Woensdag 18/05/2022

Onderhoudsplicht

Gelieve te betalen: de rusthuisfactuur van ma en pa

null Beeld Eric de Mildt
Beeld Eric de Mildt

Moeten kinderen opdraaien voor het rusthuisverblijf van hun moeder of vader als hun pensioen ontoereikend blijkt? Het merendeel van de OCMW's meent van wel, een vrouw uit Willebroek van niet.

Femke van Garderen

42 euro. Dat bedrag moet Ines Van Thurenhout maandelijks overmaken aan het OCMW voor de kamer van haar moeder in een rusthuis. De factuur maakt haar boos. "Twintig jaar lang heb ik geen contact met mijn moeder gehad", klaagt de 55-jarige vrouw in Het Nieuwsblad. Als kind werd ze naar eigen zeggen door haar mishandeld.

Met die uitleg neemt het OCMW evenwel geen genoegen. Dat beroept zich op "de onderhoudsplicht van kinderen ten overstaan van hun ouders”. Deze wettelijke bepaling houdt in dat niet alleen ouders hun kinderen moeten onderhouden, maar dat ook het omgekeerde geldt. Concreet: als iemand zijn rusthuisverblijf niet kan betalen, legt het OCMW het verschil bij. De dienst zoekt daarna uit of dat verschil teruggevorderd kan bij dochters of zonen.

Financiële draagkracht

Volgens de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) mogen OCMW's zelf beslissen of ze de plicht toepassen. De grote meerderheid doet dat wel, geeft experte Nathalie Debast toe. Slechts een tiental gemeenten, waaronder Oostende en Herentals, ziet ervan af. "De redenen zijn divers. Ze doen het niet omdat ze het principe niet ondersteunen of geen familieruzies willen veroorzaken. Sommige vinden ook dat het sociaal onderzoek te veel energie vergt."

Als de plicht geldt, wordt wel altijd gekeken naar de financiële draagkracht. "Het kan niet de bedoeling zijn dat de terugvordering leidt tot de verarming van het kind."

De onderhoudsplicht gaat niet alleen op voor rusthuisfacturen. OCMW’s mogen ook ziekenhuiskosten of leeflonen verhalen op kinderen. “Bij mijn weten gebeurt dat niet vaak”, stelt professor familierecht Frederik Swennen (Universiteit Antwerpen). “De meeste mensen hebben immers een ziekteverzekering en wat leeflonen betreft is het vaak net omgekeerd – daarvoor wordt bij de ouders aangeklopt.” Hij vermoedt wel dat dat zal veranderen. “De komende decennia zullen OCMW’s zich meer en meer op deze plicht gaan beroepen. De sociale zekerheid dreigt immers failliet te gaan door de vergrijzing. De familiebanden zullen hoe langer hoe belangrijker worden.”

Swennen merkt nog op dat de wet niet is afgestemd op de huidige samenleving. Ze dateert nog van 1804. “Er zijn aanpassingen nodig, lijkt mij. Denk maar aan de nieuw samengestelde gezinnen. Hoe zit het bijvoorbeeld met de stiefvader die jarenlang voor een kind heeft gezorgd en zelf een te klein pensioen krijgt? In dit licht is ook het erfrecht drastisch hertekend.”

Dat de wet aangepast moet, gaf ook CD&V eerder dit jaar al aan. De partij lanceerde een voorstel dat de huidige systeem "uniform en sociaal rechtvaardig" moet maken. De christendemocraten vinden dat alle OCMW's geld moeten terugvorderen en dat er ook geen discriminatie kan zijn tussen wie gehuwd is of wie wettelijk samenwoont. "Wettelijk of feitelijk samenwonenden zijn vandaag juridisch niet onderhoudsplichtig. We pleiten ervoor om samenwonenden die samenwonen 'alsof ze gehuwd zijn' te behandelen als 'gehuwden'", stelde Kamerlid Nahima Lanjri in april. Oppositiepartijen sp.a en Groen reageerden onthutst op het voorstel. Volgens hen moet de overheid ervoor zorgen dat de rusthuizen betaalbaar zijn. Volgens hen zou dat kunnen als minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) werk maakt van een maximumfactuur.

Onvermijdelijk

De vraag rest of de zorg van kinderen voor een moeder of vader niet iets vrijwilligs zou moeten zijn. Het zijn immers niet die kinderen die ooit beslist hebben om een gezin te stichten, wel de ouders.

In een ideale wereld zou een verplichting als deze niet moeten bestaan, gelooft professor Anja Declercq, die zich specialiseert in ouderenzorg aan de KU Leuven. De economische en maatschappelijke realiteit maakt volgens haar een onderhoudsplicht evenwel onvermijdelijk. "De kosten van woonzorgcentra zijn nu eenmaal niet in verhouding met de uitgekeerde pensioenen, en de middelen van OCMW's zijn ook niet oneindig."

Professor ethiek Ignaas Devisch (Universiteit Gent) sluit daarbij aan. “De onderhoudsplicht is een logisch, solidair principe waarbij de zwaksten worden gesteund. Wil je de samenleving betaalbaar houden, dan kan je dit niet loslaten.” Volgens hem zullen de meeste kinderen dit ook niet problematisch vinden. “Ze zorgen spontaan voor hun ouders, uit liefde. Of misschien ook wel met de erfenis in het achterhoofd.”

Als de relatie tussen ouder en kind slecht is, dan is er ook een mogelijkheid om aan de plicht te ontsnappen. De wet staat een uitzondering toe als er een zogenaamde billijkheidsreden is. Denk aan de situatie waarin een ouder een kind verlaten of misbruikt heeft. "Zoiets wordt geval per geval onderzocht", aldus de VVSG. Die geeft wel toe dat zoiets niet altijd even makkelijk aan te tonen is. In het geval van de vrouw uit Willebroek houdt het OCMW voet bij stuk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234