Dinsdag 09/08/2022

Geneeskunde-academie pakt onderzoeksfraude aan

De Koninklijke Academie voor Geneeskunde wil werk maken van een sluitende procedure om fraude bij wetenschappelijk onderzoek gericht aan te pakken. In tegenstelling tot bepaalde Europese landen heeft België vandaag geen geijkte procedures die klokkenluiders beschermen en een gedegen onderzoek naar mogelijk frauduleuze praktijken garanderen. Nog voor het einde van dit jaar wensen vertegenwoordigers van de academie samen te zitten met vertegenwoordigers van universiteiten en het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek.

"Fraude in wetenschappelijk onderzoek is allesbehalve nieuw", zeggen de Gentse farmacoloog Marc Bogaert, vast secretaris van de Koninklijke Academie voor Geneeskunde, en professor Marc De Broe, diensthoofd nierziekten aan de Universiteit Antwerpen. "Fraude kan 1.001 verschillende vormen aannemen. Van relatief kleinschalige fraude zoals het plaatsen van de auteursnaam van een diensthoofd onder een publicatie van een medewerker, ook wanneer het diensthoofd niets met het onderzoek te maken heeft, tot zwaar financieel geknoei en het inschrijven van patiënten in onderzoeken zonder hun toestemming. Vaak gaat het om streven naar roem, soms zijn de motieven puur financieel."

Naast duidelijk aantoonbare fraude bestaat er een uitgebreide grijze zone met dubieuze praktijken waarbij op zijn minst ethische vragen geplaatst kunnen worden. Een klassieker in die grijze zone vormen de 'seeding trials': onderzoek dat wordt gevoerd naar een geneesmiddel dat al op de markt is en tot doel heeft grote groepen patiënten te screenen. In de praktijk verbergt de wetenschappelijke uitleg een promotioneel doel: de voorschrijvende artsen moeten het geneesmiddel 'in de pen krijgen'.

"Vanzelfsprekend is de lijn tussen wat aanvaardbaar en niet aanvaardbaar is niet steeds duidelijk te trekken. Het is de taak van ethische comités om na te gaan of er onder het mom van wetenschappelijk onderzoek promotionele activiteiten schuilgaan. In de praktijk gebeurt dat niet altijd even rigoureus. De nieuwe Europese richtlijn die de taakomschrijving en de bewakingsfunctie van ethische comités regelt, moet verandering brengen."

In België bestaan momenteel echter nog geen geëigende procedures om fraudegevallen aan te pakken. "De Koninklijke Academie voor Geneeskunde wil zich engageren om dergelijke procedures mee op te stellen", zegt Marc Bogaert. "De procedures moeten zo uitgewerkt worden dat zowel de klokkenluiders als de personen die aangeklaagd worden optimaal beschermd worden. De Koninklijke Academie voor Geneeskunde zou daarbij kunnen fungeren als een 'supralokale' autoriteit die kan optreden wanneer men er op lokaal vlak, in een bepaalde instelling of ziekenhuis, niet uit geraakt."

Voorbeelden waarop een Belgisch systeem geënt kan worden, zijn er voldoende, bijvoorbeeld in Denemarken. (ToC)

'Vaak gaat het om streven naar roem, soms zijn de motieven puur financieel'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234