Donderdag 30/06/2022

InterviewRoger Housen

‘Geheime oorlogsvoering van VS maakt groot verschil in Oekraïne’

Een Oekraïense soldaat met een antitankwapen, bij een vernield Russisch voertuig. Beeld AFP
Een Oekraïense soldaat met een antitankwapen, bij een vernield Russisch voertuig.Beeld AFP

De opmars van het Russische leger in Oekraïne wordt mede afgeremd door een ‘geheime oorlog’. ‘Dankzij Amerikaanse inlichtingensteun en elektronische oorlogsvoering blijven Russen deels blind en doof’, zegt militair analist en oud-kolonel Roger Housen.

Maarten Rabaey

Een Russische tankkolonne rukt op naar Kiev. Plots ontploffen enkele pantsers door gerichte vuurkracht van het Oekraïense leger. Bijna dagelijks krijgen we nu beelden te zien van forse Russische verliezen. Een veel gehoorde verklaring is de vechtlust van de Oekraïners, die ook gebruik kunnen maken van 17.000 Amerikaanse Javelin-antitankwapens, honderden Stinger-luchtafweerraketten en scherpschuttersgeweren. Maar dat is slechts een deel van het verhaal.

“Het meest doorslaggevende en doeltreffende in deze oorlog is de andere Amerikaanse steun aan Oekraïne”, zegt oud-kolonel Roger Housen, die vandaag nog actief is als raadgever bij de militaire vakbond ACMP en nog veel informele contacten heeft met oud-collega’s in de VS en Kiev.

“De factor die het allergrootste verschil maakt op het terrein – en onderbelicht blijft – is het verschaffen van strategische en tactische inlichtingen, hulp bij elektronische oorlogsvoering die Russische wapensystemen onklaar maakt en de aanwezigheid van ‘raadgevers’ op - en hoog boven - het slagveld.”

Deze operatie is al tijdens de Russische troepenopbouw naar de eigenlijke inval op 14 februari gestart maar intensifieerde sinds de oorlog. Niet alleen via satellieten maar ook via hoog vliegende spionagevliegtuigen en onbemande drones kregen de Oekraïners strategische inlichtingen over de Russische mogelijkheden en kwetsbaarheden. Housen: “Vanaf het begin van de vijandelijkheden krijgen ze ook, soms rechtstreekse, tactische inlichtingen over de omvang en volgwegen van Russische troepenbewegingen en de opstelling van hun dodelijkste wapens zoals ballistische Iskander-raketten, S300/400-luchtafweer en hun luchtmacht.”

Wanneer je nu op sociale media beelden ziet van een Russisch gevechtsvliegtuig of aanvalshelikopter die met hoge precisie wordt neergeschoten is de kans groot dat de vliegroute al ruim vooraf werd gevolgd vanuit een of meerdere Amerikaanse radarvliegtuigen die naast de grens van Oekraïne vliegen.

Housen toont ons hoe publiek beschikbare data, zoals de vliegtuigtracker FlightRadar24, aantonen dat de VS vanuit de Britse basis Mildenhall of het Duitse Ramstein regelmatig vluchten uitvoeren boven Polen en Roemenië met vliegtuigen als de E8-C/J-Stars, die vijandelijke eenheden tot 250 kilometer op het slagveld opsporen. Dit soort toestellen oogt normaal maar zit boordevol snufjes die bronnen van elektromagnetische straling - zoals radiocommunicatie, radarsignalen en datatransmissie - kunnen lokaliseren. Het nog gesofisticeerdere vliegtuig RC-135V/ W River Joint kan tot op 500 kilometer een ‘elektronische slagorde’ detecteren en dus ook de plaats van Russische formaties bepalen op basis van hun communicatie.

Deze vliegtuigen zijn ook zichtbaar voor de Russische radars en wagen zich dus niet over de Oekraïense grens. De bemande U2-S-spionagevliegtuigen, die ook werken voor de CIA, kunnen dat wel. Die vliegtuigen kunnen vanop zeer grote hoogte elektronische signalen onderscheppen. Daar in de stratosfeer zijn ze buiten bereik voor de Russische luchtafweer die nu op het Oekraïense slagveld actief is.

“Toch is dit soort missies al risicovoller”, zegt Housen. “Er is het historisch voorbeeld van VS-piloot Gary Powers wiens U2-toestel in 1960 werd neergeschoten door de USSR, waarna hij gevangen werd genomen.”

Het is de reden waarom de VS, en andere NAVO-landen, verkiezen om de RQ-4 Global Hawk in te zetten. Deze onbemande toestellen kunnen erg lang op zeer grote hoogte vliegen. Met hun sensoren kunnen ze tot 500 kilometer realtimebeelden van het slagveld doorzenden. In de voorbije weken waren ze, ook volgens Flight24-data, actief naast én boven Oekraïne.

Housen: “Deze inzet verklaart niet alleen waarom de Russische luchtmacht zo ondoeltreffend is. De Oekraïners kunnen zichzelf zo ook beter verdedigen. Als ze verwittigd worden van een nakende aanval kunnen ze radar- en radiostilte hanteren zodat ze niet opspoorbaar meer zijn. Hun luchtafweer blijft dan zelf even stil maar ze kunnen dan de coördinaten van hun doelen doorgeseind krijgen via beveiligde communicatiekanalen.”

