Donderdag 06/10/2022

Georgisch conflict kan bedreiging zijn voor Europese energietoevoer

Charles Esser (International Crisis Group):

BRUSSEL l De oorlog tussen Georgië en Rusland dreigt Europa's hoop aan te tasten om zich uit de houdgreep van energiereus Rusland te wrikken. Plots lag de cruciale BTC-oliepijplijn, de enige die olie en gas naar Europa brengt en niet door Rusland maar door Georgië loopt, in ontplofbaar gebied.

Door Barbara Debusschere

Ze was een doelwit in de James Bondfilm The World Is Not Enough, maar de afgelopen week werd daadwerkelijk gevreesd voor het lot van de zogenaamde BTC-oliepijplijn (Bakoe-Tbilisi-Ceyhan). In de plots hevig oplaaiende oorlog tussen Rusland en Georgië was de BTC, 's werelds op één na grootste pijpleiding, volgens sommigen een direct en doelbewust gekozen doelwit.

Sinds de opening in 2006 stuwt de BTC-lijn dagelijks 850.000 vaten olie uit Centraal Azië richting Europa en de VS. Dat gaat van Kazachstan onder de Kaspische Zee via de Azerbeidzjaanse stad Bakoe langs de Georgische hoofdstad Tbilisi dwars door Turkije met als eindpunt de Middellandse Zeehaven Ceyhan.

De 1.760 kilometer lange pijplijn dekt de mondiale olietoevoer voor één procent. Samen met een parallelle kleinere oliepijplijn en een gaspijplijn die door Georgië lopen, vormt de BTC-lijn vooral een kleine maar politiek cruciale basis van de Europese en Amerikaanse pogingen om zich minder energieafhankelijk te maken van Rusland.

Herhaaldelijk toonde dat land zich al een onbetrouwbare partner. Door van een dispuut over geld en macht draaide Rusland bijvoorbeeld in januari 2006 de gaskraan naar Oekraïne dicht. De gastoevoer naar het Westen slonk met een derde en joeg dat Westen de stuipen op het lijf. In de winter van vorig jaar dreigden Polen, Duitsland en Slowakije in de problemen te komen omdat Moskou in een ruzie met Wit-Rusland een cruciale oliepijpleiding stillegde. In Centraal-Europa twijfelt niemand er dan ook aan dat het Kremlin olie en gas gebruikt voor politieke doelen.

Met de aanleg van de BTC-lijn, bijgenaamd 'de pijplijn van de vrede', is de strategie om Rusland te omzeilen, tot verbolgenheid van Rusland, al een stukje realiteit. De helft van het gas en een kwart van de olie bestemd voor de EU komt wel nog steeds uit Rusland. Maar over de BTC-lijn, die zwaar gepromoot werd door de VS, hebben de Russen geen controle. En ze erodeert het Russische monopolie op de reserves in Centraal-Azië, die tot 's werelds laatste onaangetaste gas- en oliereserves behoren.

Tegen die achtergrond leken de berichten dat de Russen begin deze week de BTC-lijn herhaaldelijk bombardeerden niet zo onlogisch. "Het zou een leuk extraatje voor ze zijn, want ze staan erg kritisch tegenover die BTC-lijn", zegt energieanalist Charles Esser van de International Crisis Group. The Daily Telegraph bracht getuigenissen van aanvallen op de pijplijn en Tbilisi bevestigde herhaaldelijk dat Russische jets ze in het vizier namen.

Die claims zijn niet hard gemaakt en British Petrol, dat voor een derde eigenaar is, wees er overigens op dat de BTC-lijn door een toevallige samenloop van omstandigheden toch al buiten werking was omdat vorige week aan het Turkse stuk brand ontstond. Het zou gaan om een aanslag van Koerdische separatisten.

Maar BP en zijn partners besloten dinsdag wel om "uit veiligheidsoverwegingen" ook de andere oliepijplijn en de gaspijplijn in de buurt stil te leggen. Door het verhoogde gevaar heeft ook Kazachstan de verscheping van olie stilgelegd. De wereld verliest zo één miljoen barrels per dag.

Een effect op de prijs was er niet meteen, maar de onrust onder olieverschepers en -handelaars nam wel toe. En daar niet alleen. "De recente escalaties in het militaire conflict tussen Rusland en Georgië brengen de strategische energievoorziening in gevaar", zo waarschuwt het Internationaal Energie Agentschap (IEA). "Dit illustreert de onzekerheid van energievoorziening via pijplijnen in deze regio", aldus nog het IEA.

Het vertrouwen in niet-Russische transportroutes is met andere woorden aan het wankelen gegaan. Volgens analist Kaan Nazli van Medley Global Advisors betekent de oorlog "een zware klap voor de plannen om niet-Russische gas- en olieroutes stand te doen houden". Niet weinig analisten delen die mening. "Nu zien we dat de Kaspische reserves geen goed alternatief kunnen zijn voor wat uit het Midden-Oosten komt", stelt Paul Horsnell van Barclays Capital In The Wall Street Journal.

Dat is slecht nieuws voor verdere Europese pijplijnplannen in de regio. Tegen 2013 moet de Nabuccogaspijplijn, die Azerbeidzjan via Georgië, Turkije, Bulgarije, Roemenië en Hongarije moet verbinden met Oostenrijk, een feit zijn. Ook dat project moet de Europese energieveiligheid versterken. Bij het Nabuccoproject zelf klinken ze niet ongerust. "We voorzien ook gastoevoer vanuit Iran en we verachten dat het tegen 2013 politiek kalmer is in de regio", zegt woordvoerder Christian Dolizal kordaat.

Maar, zo werpt Esser op, "de politieke crisis die in de Kaukasus opflakkert is niet goed voor de energietoevoer die Rusland vermijdt. Het duwt alleen al de veiligheidskosten de hoogte in en schrikt investeerders af. Bovendien zijn er in de regio nog meer conflicthaarden die allang meegaan."

Toch waarschuwt Esser tegen fatalisme: "Ik verwacht dat de BTC binnen twee weken weer gewoon werkt. In Columbia zijn pijplijnen ondanks honderden aanvallen hun werk blijven doen en dat is ook zo in Nigeria. Dat risico hoort er zo vaak bij en zeker niet altijd wordt de toevoer door een conflict verhinderd. Het klopt niet dat Rusland zomaar al zijn gaskranen zou dichtdraaien. Dan snijdt het in zijn eigen vel, want het heeft die winsten nodig. Maar het is wel slim en goed voor de markt om de routes te diversifiëren. Er is geen reden die evolutie nu een halt toe te roepen. Anderzijds, zelfs al wordt Nabucco een feit, dan nog blijft Europa voor een groot deel van Rusland afhankelijk."

Dit soort conflicten is zeker niet gunstig voor de niet-Russische energie-transporten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234