man en vrouw. In de hele discussie was de hoofddoek als symbool van onderdrukking van de vrouw een belangrijk argument. "Als we vrouwen toestaan om in openbare scholen een hoofddoek te dragen", zo zei ze in een recent interview, "dan hebben de republiek en de Franse democratie hun religieuze tolerantie aangetoond. Maar dan hebben ze tegelijkertijd ook de gelijkheid tussen man en vrouw in dit land opgegeven." Ook Marie-George Buffet, secretaris van de communistische partij, noemde de hoofddoek "een middel om de vrouw te onderdrukken".

In Frankrijk is de laïcité sinds 1905 verankerd in de grondwet. Maar in 1989 oordeelde de Raad van State nog dat het dragen van een hoofddoek daar niet mee in strijd is. Onlangs waren er echter een paar incidenten met islamitische schoolmeisjes die de hele discussie in de huidige stroomversnelling gebracht hebben.

Filosofe Elisabeth Badinter: 'Verschillende grondrechten komen met elkaar in botsing, dat van religieuze vrijheid met dat van gelijkheid van man en vrouw '

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234