Woensdag 05/10/2022

Ga nooit in op de voorwaarden van een psychopaat. Uitroepteken

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

En dan nu graag een foto van Ronald Janssen. Douglas De Coninck is journalist bij De Morgen.

Douglas De Coninck

Persoonlijk zou ik mijn zoon niet Kevin noemen. Weinigen onder ons hebben Kevin Paulus gekend, en wat we over hem vernemen is op zijn minst van aard om onze vooroordelen ten aanzien van Kevins bestendigd te zien. Arbeider bij Toyota. Reed met een Opel Corsa. Gooide sigarettenpeuken over het tuinmuurtje van zijn buurman. Kotste over de haag van zijn buurman. Een pestkop, duidelijk.

Niet dat we ergens zelfs maar een moment begrip kunnen opbrengen voor de moord, maar als een krant via zijn website zou gaan peilen welke van de slachtoffers op het proces-Janssen het meest sympathie opwekt, kun je er gif op innemen dat Annick Van Uytsel wint, met een lichte voorsprong op Shana Appeltans. Onderaan, met allicht niet meer dan een procent of 2 à 3, volgt de jongeman wij nooit hebben gekend, tenzij op grond van een via kranten en nieuwsuitzendingen tot ons gekomen ondervraging van Ronald Janssen.

Het is ellendig en gruwelijk onrechtvaardig voor de nabestaanden en vrienden van Kevin Paulus om dit te moeten ondergaan, maar het is niet anders. Politiemensen en experts kunnen in Tongeren tot vervelens toe herhalen dat Kevin Paulus nooit peuken over iemands muur gooide: voor een eerste indruk is er maar één gelegenheid. Dat is een vervelende bijkomstigheid van een openbaar proces: de beklaagde kan vrijuit spreken, erop los liegen en nabestaanden schofferen. Je kunt een openbaar debat nu eenmaal moeilijk beperken tot datgene wat strookt met wat je wil horen.

Er worden jaarlijks in België slechts een 80-tal assisenprocessen georganiseerd. Deze uitzonderlijke procedure, met een jury van gezworenen des volks, open deuren en een verdict dat achteraf publiekelijk wordt geafficheerd, reserveren we voor de allerergste misdaden. Het is een procedure die de samenleving de gelegenheid biedt te kijken naar het meest akelige van wat ze heeft voortgebracht. Het is een gelegenheid die de dader verplicht de ogen op te richten en te luisteren naar het oordeel van 12 willekeurig gelote vertegenwoordigers van die samenleving. Het is een ritueel, een moment waarop pakweg een vader kan vertellen wie Kevin Paulus werkelijk was en aan de hand van een traan, een arm of een stilte het gevoel kan krijgen dat hij niet eenzaam is in zijn verdriet.

Het is een vertoning die ons en onze politiediensten misschien ook alerter kan maken, als er nog eens ergens in een Vlaams dorp vlakbij de plek van het laatste gsm-signaal van een verdwenen meisje een man blijkt te wonen die hanen in brand steekt.

Favoriete spel

Ik durf niet zeggen dat ik alle assisenzalen van dit land ooit heb bezocht, maar iets valt op. Oude assisenzalen zoals die van Brussel en Antwerpen bieden beduidend meer zitplaatsen dan nieuwe. Goed wetende dat er een stuk of 200 journalisten op komst waren en nog eens zoveel gewone geïnteresseerden, voorzag Justitie voor Marc Dutroux in Aarlen een zaaltje met plaats voor een dertigtal toeschouwers. Ook in Tongeren geraak je er als journalist kennelijk enkel binnen op vertoon van een badge. Het minste wat we kunnen besluiten is dat rechters vroeger happiger waren op volle zalen dan nu. Zou het toevallig zijn dat het zowel bij Dutroux als bij Janssen gaat om een zaak waarin politie en gerecht verwijten worden gemaakt over dodelijke inefficiëntie? Of is de voornaamste verklaring voor de beperkingen van de openbaarheid dat de beklaagde ook nu weer wordt beschreven als een psychopaat?

Psychopaten staan erom bekend dat niets hen zoveel genoegen verschaft als twee keien te doen vechten. Voor het cursusonderdeel 'Hoe ondervragen wij een psychopaat?' krijt de docent aan het NCAVC, de school van de FBI in Quantico, tijdens les 1 altijd zijn axioma nog eens op het bord. Het is een simpel axioma, zo simpel en zo vanzelfsprekend dat het voortdurend wordt vergeten: "Ga nooit in op de voorwaarden van een psychopaat". Uitroepteken.

Psychopaten beschikken over de gave een discussie te starten die begint bij het merk chocopasta op hun boterham en daarna evolueert naar de speurder door wie ze liever niet worden ondervraagd. Naar het soort vragen die de rechter "mag" stellen en onderwerpen waarover ze "liever niet praten". Over foto's die niet mogen worden gemaakt of getoond. Volgens wat er doorsijpelt vanuit Tongeren, lijken sommigen daar stilaan een verplaatsing naar Quantico te moeten overwegen.

Psychopaten gaan altijd op zoek naar de sympathie van de hoogste in rang. Rechter Michel Jordens laat zich door zijn beklaagde misleiden als de late tv-kijker door een belspelletje. Het verbannen van de VRT-journalisten kan moeilijk worden gezien als een beslissing van rechter Michel Jordens. Het was er één van Ronald Janssen. Hij legt de overige actoren op dit proces voortdurend voorwaarden op, de rechter schikt zich er naar.

Ook Marc Dutroux wou niet dat er foto's van hem werden gemaakt. Rechter Stéphane Goux antwoordde dat hij met de overige leden van het hof eens goed had nagedacht en er zeker wel begrip kon opbrengen voor het verzoek. Doch: "We gaan niet op uw voorwaarden in". Ook toen vonden beelden uit het dossier hun weg naar tv-schermen en krantenpapier. De uiteindelijk door het Luikse hof van beroep gemaakte afweging was dat onze wetboeken zijn achtergebleven bij de digitale revolutie en dat openbaar openbaar is, punt uit.

Ronald Janssen is verstandig genoeg om te weten dat hem niet zo gek veel lol meer wacht in dit leven. Wat hem rest, zijn nog een paar weken proces, aandacht, tranen van nabestaanden, en dus gelegenheid tot het spelen van zijn favoriete spel. Al wie iets van profiling kent, kan je vertellen deze man geniet. Daarom ben ik eigenlijk wel benieuwd naar zijn foto. De procedure is openbaar, wij hebben daar recht op. Persoonlijk interesseert de foto mij meer dan de karaktermoord op een jongeman door de man die hem eerder al vermoordde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234