Roger Housen: ‘De factor die het allergrootste verschil maakt op het terrein  is het verschaffen van strategische en tactische inlichtingen, hulp bij elektronische oorlogsvoering en de aanwezigheid van ‘raadgevers’.' Beeld Thomas Sweertvaegher
Roger Housen: ‘De factor die het allergrootste verschil maakt op het terrein is het verschaffen van strategische en tactische inlichtingen, hulp bij elektronische oorlogsvoering en de aanwezigheid van ‘raadgevers’.'Beeld Thomas Sweertvaegher

‘Elektronische oorlogsvoering’

Waar al deze inlichtingen de Oekraïners onrechtstreeks helpen, noemt Housen het ook “zeer waarschijnlijk dat Oekraïne ook kan rekenen op offensieve steun van de VS, door hulp bij elektronische oorlogsvoering.”

Met ‘EW’ - in het militair vakjargon - kan je vanuit de vliegtuigen op grote hoogte de communicatie- en radarsignalen van je tegenstander offensief verstoren. Deze pulsen richten zich niet alleen op de gesprekken tussen de commandanten en hun troepen of hoofdkwartier maar ook op de wapensystemen zelf. “Russische luchtafweerradars, raketlanceerinstallaties en langeafstandsartillerie kunnen zo tijdelijk lam worden gelegd”, zegt Housen.

Dit soort inzet gaat wel telkens gepaard met een risicoafweging. Als Russische commandanten door elektronische stoorzenders hun doel niet kunnen ‘markeren’ bestaat altijd de kans dat ze met ‘domme bommen’ gaan schieten in een poging toch hun doel te bereiken. Om burgers te ontzien wordt EW dan ook vooral ingezet tegen troepen op open terrein, niet in stedelijke omgevingen.

Daarnaast kan het Amerikaanse Cybercommando, in samenwerking met het National Security Agency (NSA), ook aan offensieve cyberoperaties doen, zoals het verstoren of lamleggen van de computernetwerken voor de logistieke herbevoorrading, met brandstof of munitie, van vooruitgeschoven troepen.

“Het grote voordeel is dat EW- en cyberacties niet getraceerd kunnen worden door de Russen”, zegt Housen. “Ze zullen het wel vermoeden maar nooit kunnen toewijzen aan de Amerikanen, of aan andere NAVO-lidstaten met deze middelen. Er is dus geen escalatiegevaar.”

‘Raadgevers’ op het terrein

Samen met de grote aanwezigheid van gespecialiseerde westerse wapens kwamen er voorafgaand aan de oorlog ook buitenlandse instructeurs naar Oekraïne. De kans is volgens Housen reëel dat er ook vandaag nog westerse ‘raadgevers’ actief zijn aan de zijde van het Oekraïense leger. Wellicht gaat het dan om leden van Amerikaanse speciale eenheden zoals de SEALS of Delta Force of Britse SAS-commando’s. Zij kunnen dan bv. hulp bieden om, via verkenningen achter de frontlijnen, met gespecialiseerde apparatuur doelen te helpen opsporen.

Housen: “Ze zullen wel nooit zelf gevechtsmissies ondernemen. Deze menselijke inlichtingenoperaties zullen uiteraard nooit bevestigd of ontkend worden door de VS of hun partners. In het geval er iemand opgepakt wordt zullen ze ook nooit toegeven wie ze zijn. Lidmaatschap van de pas opgerichte ‘eenheid met buitenlandse vrijwilligers’ vormt in dat geval voor hen de perfecte dekmantel”.

Hoe de Russen zondagochtend vroeg in het westen van Oekraïne nabij de Poolse grens een militaire luchthaven bombardeerden, waar recent ook nog buitenlandse instructeurs actief waren, toont wel aan dat Moskou zich wel degelijk bewust is geraakt van de disruptieve buitenlandse steun. De aanval wordt gezien als ‘een schot voor de boeg’ van het Westen om niet veel verder te gaan, maar de kans dat deze intimidatie net het tegenovergestelde effect heeft is groot. Vooral de oostelijke NAVO-lidstaten willen te allen prijze vermijden dat Russische grondtroepen ooit oprukken tot aan hun grenzen.

Housen verwacht dan ook dat de ‘geheime oorlog’ onverminderd zal blijven doorgaan, want hij is succesvol. “De Russen zijn door de Amerikaanse en andere westerse steun al op zijn minst deels blind en doof gemaakt. Ze krijgen hun militaire orders niet altijd meer vanuit hun hoofdkwartier tot op het terrein en vanop het slagveld kunnen ze niet meer rapporteren naar boven. Voor hen is dat een bijzonder probleem omdat hun commandovoering nog erg hiërarchisch is, terwijl westerse militairen meer vrijheid hebben om hun opdrachten in te vullen. Ze lopen zo voortdurend achter de feiten aan en kunnen moeilijk op de nieuwe tactische ontwikkelingen inspelen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234